از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد اثر دیمیتریس میلوناکیس

معرفی کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد

چرا رشته‌ای با اعتبار گسترده و امکانات فراوان، در شناسایی بحران‌هایی که جهان را تکان داده‌اند ناتوان می‌شود؟ این پرسش مرکزی کتاب «از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد» است؛ اثری از دیمیتریس میلوناکیس و بن فاین که مسیر دگرگونی اقتصاد را از پیوندهایش با تاریخ و سرمایه‌داری دنبال می‌کند. نویسندگان می‌کوشند نشان دهند چگونه فاصله گرفتن از گذشته و دلباختگی به مدل‌سازی ریاضی به مسئله‌ای فکری تبدیل شد که پیامدهای آن در فهم بحران‌ها آشکار شده است.

این کتاب برای خوانندگانی نوشته شده است که می‌خواهند اقتصاد را نه فقط مجموعه‌ای از مدل‌ها و نظریه‌های انتزاعی، بلکه دانشی شکل‌گرفته در بستر تاریخ سرمایه‌داری ببینند. عنوان کتاب نیز بر همین جابه‌جایی مهم تأکید دارد: گذار از «اقتصاد سیاسی» به چیزی که امروزه «علم اقتصاد» نامیده می‌شود. در این نگاه، تاریخ یک زمینه فرعی و تزئینی نیست؛ بلکه بخشی از مسیر فهم خودِ این رشته است.

درباره کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد

مدعای اصلی کتاب این است که بیگانگی اقتصاد از تاریخ خود، به‌ویژه از تاریخ سرمایه‌داری که بستر پیدایش آن بود، یکی از علت‌های اصلی ناتوانی اقتصاددانان جریان غالب در شناسایی بحران‌های هفتاد سال گذشته است. نویسندگان در کنار این عامل، شیفتگی فزاینده به مدل‌سازی ریاضی را نیز بررسی می‌کنند؛ رویکردی که در این اثر نه صرفاً یک ابزار فنی، بلکه بخشی از تغییر مسیر تاریخی اقتصاد دانسته می‌شود.

پرسش کتاب فقط این نیست که چرا برخی بحران‌ها پیش‌بینی نشدند. مسئله گسترده‌تر است: چگونه رشته‌ای که از اعتبار دانشگاهی و امکاناتی بسیار بیشتر از بسیاری از حوزه‌های علوم انسانی برخوردار است، به چنین ناتوانی فکری رسید؟ پاسخ دیمیتریس میلوناکیس و بن فاین، به تحول تدریجی اقتصاد سیاسی و تبدیل شدن آن به علم اقتصاد بازمی‌گردد؛ تحولی که از نیمه دوم قرن نوزدهم آغاز شد و تا پایان جنگ جهانی دوم به سرانجام رسید.

یکی از نکات مهم کتاب این است که این دگرگونی را نباید رویدادی ناگهانی یا حرکتی کاملاً مستقیم تصور کرد. مسیر تغییر، پیچیده و مرحله‌به‌مرحله بوده است. نویسندگان با تمرکز بر همین روند، رابطه میان تاریخ سرمایه‌داری، شکل‌گیری اقتصاد سیاسی و رشد رویکردهای ریاضی را به موضوع اصلی بحث تبدیل می‌کنند. بنابراین خواننده با روایتی درباره تغییر یک رشته علمی روبه‌رو است، نه صرفاً با نقد چند مدل یا نظریه جداگانه.

کتاب از این زاویه، مرز میان تاریخ اندیشه اقتصادی و نقد اقتصاد جریان غالب را بررسی می‌کند. در آن، پرسش از روش شناخت اقتصاد با پرسش از موضوع مطالعه آن گره می‌خورد: اگر اقتصاد از تاریخ سرمایه‌داری جدا شود، چه بخشی از واقعیت اقتصادی نادیده می‌ماند؟ و اگر مدل‌سازی ریاضی به معیار مسلط تبدیل شود، چه محدودیت‌هایی در فهم بحران‌ها پدید می‌آید؟ طرح این پرسش‌ها به کتاب حال‌وهوایی تحلیلی و انتقادی می‌دهد.

