شعاع (میدان‌تحریر، برداشت‌دوم) دوردست اثر یاسمین الرفاعی

معرفی کتاب شعاع (میدان‌تحریر، برداشت‌دوم) دوردست

وقتی امیدهای یک انقلاب بهاری با واقعیت خشونت جنسی در هم می‌آمیزد، روایت مبارزه دیگر فقط درباره تغییر سیاسی نیست؛ درباره بدن‌ها، ترس‌ها و مقاومت انسان‌هایی است که می‌کوشند در دل آشوب، امکان نجات و همبستگی را زنده نگه دارند. کتاب شعاع (میدان‌تحریر، برداشت‌دوم) دوردست نوشته یاسمین الرفاعی، روایتی صمیمی و تکان‌دهنده از زنانی و مردانی است که در میانه انقلاب مصر، برای مقابله با آزار و خشونت جنسی سازمان یافتند.

این کتاب خواننده را به میدان تحریر قاهره در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ می‌برد؛ جایی که میدان نمادین انقلاب، هم‌زمان صحنه امید، اعتراض، سرکوب و حمله‌های جمعی به زنان معترض بود. الرفاعی از دل این تناقض، داستان شکل‌گیری گروه «عملیات ضد آزار جنسی» را دنبال می‌کند؛ گروهی که اعضایش برای رساندن زنان به امنیت، خود را در معرض خطر قرار می‌دادند.

درباره کتاب شعاع (میدان‌تحریر، برداشت‌دوم) دوردست

هسته اصلی کتاب، شرح فعالیت داوطلبانی است که در برابر موج فزاینده خشونت جنسی در میدان تحریر ایستادند. این گروه با استفاده از صدها داوطلب، دیده‌بان، تیم‌های نجات و رانندگان فرار، تلاش می‌کرد در موقعیت‌هایی که زنان در محاصره مهاجمان قرار می‌گرفتند، وارد عمل شود. تیم‌ها اغلب مجبور بودند خود را به میان حلقه مردان مهاجم برسانند و زن گرفتار در مرکز این حلقه را بیرون بکشند؛ اقدامی که گاهی خطر تعرض و آسیب را برای خود نجات‌دهندگان نیز به همراه داشت.

الرفاعی فقط فهرستی از عملیات نجات ارائه نمی‌کند. او روند دشوار شکل‌گیری تاکتیک‌های تازه، سازمان‌دهی نیروها و تصمیم‌گیری در شرایطی را نشان می‌دهد که هر لحظه می‌توانست به بحرانی تازه تبدیل شود. اعضای گروه باید هم‌زمان با خشونت مستقیم، بی‌نظمی سیاسی و تغییر فضای انقلاب روبه‌رو می‌شدند؛ انقلابی که به‌تدریج از امید دموکراتیک فاصله می‌گرفت و وارد دوره‌ای آشفته و پیچیده می‌شد.

یکی از موضوعات مهم کتاب، رابطه میان خشونت جنسی و مبارزه سیاسی است. روایت نشان می‌دهد چگونه تعرض به زنان ممکن است به موضوعی حاشیه‌ای یا «نامرتبط» با آرمان‌های سیاسی تبدیل شود، در حالی که تجربه زنان معترض، بخش جدایی‌ناپذیر واقعیت خیابان و انقلاب است. از این منظر، کتاب پرسش‌هایی جدی درباره مرزهای همبستگی، مسئولیت جمعی و ارزش جان و امنیت افراد در جنبش‌های اجتماعی مطرح می‌کند.

ساختار روایت، ترکیبی و متفاوت است و از سال‌ها گفت‌وگو با افراد درگیر ماجرا، در کنار تجربه نزدیک خود نویسنده، شکل گرفته است. این شیوه به کتاب اجازه می‌دهد صداها و تجربه‌های گوناگون را در کنار هم قرار دهد، بی‌آنکه درد و آشفتگی آن دوران را به روایتی ساده و یک‌دست تبدیل کند. حلقه‌های تودرتوی کتاب، هم به حلقه مهاجمان و هم به چرخه‌های تکرارشونده ترومای پس از خشونت اشاره دارند؛ زخمی که با پایان یک حادثه، الزاماً پایان نمی‌یابد.

