کالیبان و ساحره: زنان، بدن و انباشت بدوی اثر سیلویا فدریچی

معرفی کتاب کالیبان و ساحره: زنان، بدن و انباشت بدوی

آیا می‌توان تاریخ شکل‌گیری سرمایه‌داری را بدون بررسی بدن زنان و سرکوب نیروهای اجتماعی آنان فهمید؟ کتاب کالیبان و ساحره: زنان، بدن و انباشت بدوی نوشته سیلویا فدریچی با طرح همین پرسش، روایتی تاریخی و فمینیستی از گذار فئودالیسم به سرمایه‌داری ارائه می‌دهد؛ روایتی که در آن بدن زنانه به یکی از میدان‌های اصلی نزاع بر سر کار، مالکیت و قدرت تبدیل می‌شود.

فدریچی در این اثر نشان می‌دهد که پیدایش نظم سرمایه‌داری فقط نتیجه تغییر در مناسبات اقتصادی نبود، بلکه فلسفه، فرهنگ، ساختار خانواده، روابط جنسیتی و برداشت انسان از بدن را نیز دگرگون کرد. او برای توضیح این دگرگونی، از شورش‌های دهقانی اواخر قرون وسطی تا شکار جادوگران، ظهور فلسفه مکانیکی و شکل‌گیری انضباط جنسی سرمایه‌داری را دنبال می‌کند. در این مسیر، کتاب تصویری از دوره‌ای ارائه می‌دهد که در آن بدن شورشی باید مهار می‌شد تا نیروی کار قابل استفاده و مالکیت بر خود به اصول مرکزی سازمان اجتماعی جدید تبدیل شوند.

درباره کتاب کالیبان و ساحره: زنان، بدن و انباشت بدوی

موضوع اصلی کتاب، تاریخ بدن در گذار به سرمایه‌داری است. سیلویا فدریچی استدلال می‌کند که برای فهم ظهور کار مزدی و جامعه سرمایه‌داری، باید به نقش بازتولید اجتماعی و جایگاه زنان توجه کرد. از نظر او، انقیاد زنان در این دوره شکلی تازه پیدا کرد: زنان به‌تدریج از بسیاری از فعالیت‌های اشتغال غیرخانگی کنار رانده شدند و وظیفه آنان در حوزه بازتولید نیروی کار، خانواده و زندگی خانگی تعریف شد. به این ترتیب، خانه به فضایی مهم برای بازتولید نیروی کار تبدیل شد؛ کاری که ارزش اجتماعی و اقتصادی آن در نظم جدید به‌طور نابرابر توزیع می‌شد.

شکار جادوگران در مرکز تحلیل فدریچی قرار دارد. او این رخداد را صرفاً مجموعه‌ای از باورهای خرافی یا خشونت‌های پراکنده نمی‌داند، بلکه آن را بخشی از حمله‌ای سازمان‌یافته به قدرت اجتماعی زنان و ارزش‌زدایی از آنان بررسی می‌کند. زنان در اتاق‌های شکنجه و بر سکوهای مرگ قربانی شدند و هم‌زمان، الگوهای بورژوایی زنانگی و زندگی خانوادگی شکل تازه‌ای به خود گرفت. این هم‌زمانی برای نویسنده اهمیت دارد، زیرا نشان می‌دهد خشونت علیه زنان با ساختن هنجارهای جدید درباره بدن، کار و خانواده پیوند خورده بود.

در این روایت، «کالیبان» نمادی استعاری از پرولتاریای جهانی است و «ساحره» تجسم سوژه‌های زنی است که سرمایه‌داری در پی نابودی قدرت و استقلال اجتماعی‌شان بود. این دو تصویر، کتاب را از یک تاریخ‌نگاری صرف درباره زنان فراتر می‌برند و آن را به بررسی رابطه میان بدن، طبقه و انباشت سرمایه تبدیل می‌کنند. فدریچی می‌پرسد پرولتاریا چگونه به طبقه‌ای قابل استثمار تبدیل شد و چه سازوکارهایی برای شکل‌دادن به نیروی کار جدید به کار رفت.

