دنیای استثنایی آلفرد ژاری: شاه اوبو اثر جواد ذوالفقاری
2 ناشر این کتاب را چاپ کردهاند
کتاب دنیای استثنایی آلفرد ژاری: شاه اوبو

کتاب شاه اوبو
(نخستین نمایشنامهٔ ابزورد جهان)
معرفی کتاب دنیای استثنایی آلفرد ژاری: شاه اوبو
اگر میخواهید با یکی از هنجارشکنترین تجربههای تاریخ تئاتر مدرن آشنا شوید، کتاب دنیای استثنایی آلفرد ژاری: شاه اوبو دریچهای روشن به جهان عجیب، خشن و خندهآور نمایشنامهای است که قواعد رایج تئاتر را به چالش کشید. جواد ذوالفقاری در این کتاب به سراغ «شاه اوبو» میرود؛ اثری از آلفرد ژاری که طنز تلخ، ابزورد، خشونت و زبان نامتعارف را در کنار هم قرار میدهد.
مرکز این نمایشنامه، شخصیتی به نام پدر اوبو است؛ مردی چاق، حریص، بزدل و سفیه که تحت تأثیر همسر جاهطلبش، مادر اوبو، برای رسیدن به قدرت دست به توطئه میزند. داستان از میل به سلطنت آغاز میشود، اما خیلی زود به تصویری هولناک از فساد قدرت، حرص، حماقت و بیرحمی انسان تبدیل میگردد. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که میخواهند ریشههای تئاتر آوانگارد و شکلگیری نگاههای تازه به نمایش را بهتر بشناسند.
درباره کتاب دنیای استثنایی آلفرد ژاری: شاه اوبو
«شاه اوبو» نمایشنامهای پنجپردهای است که پیرنگی ساده، اما پیامدهایی گسترده دارد. پدر اوبو با تحریک همسرش تصمیم میگیرد شاه ونسلاس، پادشاه لهستان، را به قتل برساند و خود بر تخت بنشیند. پس از رسیدن به قدرت، کشتار اشراف، مصادره اموال و وضع مالیاتهای ظالمانه، چهره واقعی حکومت او را آشکار میکند. در ادامه، ائتلاف نیروهای روسی به رهبری تزار الکسی و پسر شاه مقتول در برابر او قرار میگیرد و اوبو شکست میخورد. او و همسرش سرانجام با کشتی به فرانسه میگریزند؛ با این حال، میل به قدرت و طرحریزی توطئههای تازه همچنان در وجودشان زنده است.
اهمیت نمایشنامه فقط در ماجراهای آن خلاصه نمیشود. ژاری با ساختن شخصیتی لوده، نابخرد و بیپروا، زشتیهای قدرت را به شکلی اغراقآمیز پیش چشم خواننده میگذارد. اوبو دروغ میگوید، خیانت میکند، به همپیمانان خود رحم ندارد و از رعایت نزاکت اجتماعی دور است. همین رفتارهای خارج از عرف، در کنار بددهنی، بیرحمی و ناتوانی او در موقعیتسنجی، طنزی تلخ و گاه تکاندهنده میسازد. خنده در این نمایشنامه همزمان با احساس ناراحتی همراه است؛ زیرا آنچه مضحک به نظر میرسد، از واقعیتهای زشت جاهطلبی و استبداد فاصله زیادی ندارد.
یکی از ویژگیهای متمایز اثر، فاصله گرفتن کامل آن از قراردادهای تئاتر رئالیستی قرن نوزدهم است. دکور، لباس و بازیگری قرار نیست تصویری طبیعی و باورپذیر از جهان بیرونی بسازند. بازیگران باید مانند عروسکهایی مصنوعی و ماسکدار حرکت کنند و شخصیتها نیز به جای برخورداری از پیچیدگی روانشناختی، به کاریکاتورهایی اغراقشده تبدیل میشوند. انتخاب لهستان به عنوان مکان داستان نیز از همین رویکرد پیروی میکند؛ مکانی که در مقدمه نمایش «هیچکجا» معنا میدهد و از وابستگی داستان به جغرافیای واقعگرایانه جلوگیری میکند.
زبان «شاه اوبو» به اندازه فرم نمایشی آن ساختارشکن است. عبارات عامیانه، کلمات ابداعی، ترکیبهای نامأنوس و ساختارهای نحوی نادرست، زبانی میسازند که با حماقت و خشونت شخصیت اصلی تناسب دارد. در اینجا زبان فقط وسیله انتقال دیالوگ نیست؛ خود به بخشی از آشوب نمایش تبدیل میشود. ژاری با برهم زدن نظم معمول کلمات و کنار گذاشتن ظرافتهای مرسوم، اجازه میدهد لحن ابلهانه و بیقاعده اوبو بر فضای اثر مسلط شود.
این نمایشنامه در سال ۱۸۹۶ منتشر شد و نخستین اجرای آن در دهم دسامبر همان سال در تئاتر دو لوور پاریس با جنجال فراوان همراه بود و از همان شب نخست توقیف شد. با وجود این آغاز پرحاشیه، «شاه اوبو» بعدها جایگاهی مهم در تاریخ تئاتر آوانگارد پیدا کرد و به عنوان یکی از پیشدرآمدهای دادائیسم، سوررئالیسم و تئاتر پوچی شناخته شد. ریشههای اثر نیز به نمایشهای عروسکی دانشآموزی «له پولونه» بازمیگردد که ژاری و دوستانش در اواخر دهه ۱۸۸۰ اجرا میکردند.
نویسنده کتاب دنیای استثنایی آلفرد ژاری: شاه اوبو
جواد ذوالفقاری در این کتاب توجه خواننده را به جهان نمایشی آلفرد ژاری و ویژگیهای غیرمعمول «شاه اوبو» جلب میکند. تمرکز کتاب بر اثری است که با هجو، خشونت، زبان ابداعی و شخصیتپردازی کاریکاتوری، تصویری متفاوت از تئاتر ارائه میدهد. در این مسیر، آلفرد ژاری به عنوان نویسنده و نمایشنامهنویس فرانسوی، خالق شخصیتی معرفی میشود که میتوانست حماقت و ابتذال قدرت را در قالبی اغراقآمیز و طنزآلود نمایان کند. آشنایی با این رویکرد کمک میکند نمایشنامه را فقط یک داستان سلطنت و توطئه ندانید، بلکه آن را تجربهای بنیادین در شکستن عادتهای تئاتری ببینید.
خرید کتاب دنیای استثنایی آلفرد ژاری: شاه اوبو به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
این کتاب را به دوستداران نمایشنامه، تئاتر مدرن و تئاتر آوانگارد پیشنهاد میکنیم؛ بهویژه اگر به آثاری علاقه دارید که از واقعگرایی فاصله میگیرند و با طنز تلخ، اغراق و بینظمی، تصویری انتقادی از قدرت میسازند. خوانندگانی که درباره دادائیسم، سوررئالیسم، تئاتر پوچی یا ریشههای ابزوردیسم کنجکاوند نیز میتوانند از مطالعه این اثر بهره ببرند. اگر انتظار داستانی واقعگرایانه با شخصیتهای روانشناختی پیچیده دارید، باید بدانید که «شاه اوبو» آگاهانه چنین انتظاری را برهم میزند. در عوض، با نمایشنامهای روبهرو میشوید که لحن لوده، زبان بیقاعده، خشونت اغراقشده و فضای نامتعارفش شما را به بازاندیشی درباره تئاتر، خنده و میل انسان به قدرت دعوت میکند.










