هیهی – جبلی – قمقم اثر رضا دانشور
معرفی کتاب هیهی – جبلی – قمقم: مجموعه داستان
گاهی یک داستان کوتاه، جهان آشنای زندگی روزمره را فقط با چند قدم به جایی ناآشنا و هراسانگیز تبدیل میکند. کتاب «هیهی – جبلی – قمقم: مجموعه داستان» نوشته رضا دانشور، گزیدهای از داستانهای کوتاه اوست؛ مجموعهای چندلایه که از ادبیات شگفت و وحشت تا روایت شکست، تردید و فروریختن قهرمانان پیش میرود.
این کتاب بیش از بیست داستان کوتاه را در دو بخش گرد آورده است. بخش دوم با عنوان «قصههای مهمل تلخک» شناخته میشود و بخش نخست عنوان جداگانهای ندارد. برخی داستانها بسیار کوتاهاند و در حد یک صفحه پیش میروند، اما همین کوتاهی مانع شکلگیری فضای رازآلود، تلخ یا تأملبرانگیز آنها نمیشود. دانشور در هر روایت، با انتخاب موقعیتی مشخص و زبانی فشرده، خواننده را با پرسشی درباره انسان، سرنوشت و معنای شکست روبهرو میکند.
درباره کتاب هیهی – جبلی – قمقم: مجموعه داستان
دو داستان نخست مجموعه، یعنی «عصرانه» و «با دوستان داماد به عروسی نرو!»، بر پایه ویژگیهای ادبیات شگفت و ژانر وحشت شکل گرفتهاند. در «عصرانه»، کارمندی ساده که درگیر امور معمول زندگی است، با غولهایی آدموار و اغواگر مواجه میشود. آنها او را به بیراههای زیبا اما تهدیدکننده میکشانند؛ مکانی که آرامش ظاهریاش میتواند پوششی برای یک قتلگاه باشد. داستان، از همین تضاد میان ظاهر فریبنده و خطر پنهان، تعلیقی ناآرام میسازد.
در داستان دوم، مردی برای شرکت در مراسم عروسی به خارج شهر میرود. مه، مسیر را پوشانده است و او در راه زن و شوهری را سوار میکند که مهمان همان مراسماند، هرچند راوی آنها را نمیشناسد. وقتی به محل عروسی میرسد، گربههای پشمالو را روی خودروها میبیند و پس از ورود به مجلس، با مهمانهایی روبهرو میشود که دستوپاهایی پشمالو دارند. این روایت، فضای آشنای عروسی را به صحنهای غریب تبدیل میکند و مرز میان انسان و موجودی ناشناخته را زیر سؤال میبرد.
قصههای میانی حالوهوای متفاوتی دارند و بیشتر به ادبیات شکست نزدیک میشوند؛ ادبیاتی که پس از کودتای ۲۸ مرداد رونق گرفت. در این داستانها، شکست فقط پایان یک مبارزه یا سقوط یک شخصیت نیست، بلکه راهی برای تردید در باورهای تثبیتشده است. حتی تصور قهرمان شکستناپذیر نیز در معرض پرسش قرار میگیرد. دانشور بهجای ساختن قهرمانانی پیروز و دستنخورده، سرنوشت آنها را دنبال میکند تا جایی که زخمی، خراب و شکستخورده بر زمین میمانند.
داستان «هیهی – جبلی – قمقم» نمونهای روشن از همین نگاه است. راوی با حوصلهای چشمگیر سرنوشت قهرمانانش را از نوک کوه تا روی زمین روایت میکند و مسیر فرود و فرسودگی آنان را به تصویر میکشد. در «کرفون»، کشمکش میان آرمان و تنسپردن به زندگی روزمره مرکز روایت است؛ تقابلی که شخصیتها را میان آنچه میخواستهاند باشند و آنچه در زندگی جاری شده است، معلق نگه میدارد.
«آنچه فردا بینی و پسفردا بینی و پسانفردا» نیز شکست و خرابی پس از آن را دنبال میکند، اما این بار زمینه تاریخی روایت به دوران هجوم مغول بازمیگردد. کنار هم قرار گرفتن این داستانها نشان میدهد که مجموعه، فقط بر یک فضای روایی ثابت تکیه ندارد. وحشت، امر شگفت، شکست تاریخی و فرسایش آرمان در کنار هم تجربهای متنوع از داستان کوتاه ایرانی میسازند. خواننده باید انتظار روایتهایی را داشته باشد که گاه با تصویری هولناک و نامعمول آغاز میشوند و گاه از دل سرنوشت قهرمانان، تردیدی عمیق درباره پیروزی، زندگی و خاطره شکل میدهند.
نویسنده کتاب هیهی – جبلی – قمقم: مجموعه داستان
رضا دانشور از نویسندگان معاصر ایران است که نخستینبار در دهه پنجاه خورشیدی با انتشار داستانهای کوتاه در نشریات و مجلات شناخته شد. انتشار رمان «نماز میت» جایگاه او را در داستاننویسی ایران برجسته کرد و او نزدیک به پنجاه سال به نوشتن ادامه داد. در این مجموعه، دامنه دغدغههای داستانی او از روایتهای کوتاه و فشرده تا قصههایی درباره شکست، آرمان، تاریخ و تردید گسترده است.
این کتاب برگزیدهای از داستانهای دانشور است که با انتخاب یوسف اسدیان و موافقت نویسنده گردآوری شد. دانشور پس از دیدن نسخه اولیه، اصلاحاتی محدود، عمدتاً برای رفع غلطهای چاپی، انجام داد و ترجیح داد نوشتههای دوره جوانیاش با همان حالوهوای اولیه بازچاپ شوند. از این منظر، مجموعه فرصتی برای آشنایی با مسیر فکری و کاری او در قالب داستان کوتاه فراهم میکند.
خرید کتاب هیهی – جبلی – قمقم: مجموعه داستان به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به داستان کوتاه ایرانی و مجموعههایی با فضاهای متنوع علاقه دارید، «هیهی – جبلی – قمقم: مجموعه داستان» میتواند انتخابی مناسب برای شما باشد. این کتاب بهویژه برای خوانندگانی پیشنهاد میشود که از ادبیات شگفت، داستانهای وحشت، موقعیتهای رازآلود و روایتهای غریب لذت میبرند و در عین حال دوست دارند با داستانهایی درباره شکست قهرمان، تردید در باورهای قطعی و فاصله میان آرمان و زندگی روزمره روبهرو شوند. اگر مطالعه روایتهای تاریخی با حالوهوای تلخ، داستانهای بسیار کوتاه و نثر فشرده را میپسندید، این گزیده تصویری چندوجهی از جهان داستانی رضا دانشور پیش روی شما میگذارد.
