دشمن اثر دیوید کالی

معرفی کتاب دشمن

اگر جنگ را از فاصله‌ای نزدیک و از نگاه کسانی ببینیم که درگیر آن شده‌اند، تصویر قهرمانانه و دوردست آن جای خود را به ترس، تنهایی و تردید می‌دهد. کتاب دشمن نوشته دیوید کالی، داستانی کودکانه، جذاب و تأمل‌برانگیز درباره دو سرباز دشمن است که در دو گودال جداگانه گرفتار شده‌اند و هرکدام می‌کوشد راهی برای پایان دادن به جنگ پیدا کند.

این اثر با داستانی ساده اما پرسش‌برانگیز، مفهوم دشمن را زیر سؤال می‌برد. دو سرباز، یکدیگر را نمی‌شناسند و تنها به توصیف‌های خشن و دروغینی اعتماد دارند که در دفترچه‌های راهنما درباره دشمن نوشته شده است. همین تصویرسازی نادرست، آن‌ها را به فکر نابودی طرف مقابل می‌اندازد؛ درحالی‌که هر دو در وضعیتی مشابه قرار دارند و بیش از هر چیز، گرفتار جنگ‌اند.

درباره کتاب دشمن

داستان کتاب در فضایی بیابانی و خالی از آرامش شکل می‌گیرد؛ جایی که دو گودال و دو سرباز، تمام جهان روایت را می‌سازند. جنگ همچنان ادامه دارد، اما خواننده به‌تدریج متوجه می‌شود که پشت عنوان «دشمن» انسانی قرار دارد که ترس‌ها، نیازها و دشواری‌هایش با طرف مقابل بی‌ارتباط نیست. این نگاه محدود و فشرده، به داستان اجازه می‌دهد بدون پیچیدگی‌های اضافی، توجه مخاطب را به ریشه‌های دشمنی جلب کند.

دیوید کالی به‌جای آنکه جنگ را از زاویه دستورها، نقشه‌ها یا پیروزی‌ها روایت کند، آن را در تجربه دو انسان گرفتار نشان می‌دهد. سربازها با تکیه بر اطلاعاتی ناقص و جهت‌دار تصمیم می‌گیرند؛ بنابراین کتاب از خواننده می‌پرسد چه چیزی باعث می‌شود انسانی را که نمی‌شناسیم، خطرناک و شایسته نابودی تصور کنیم. این پرسش، هسته اصلی داستان است و پس از پایان مطالعه نیز ذهن مخاطب را درگیر می‌کند.

یکی از ویژگی‌های برجسته این کتاب، کنار هم قرار گرفتن متن کوتاه و تصویرهای دیدنی است. تصویرگری سرژ بلوک، فضای خلوت و سنگین داستان را همراهی می‌کند و به گودال‌ها، بیابان و فاصله میان دو سرباز معنایی فراتر از یک موقعیت جنگی می‌دهد. تصویرها فقط روایت را تزئین نمی‌کنند؛ بلکه در شکل‌گیری حال‌وهوای اثر و انتقال تنهایی شخصیت‌ها نقش دارند.

کتاب دشمن را می‌توان اثری درباره جنگ، صلح، خشونت و برداشت‌های نادرست دانست؛ اما پیام آن با شعارهای مستقیم بیان نمی‌شود. داستان، مخاطب را در موقعیتی قرار می‌دهد که باید درباره درستی دستورها، قابل اعتماد بودن روایت‌های رسمی و معنای واقعی دشمنی فکر کند. در واقع، کتاب نشان می‌دهد که چگونه دروغ و ترس می‌توانند رابطه میان انسان‌ها را به مقابله‌ای بی‌پایان تبدیل کنند.

سادگی روایت به معنای ساده بودن موضوع نیست. کودکان می‌توانند ماجرای دو سرباز را دنبال کنند و از فضای تصویری آن لذت ببرند، درحالی‌که بزرگسالان با لایه‌های اخلاقی و انسانی داستان روبه‌رو می‌شوند. پرسش «چه کسی جنگ را شروع می‌کند؟» در مرکز تجربه خواندن قرار می‌گیرد و مخاطب را به تأمل درباره مسئولیت، خشونت و امکان صلح دعوت می‌کند.

این کتاب همچنین فرصتی برای گفت‌وگو میان کودکان و بزرگسالان فراهم می‌کند. پس از خواندن آن می‌توان درباره تفاوت میان واقعیت و تصویری که دیگران از یک گروه می‌سازند، درباره تأثیر ترس بر تصمیم‌گیری و درباره راه‌های شناختن انسان‌های متفاوت صحبت کرد. به همین دلیل، ارزش کتاب تنها در روایت ماجرا نیست؛ بلکه در گفت‌وگوهایی است که از دل آن شکل می‌گیرد.

نویسنده کتاب دشمن

دیوید کالی، نویسنده کتاب دشمن، داستان را با زبانی فشرده و موقعیتی روشن پیش می‌برد و از همین مسیر، موضوعی سنگین مانند جنگ و خشونت را برای مخاطب کودک قابل لمس می‌کند. تمرکز او بر دو سرباز ناشناس است؛ شخصیت‌هایی که بیش از آنکه نماینده یک جبهه باشند، انسان‌هایی گرفتار شرایطی مشترک‌اند.

سرژ بلوک تصویرگری این اثر را بر عهده داشته است و تصاویر او در کنار روایت کالی، فضای تأمل‌برانگیز کتاب را کامل می‌کند. ترکیب متن و تصویر، داستان را برای خوانندگانی مناسب می‌سازد که از آثار تصویری و قصه‌هایی با مضمون انسانی استقبال می‌کنند. این کتاب به فارسی با ترجمه رضی هیرمندی در دسترس خوانندگان قرار گرفته است.

خرید کتاب دشمن به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

کتاب دشمن به کودکانی پیشنهاد می‌شود که از داستان‌های تصویری، روایت‌های کوتاه و ماجراهایی با موضوع جنگ و صلح لذت می‌برند. اگر به‌دنبال کتابی هستید که علاوه بر سرگرم کردن، پرسشی جدی پیش روی فرزندتان بگذارد، این اثر می‌تواند انتخابی مناسب باشد. فضای ساده و تصاویر گویا، مسیر ورود به داستان را هموار می‌کنند و موضوع عمیق آن، امکان گفت‌وگو پس از مطالعه را به وجود می‌آورد.

این کتاب برای والدین، مربیان و بزرگسالانی نیز مناسب است که می‌خواهند با کمک ادبیات کودک درباره خشونت، کلیشه‌سازی و قضاوت درباره دیگران صحبت کنند. اگر از آثاری با مضمون صلح‌طلبانه و نگاه انسانی به جنگ استقبال می‌کنید، دشمن تجربه‌ای متفاوت پیش روی شما می‌گذارد. از این کتاب انتظار یک داستان پرحادثه نظامی نداشته باشید؛ با روایتی موجز، تصویری و اندیشه‌برانگیز روبه‌رو خواهید شد که آرام‌آرام نگاه شما به مفهوم دشمن را تغییر می‌دهد.