ایران در حرکت (شیرازه‌کتاب‌ما) اثر میکیا کویاگی

معرفی کتاب ایران در حرکت (شیرازه‌کتاب‌ما)

چگونه یک خط آهن می‌تواند فاصله میان پایتخت و استان‌ها را کم کند و هم‌زمان شکل تازه‌ای از دوری را به وجود بیاورد؟ کتاب ایران در حرکت (شیرازه‌کتاب‌ما) با تمرکز بر راه‌آهن ترانس‌ایران، تاریخ جابه‌جایی مردم، کالاها و تصورهای تازه از فضا را در ایران بررسی می‌کند. میکیا کویاگی در این اثر، به‌جای روایت راه‌آهن فقط به‌عنوان یک پروژه فنی، به سراغ تجربه انسان‌هایی می‌رود که با ساخته‌شدن نخستین راه‌آهن سراسری ایران، با سطح جدیدی از تحرک روبه‌رو شدند.

راه‌آهن ترانس‌ایران در سال ۱۹۳۸ تکمیل شد و تهران را به دو پهنه آبی مهم کشور، یعنی دریای خزر در شمال و خلیج فارس در جنوب، متصل کرد. این اتصال فقط مسیرهای سفر را تغییر نداد؛ بلکه حرکت‌های داوطلبانه و اجباری، برنامه‌ریزی‌شده و ناخواسته را در مقیاس‌های گوناگون شکل داد و گاهی نیز مختل کرد. از این منظر، راه‌آهن بخشی از زندگی دیپلمات‌ها، عشایر، کارگران مهاجر، تکنوکرات‌ها، کارگران راه‌آهن، گردشگران و زائران شد؛ در حالی که مقام‌های امپراتوری‌های اروپایی نیز در این شبکه و تصورهای پیرامون آن نقش داشتند.

درباره کتاب ایران در حرکت (شیرازه‌کتاب‌ما)

این کتاب داستان‌های کمترشناخته‌شده افرادی را دنبال می‌کند که در برابر امکانات، محدودیت‌ها و پیامدهای جابه‌جایی مدرن قرار گرفتند. روایت کتاب از شکل‌گیری ایده پروژه راه‌آهن فراایرانی در قرن نوزدهم آغاز می‌شود؛ دوره‌ای که انقلاب جهانی حمل‌ونقل، نگاه دولت‌ها و جوامع را به فاصله، مسیر و ارتباط دگرگون می‌کرد. سپس بحث به سال‌های نخست بهره‌برداری از راه‌آهن و آستانه نهضت ملی شدن نفت ایران در دهه ۱۹۵۰ می‌رسد.

میکیا کویاگی برای دنبال‌کردن این مسیر، تجربه‌های متنوع فردی را کنار هم می‌گذارد. روزنامه‌ها، نشریات صنعتی، سفرنامه‌ها و خاطرات، در کنار مواد آرشیوی آمریکایی، بریتانیایی، دانمارکی و ایرانی، امکان بازسازی تخیل‌ها و شیوه‌های متعارض تحرک را فراهم می‌کنند. در این روایت، راه‌آهن تنها وسیله‌ای برای رسیدن از نقطه‌ای به نقطه دیگر نیست؛ بلکه زیرساختی است که تعیین می‌کند چه کسانی می‌توانند حرکت کنند، چه کسانی ناچار به جابه‌جایی می‌شوند و کالاها چگونه در مسیرهای تازه جریان می‌یابند.

یکی از نکات مهم کتاب، توجه به دو اثر هم‌زمان این پروژه است. راه‌آهن استان‌ها را از نظر ارتباطی به تهران نزدیک‌تر کرد، اما از سوی دیگر می‌توانست آن‌ها را از برخی پیوندهای پیشین خود دور کند. به همین دلیل، تجربه فضا برای افراد متحرک پیوسته در حال تغییر بود: فضایی محلی که به شبکه‌ای ملی وصل می‌شد، فضایی ملی که با جریان‌های فراملی ارتباط پیدا می‌کرد و مسیرهایی که برای یک گروه فرصت و برای گروهی دیگر اجبار یا محدودیت به همراه داشتند.

ایران در حرکت (شیرازه‌کتاب‌ما) از پیوند تاریخ زیرساخت، تاریخ اجتماعی و مطالعه تحرک ساخته شده است. کتاب نشان می‌دهد که یک پروژه بزرگ عمرانی چگونه فراتر از ساخت پل‌ها، ایستگاه‌ها و مسیرها، نظم حرکت و برداشت انسان‌ها از کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. خواننده با روایتی روبه‌رو می‌شود که در آن تصمیم‌های کلان، تجربه‌های روزمره و دگرگونی جریان مردم و کالاها به یکدیگر پیوند می‌خورند. ارزش مطالعه اثر در همین نگاه چندلایه است: راه‌آهن هم ابزار اتصال است، هم عرصه کشمکش و هم عاملی برای بازتعریف رابطه میان مرکز، استان‌ها و جهان بیرون.

نویسنده کتاب ایران در حرکت (شیرازه‌کتاب‌ما)

میکیا کویاگی در این کتاب رویکردی مبتنی بر کنار هم قراردادن روایت‌های فردی و شواهد تاریخی دارد. تمرکز او بر تجربه‌های گوناگون حرکت، کمک می‌کند راه‌آهن ترانس‌ایران از زاویه گروه‌های مختلف دیده شود؛ نه فقط از منظر طراحان پروژه یا مقام‌های دولتی. او با پیگیری مسیر این پروژه از ایده‌پردازی در قرن نوزدهم تا سال‌های اولیه فعالیتش، نشان می‌دهد که تحرک پدیده‌ای یکدست نیست و برای افراد مختلف، معنا و پیامدهای متفاوتی دارد. دغدغه اصلی اثر، بررسی رابطه میان زیرساخت، قدرت، جابه‌جایی و تجربه فضا در ایران مدرن است.

خرید کتاب ایران در حرکت (شیرازه‌کتاب‌ما) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ ایران، تاریخ راه‌آهن و نقش زیرساخت‌ها در دگرگونی جامعه علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. اثر برای خوانندگانی جذاب است که می‌خواهند فراتر از تاریخ رسمی پروژه‌ها، با تجربه دیپلمات‌ها، عشایر، کارگران مهاجر، کارکنان راه‌آهن، تکنوکرات‌ها، گردشگران و زائران آشنا شوند. همچنین اگر به موضوعاتی مانند تاریخ اجتماعی، حمل‌ونقل، تحرک انسانی، جریان کالاها و رابطه تهران با استان‌ها علاقه‌مند هستید، نگاه کتاب به این مسائل برایتان قابل‌توجه خواهد بود.

از این کتاب نباید انتظار روایتی صرفاً فنی از ساخت راه‌آهن داشته باشید. ایران در حرکت (شیرازه‌کتاب‌ما) بیشتر به این می‌پردازد که پروژه‌ای بزرگ چگونه فرصت‌ها و اجبارهای جابه‌جایی را توزیع می‌کند و چگونه تصور افراد از فاصله، مرکز و پیرامون را تغییر می‌دهد. این اثر برای کسانی مناسب است که از پژوهش‌های تاریخی مستند، روایت‌های چندصدایی و بررسی پیوند میان تجربه‌های روزمره و تحولات بزرگ سیاسی و اقتصادی لذت می‌برند. در نهایت، کتاب تصویری پیچیده از راه‌آهن ترانس‌ایران ارائه می‌کند؛ تصویری که در آن اتصال و گسست، انتخاب و اجبار، و تجربه محلی و ارتباط فراملی هم‌زمان حضور دارند.