از کران تا کران، از دریا به دریا… اثر داریوش شایگان
معرفی کتاب از کران تا کران، از دریا به دریا…
کتاب «از کران تا کران، از دریا به دریا…» تصویری گسترده از قالی ایرانی پیش روی خواننده میگذارد؛ تصویری که در آن رنگ، نقش، قدمت و زبان در کنار یکدیگر قرار میگیرند. این اثر مجموعهای از قالیهای ایرانی را با تصاویر رنگی معرفی میکند و مطالب آن به چهار زبان فارسی، انگلیسی، عربی و فرانسوی ارائه شده است. حضور نام داریوش شایگان و هانری کربن نیز به کتاب بُعدی تأملبرانگیز درباره شعر فارسی، زبان و رسالت فکری فرهنگ ایرانی میبخشد.
این کتاب برای کسانی جذاب است که قالی را فقط یک شیء تزئینی نمیدانند و در طرحها و رنگهای آن نشانههایی از ذوق هنری و نگاه فرهنگی ایرانی را دنبال میکنند. کنار هم قرار گرفتن نمونههایی از دورههای گوناگون، امکان تماشای تفاوتها و پیوستگیهای قالی ایرانی را فراهم میسازد؛ از قالیهای کهن تا نمونههایی که در روزگار معاصر بافته شدهاند.
درباره کتاب از کران تا کران، از دریا به دریا…
ساختار تصویری کتاب در دو بخش شکل گرفته است. در بخش نخست، دو گروه از قالیها که از نظر قدمت تفاوت چشمگیری دارند، در کنار هم عرضه شدهاند. ابتدا قالیهایی دیده میشوند که بیش از دویست سال قدمت دارند و پیش از قرن سیزدهم هجری بافته شدهاند. پس از آن، تصاویر قالیهایی آمده است که در زمان معاصر و در نیمه دوم قرن چهاردهم هجری شمسی بافته شدهاند. این چینش، فاصله تاریخی میان نمونهها را به بخشی از تجربه خواندن و دیدن تبدیل میکند.
بخش دوم به قالیهایی اختصاص دارد که در قرن سیزدهم و نیمه نخست قرن چهاردهم هجری بافته شدهاند. بنابراین خواننده با مجموعهای روبهرو میشود که دورههای مختلف را جدا از هم پنهان نمیکند، بلکه آنها را در نظمی قابل پیگیری کنار یکدیگر مینشاند. تصاویر رنگی، امکان توجه به جزئیات نقش و ترکیب رنگ را بیشتر میکنند و متن چندزبانه، کتاب را برای طیف گستردهتری از علاقهمندان به هنر و فرهنگ ایرانی قابل استفاده میسازد.
ویژگی دیگر اثر، پیوند میان نگاه تصویری به قالی و تأمل درباره شعر فارسی است. در مقدمه هانری کربن، داریوش شایگان به رسالت مضاعف فیلسوفان و شاعران ایرانی میپردازد و زبان فرانسوی را برای نوشتن و بازنمایی این موضوع برمیگزیند. در این نگاه، شعر قرار نیست صرفاً معمایی برای خواننده بسازد؛ بلکه ظرافت زبان میتواند راهی برای آشکار شدن رموز جاودان شعر فارسی باشد. این بخش، کتاب را از یک مجموعه تصویر صرف فراتر میبرد و به آن لایهای زبانی و فرهنگی میدهد.
از این رو، خواندن کتاب تجربهای دوگانه است: از یک سو تماشای قالیهایی با پیشینههای زمانی متفاوت و از سوی دیگر مواجهه با سخنی درباره زبان، شعر و فرهنگ ایرانی. کتاب بهجای آنکه همه نمونهها را در یک دوره محدود کند، گسترهای از گذشته تا روزگار معاصر را پیش چشم میگذارد. همین همنشینی، فرصت مناسبی برای مکث بر تفاوتهای تاریخی و استمرار ذوق هنری در قالی ایرانی فراهم میکند.
نویسنده کتاب از کران تا کران، از دریا به دریا…
داریوش شایگان در این اثر تنها به معرفی تصویری قالیها محدود نمیماند و در متن خود به نسبت میان زبان، شعر و اندیشه ایرانی توجه میکند. تأکید او بر ظرافت و خوشآهنگی زبان، نشان میدهد که برای انتقال رموز شعر فارسی، انتخاب واژه و شیوه بیان اهمیت اساسی دارد. نوشته او میکوشد رسالت شاعران و فیلسوفان ایرانی را از زاویهای زبانی و فرهنگی نشان دهد؛ زاویهای که در کنار تصاویر قالی، افق معنایی کتاب را گستردهتر میکند.
هانری کربن نیز با مقدمه خود در شکلگیری این خوانش از اثر حضور دارد. آنچه در این مقدمه برجسته میشود، توانایی داریوش شایگان در استفاده از ظرایف زبان فرانسوی برای نمایان کردن وجوه ماندگار شعر فارسی است. به این ترتیب، نام هر دو نویسنده در کتاب با موضوعاتی چون زبان، شعر، فلسفه و فرهنگ ایرانی پیوند میخورد و متن، در کنار تصاویر رنگی قالیها، خواننده را به توجهی عمیقتر به میراث هنری و ادبی ایران دعوت میکند.
خرید کتاب از کران تا کران، از دریا به دریا… به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به قالی ایرانی، هنرهای سنتی و مطالعه مجموعههای تصویری علاقه دارید، این کتاب میتواند انتخابی مناسب برای شما باشد؛ بهویژه اگر دوست دارید نمونههایی از قالیهای متعلق به دورههای مختلف را در یک اثر ببینید. علاقهمندان به نقش و رنگ، پژوهشگران فرهنگ ایرانی و خوانندگانی که به سیر تاریخی قالی توجه دارند، از ساختار دوبخشی و تصاویر رنگی آن بهره خواهند برد. ارائه مطالب به چهار زبان نیز دامنه استفاده از کتاب را گستردهتر میکند.
این اثر همچنین برای کسانی پیشنهاد میشود که در کنار هنرهای تصویری، به شعر فارسی، زبان و اندیشه ایرانی علاقهمندند. انتظار شما از کتاب باید مجموعهای از تصاویر رنگی قالی، معرفی چندزبانه و متنی تأملبرانگیز درباره رسالت شاعران و فیلسوفان ایرانی باشد؛ نه روایتی داستانی یا صرفاً متنی نظری. در نهایت، «از کران تا کران، از دریا به دریا…» برای تماشای دقیقتر قالی و اندیشیدن به پیوند هنر، زبان و فرهنگ ایرانی، انتخابی خواندنی است.