اهمیت مطالعه «از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد» در این است که خواننده را به بازاندیشی درباره تصویر رایج از علم اقتصاد دعوت می‌کند. کتاب نشان می‌دهد که اعتبار یک رشته، به‌تنهایی تضمین‌کننده توانایی آن برای توضیح تحولات واقعی نیست. از سوی دیگر، این اثر میان تاریخ، سرمایه‌داری و روش‌های اقتصادی ارتباط برقرار می‌کند و به خواننده امکان می‌دهد تحول اقتصاد را در چارچوبی گسترده‌تر دنبال کند.

رویکرد کتاب برای کسانی ارزشمند است که به جای پذیرش بی‌چون‌وچرای مدل‌ها، درباره پیش‌فرض‌های آن‌ها و نسبتشان با واقعیت تاریخی پرسش می‌کنند. تمرکز بر بحران‌های هفتاد سال گذشته نیز بحث را از سطحی کاملاً نظری فراتر می‌برد و آن را به مسئله‌ای مرتبط با توانایی اقتصاد برای فهم جهان واقعی تبدیل می‌کند. با این حال، کتاب وعده پاسخ‌های ساده نمی‌دهد؛ اهمیت آن در پیگیری ریشه‌های یک تغییر فکری و بررسی نتایج آن است.

نویسنده کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد

دیمیتریس میلوناکیس و بن فاین در این کتاب با رویکردی تاریخی و انتقادی به تحول اقتصاد می‌پردازند. تمرکز مشترک آن‌ها بر رابطه اقتصاد با تاریخ سرمایه‌داری و بر پیامدهای فاصله گرفتن این رشته از گذشته خویش است. آن‌ها به جای ارائه تصویری بی‌زمان از علم اقتصاد، شکل‌گیری آن را در روندی تاریخی بررسی می‌کنند که از نیمه دوم قرن نوزدهم آغاز شده و تا پایان جنگ جهانی دوم ادامه یافته است.

نگاه نویسندگان به مدل‌سازی ریاضی نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرد. آن‌ها این موضوع را در پیوند با تغییر مسیر اقتصاد سیاسی تحلیل می‌کنند و می‌پرسند چرا این دگرگونی، توانایی اقتصاد جریان غالب را برای شناسایی بحران‌ها محدود کرد. نتیجه، کتابی است که دغدغه اصلی‌اش فهم مسیر یک رشته، تغییرات فکری آن و رابطه‌اش با تاریخ سرمایه‌داری است.

خرید کتاب از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به اقتصاد سیاسی، تاریخ اندیشه اقتصادی و نقد رویکردهای جریان غالب علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی جدی برای شما باشد. همچنین برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند بدانند چرا مدل‌های اقتصادی همیشه به شناسایی بحران‌های واقعی کمک نکرده‌اند و چه نسبتی میان روش‌های اقتصادی و تاریخ سرمایه‌داری وجود دارد.

این اثر برای کسانی جذاب‌تر خواهد بود که از مطالعه کتاب‌های تحلیلی درباره تحول رشته‌های علمی، بحران‌های اقتصادی و نقش ریاضیات در اقتصاد لذت می‌برند. باید انتظار داشته باشید با متنی روبه‌رو شوید که بیش از ارائه راه‌حل‌های فوری، ریشه‌های تاریخی و فکری یک دگرگونی را پی می‌گیرد. در نهایت، «از اقتصاد سیاسی تا علم اقتصاد» برای خواننده‌ای مناسب است که می‌خواهد درباره تعریف علم اقتصاد، مسیر شکل‌گیری آن و محدودیت‌هایش با نگاهی تاریخی و انتقادی دوباره فکر کند.