توت‌فرنگی‌های اهلی اثر مهدی قلی‌نژاد ملکشاه

معرفی کتاب توت‌فرنگی‌های اهلی

گاهی تاریخ نه در کتاب‌های رسمی، بلکه در گفت‌وگوی میان چند مسافر، خاطره یک پیرمرد و صدای کم‌شده یک ترانه شنیده می‌شود. رمان توت‌فرنگی‌های اهلی نوشته مهدی قلی‌نژاد ملکشاه، از همین مسیر به گذشته و اثر تصمیم‌های بزرگ بر زندگی مردم عادی نزدیک می‌شود.

این کتاب فضایی داستانی و اجتماعی دارد و خواننده را با روایت‌هایی درباره کشاورزی، کارخانه‌های نساجی، تغییر شیوه زندگی روستاییان و مناسبات قدرت روبه‌رو می‌کند. در مرکز یکی از صحنه‌های مهم، گفت‌وگویی درباره دستور رضاشاه برای جایگزین‌کردن کشت نیشکر با پنبه شکل می‌گیرد؛ گفت‌وگویی که در ظاهر درباره زمین و محصول است، اما به پرسش‌هایی درباره اجبار، توسعه و بهای تصمیم‌های شتاب‌زده راه می‌برد.

درباره کتاب توت‌فرنگی‌های اهلی

توت‌فرنگی‌های اهلی رمانی است که بخشی از تاریخ اجتماعی ایران را از زاویه‌ای انسانی و ملموس دنبال می‌کند. در قطعه‌ای از کتاب، راوی در فضایی روزمره شاهد گفت‌وگوی پیرمردی با پسرش است؛ پدری که از فرمان رضاشاه، کشت پنبه و حضور یک مهندس آلمانی سخن می‌گوید و پسری که تلاش می‌کند زمینه تاریخی آن ماجرا را توضیح دهد. رفت‌وبرگشت میان این دو صدا، گذشته را از حالت گزارشی خشک بیرون می‌آورد و آن را به خاطره‌ای زنده تبدیل می‌کند.

یکی از محورهای اصلی این روایت، برخورد تصمیم‌های حکومتی با تجربه و نیاز مردم است. دستور کاشت پنبه، بدون فرصت کافی برای آزمایش خاک و بررسی میزان بارندگی، نمونه‌ای از تصمیمی معرفی می‌شود که باید هرچه سریع‌تر اجرا شود؛ زیرا کارخانه‌های نساجی نباید منتظر بمانند. در برابر این شتاب، زمین، آب‌وهوا و دانشی قرار می‌گیرند که نمی‌توان آن‌ها را با فرمان کوتاه تغییر داد.

کتاب از خلال همین موقعیت، تغییرات گسترده‌تری را نیز پیش چشم خواننده می‌گذارد. دهاتی‌هایی که پیش‌تر با خیش و خرمن کار می‌کردند، به‌زور به پای ماشین‌های بافندگی آورده می‌شوند. کشت گندم ممنوع می‌شود و الگوی معیشت منطقه دگرگون می‌گردد. این جزئیات، نشان می‌دهند که صنعتی‌شدن فقط ساخت کارخانه و ورود ماشین نیست؛ بلکه می‌تواند زمین، کار، عادت‌های روزانه و تصور مردم از آینده را نیز زیرورو کند.

زبان اثر در این بخش بر گفت‌وگو و جزئیات شنیداری تکیه دارد. صدای خواننده‌ای که از رادیو یا وسیله‌ای در حال پخش است، کم می‌شود تا پرچانگی پیرمرد شنیده شود؛ سپس روایت با لحن‌های متفاوت پدر و پسر پیش می‌رود. یکی خاطره را با نقل قول و بازسازی گفت‌وگو تعریف می‌کند و دیگری آن را با توضیح‌های تاریخی کامل‌تر می‌سازد. همین ترکیب، صحنه‌ای زنده، تصویری و قابل‌شنیدن ایجاد می‌کند.

در این رمان، گذشته از طریق حافظه و گفت‌وگو به زمان حال راه پیدا می‌کند. خواننده با حکایتی درباره پنبه، نیشکر، گندم، برنج و صنعت نساجی مواجه می‌شود، اما موضوع فقط محصولات کشاورزی نیست. پشت این واژه‌ها، زندگی مردمی قرار دارد که ناچارند خود را با تصمیم‌هایی هماهنگ کنند که از بیرون بر آن‌ها تحمیل شده است. ازاین‌رو کتاب برای کسانی ارزش خواندن دارد که به روایت‌های اجتماعی، تاریخ در زندگی روزمره و داستان‌هایی با لایه‌های انتقادی علاقه‌مندند.

نویسنده کتاب توت‌فرنگی‌های اهلی

مهدی قلی‌نژاد ملکشاه، نویسنده توت‌فرنگی‌های اهلی، متولد سال ۱۳۶۳ و دانش‌آموخته ادبیات نمایشی در دانشکده هنرهای زیبا تهران است. او در سال‌های فعالیت خود همکاری‌هایی پراکنده با مطبوعات داشته و نخستین داستانش را زمانی که دانش‌آموز دوره دوم راهنمایی بود، در مجله سروش منتشر کرده است. دومین داستان او بیست سال بعد در نشریه تخصصی فرش طره به چاپ رسید.

پیشینه ادبیات نمایشی در شیوه ارائه این رمان نیز بازتابی قابل‌توجه دارد. در بخش معرفی‌شده، شخصیت‌ها از راه گفت‌وگو شناخته می‌شوند و تفاوت لحن آن‌ها به صحنه جان می‌دهد. نویسنده به‌جای آنکه همه‌چیز را به‌صورت توضیح مستقیم بیان کند، اطلاعات مربوط به تاریخ، کشاورزی و صنعت را در دل مکالمه قرار می‌دهد. نتیجه، روایتی است که هم بر شنیدن صداها تکیه دارد و هم به تغییرات اجتماعی توجه می‌کند.

خرید کتاب توت‌فرنگی‌های اهلی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به رمان‌های اجتماعی و داستان‌هایی درباره پیوند تاریخ با زندگی مردم علاقه دارید، توت‌فرنگی‌های اهلی می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. این کتاب برای خوانندگانی جذاب است که دوست دارند پیامدهای تصمیم‌های سیاسی و اقتصادی را در سطح زمین، خانواده، کار و خاطره دنبال کنند؛ نه فقط در قالب تاریخ‌نگاری رسمی.

این رمان همچنین به دوستداران داستان‌های گفت‌وگومحور پیشنهاد می‌شود؛ آثاری که در آن‌ها لحن شخصیت‌ها، اختلاف میان نسل‌ها و شیوه روایت‌کردن یک خاطره، بخشی از معنای داستان را می‌سازد. اگر از متن‌هایی با فضای روستایی، تاریخی و اجتماعی لذت می‌برید و مایلید درباره مفهوم توسعه اجباری، تغییر معیشت و نسبت انسان با تصمیم‌های قدرت تأمل کنید، از این کتاب انتظار روایتی انسانی و مبتنی بر گفت‌وگو داشته باشید.