فضای اثر اندوه‌بار، فشرده و در عین حال مقاوم است. نثر جست‌وجوگر و کم‌پیرایه نویسنده، به جای ارائه تصویری قهرمانانه و بی‌دردسر، هزینه‌های عاطفی و انسانی کنشگری را نیز پیش چشم می‌گذارد. خواننده با روایتی روبه‌رو می‌شود که هم درباره سازمان‌دهی و مقاومت زنان است و هم درباره پیامدهای طولانی‌مدت خشونت، سوگ و زیستن با خاطره آسیب.

نویسنده کتاب شعاع (میدان‌تحریر، برداشت‌دوم) دوردست

یاسمین الرفاعی نویسنده، ویراستار و روزنامه‌نگار است و با یک روزنامه مستقل در قاهره همکاری می‌کند. نوشته‌های او در نشریات مختلف منتشر شده‌اند و در جشنواره ادبیات فلسطین نیز به‌عنوان یکی از تهیه‌کنندگان فعالیت داشته است. این تجربه‌ها، در کنار حضور مستقیم او در سازمان‌دهی عملیات ضد آزار جنسی، به روایت کتاب نزدیکی و حساسیتی ویژه بخشیده‌اند.

الرفاعی در این اثر، از جایگاه ناظری دور و بی‌طرف صرف سخن نمی‌گوید؛ او تجربه شخصی و گفت‌وگوهایش با افراد درگیر را در روایتی چندلایه به کار می‌گیرد. دغدغه اصلی او ثبت مقاومت زنانی است که در شرایطی دشوار برای حفظ امنیت و کرامت خود و دیگران تلاش کردند. نگاه نویسنده به این تجربه، هم سیاسی و هم انسانی است و به‌جای ساده‌سازی، پیچیدگی تصمیم‌ها، شکست‌ها و پیامدهای آن‌ها را آشکار می‌کند.

خرید کتاب شعاع (میدان‌تحریر، برداشت‌دوم) دوردست به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به روایت‌های مستند و شخصی درباره انقلاب‌های اجتماعی، کنشگری زنان و مبارزه با خشونت جنسی علاقه دارید، شعاع (میدان‌تحریر، برداشت‌دوم) دوردست می‌تواند انتخابی جدی و تأمل‌برانگیز باشد. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند فراتر از تصویرهای کلیشه‌ای از انقلاب، تجربه روزمره معترضان و هزینه‌های پنهان حضور در خیابان را دنبال کنند.

این اثر همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که به روایت‌های فمینیستی، تاریخ اجتماعی معاصر مصر و شیوه‌های مقاومت جمعی علاقه‌مندند. انتظار نداشته باشید با گزارشی صرفاً خطی یا روایتی آسان‌خوان از پیروزی روبه‌رو شوید؛ کتاب با ساختاری ترکیبی، صداهای متعدد و رفت‌وآمد میان کنش سیاسی و پیامدهای روانی خشونت پیش می‌رود.

در نهایت، این کتاب برای مخاطبانی ارزشمند است که می‌خواهند درباره نسبت میان انقلاب، امنیت، بدن و مسئولیت اجتماعی دوباره فکر کنند. روایت الرفاعی نشان می‌دهد مقاومت فقط در شعارها و لحظه‌های بزرگ تاریخی شکل نمی‌گیرد؛ گاهی در تصمیم گروهی از داوطلبان برای ورود به یک حلقه خطرناک، بیرون آوردن یک انسان از خشونت و ادامه دادن پس از حادثه معنا پیدا می‌کند. این نگاه، کتاب را به اثری مناسب برای مطالعه‌ای عمیق درباره مقاومت زنان و حافظه آسیب تبدیل می‌کند.