یکی از ویژگی‌های مهم کتاب، استفاده از ماتریالیسم تاریخی برای توضیح دگرگونی‌های اجتماعی است. نویسنده تغییرات در فلسفه، هنجارهای جنسیتی، فرهنگ و ساختار خانواده را در ارتباط با دگرگونی مناسبات تولیدی تحلیل می‌کند. تمرکز او بر دوره‌ای از حدود سده‌های پانزدهم تا هفدهم و پس از آن است؛ دوره‌ای که سرمایه‌داری در آغاز، صورتی تجاری داشت و به‌تدریج حوزه‌های بیشتری از زندگی را تحت تأثیر قرار داد. در عین حال، فدریچی با برخی چارچوب‌های مارکس همراه است، اما نقدهای خود را نیز مطرح می‌کند و از محدودیت‌های برخی رویکردهای فمینیستی رادیکال و سوسیالیستی در پرداختن به این مسئله سخن می‌گوید.

کتاب تنها به گذشته تاریخی محدود نمی‌ماند. فدریچی با بررسی جهانی‌سازی و پروژه‌هایی که با نام توسعه پیش برده شده‌اند، نشان می‌دهد که منطق انباشت بدوی چگونه می‌تواند در دوره‌های جدید نیز ادامه پیدا کند. از نگاه او، سرمایه‌داری با تصاحب آخرین بخش‌های باقی‌مانده از جهان پیشین، برهم‌زدن نظم‌های سنتی و گسترش اضافه‌کاری نیروی کار، استثمار را در ظاهری متمدن بازتولید می‌کند. نتیجه این تحلیل، تأکید بر پیوند همیشگی سرمایه‌داری با نژادپرستی و جنسیت‌نگری است.

نویسنده کتاب کالیبان و ساحره: زنان، بدن و انباشت بدوی

سیلویا فدریچی در این کتاب با رویکردی فمینیستی و تاریخی، روایت رایج از تولد سرمایه‌داری را به چالش می‌کشد. تمرکز او بر بدن زنانه، کار بازتولیدی، شکار جادوگران و شکل‌گیری نظم خانواده نشان می‌دهد که تاریخ اقتصادی را نمی‌توان از تجربه زنان و مناسبات قدرت جدا کرد. او در کنار استفاده از چارچوب‌های مارکسی، نقدهایی را نیز طرح می‌کند و می‌کوشد نقش جنسیت را در شکل‌گیری طبقه کارگر و توسعه کار مزدی برجسته سازد. عنوان اثر، که از نمایشنامه توفان شکسپیر وام گرفته شده، در خوانش استعاری نویسنده به دو نماد کالیبان و ساحره پیوند می‌خورد؛ نمادهایی برای فهم رابطه میان پرولتاریا، زنان و قدرت سرمایه‌داری.

خرید کتاب کالیبان و ساحره: زنان، بدن و انباشت بدوی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ سرمایه‌داری، فمینیسم، نقد اجتماعی و تحلیل مناسبات تولید علاقه دارید، کالیبان و ساحره می‌تواند انتخابی جدی و تأمل‌برانگیز باشد. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند نقش زنان را در گذار از فئودالیسم به سرمایه‌داری بهتر بشناسند و درباره رابطه میان بدن، کار، خانواده و قدرت اقتصادی فکر کنند. همچنین اگر به بررسی تاریخی شکار جادوگران یا پیوند میان جنسیت‌نگری، نژادپرستی و انباشت سرمایه علاقه‌مندید، استدلال‌های فدریچی می‌تواند افق تازه‌ای پیش روی شما بگذارد.

از این اثر نباید انتظار روایتی داستانی یا تحلیلی جدا از تاریخ داشت؛ کتاب با تکیه بر پیوند میان اقتصاد، فرهنگ و روابط اجتماعی پیش می‌رود و خواننده را به بازنگری در مفهوم کار و ارزش اجتماعی فعالیت‌های زنان دعوت می‌کند. در نهایت، کالیبان و ساحره برای کسانی ارزشمند است که می‌خواهند بفهمند نظم سرمایه‌داری چگونه از راه کنترل بدن‌ها، تنظیم روابط جنسیتی و سازمان‌دهی بازتولید اجتماعی شکل گرفت و چرا این پرسش‌ها همچنان اهمیت دارند.