از طهران تا پطرزبورغ و از پترزبورگ تا تهران اثر بهنام ابوترابیان

معرفی کتاب از طهران تا پطرزبورغ و از پترزبورگ تا تهران «قصه سفری که با ناصر الدین شاه رفتیم»

گاهی یک پرده نقاشی می‌تواند آغاز سفری در زمان و مکان باشد؛ سفری که از کنجکاوی درباره یک تصویر شروع می‌شود و به بازخوانی تجربه ناصرالدین شاه از روسیه می‌رسد. کتاب از طهران تا پطرزبورغ و از پترزبورگ تا تهران «قصه سفری که با ناصر الدین شاه رفتیم» نوشته بهنام ابوترابیان، روایت همین هم‌سفری ذهنی و گردش در سرزمینی است که تاریخ، فرهنگ، هنر و خاطره‌های سیاسی آن در هم تنیده‌اند.

این اثر برای خواننده‌ای نوشته شده است که می‌خواهد روسیه را فقط از خلال چند تصویر پراکنده نشناسد، بلکه میان نشانه‌های فرهنگی و تاریخی آن ارتباط برقرار کند. در این روایت، سفر معاصر نویسنده در کنار سفر ناصرالدین شاه قرار می‌گیرد تا نگاه به روسیه، از یک گزارش گردشگری ساده فراتر برود.

درباره کتاب از طهران تا پطرزبورغ و از پترزبورگ تا تهران «قصه سفری که با ناصر الدین شاه رفتیم»

نقطه شروع کتاب، مواجهه با پرده‌ای نقاشی و جست‌وجو برای کشف معمای پرده زیچی است. همین کنکاش، مسیر روایت را شکل می‌دهد و تجربه گردش در روسیه را به ماجرایی پیوند می‌زند که یک سوی آن به هنر و سوی دیگرش به تاریخ سفر ناصرالدین شاه مربوط است. نویسنده با قرار دادن تجربه خود در کنار تجربه شاه، شباهت‌هایی را در برنامه بازدید و مسیر گردش دنبال می‌کند و از این راه، تصویری دوگانه از دیدن یک سرزمین به دست می‌دهد.

روسیه در این کتاب تنها مجموعه‌ای از مقصدهای دیدنی نیست. روایت، خواننده را با نشانه‌هایی از فرهنگ و تاریخ این کشور همراه می‌کند؛ از باله دریاچه قو و برادران کارامازوف تا محاصره لنینگراد، کمونیزم، بریگاد قزاق، مومیایی لنین، مرشد و مارگاریتا، میدان سرخ مسکو و دوران مشت آهنین استالین. این عناصر در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا انبوهی از دانسته‌های پراکنده، در چارچوبی روایی و قابل دنبال کردن معنا پیدا کنند.

یکی از ویژگی‌های کتاب، ایجاد پلی میان ذهن خواننده و فضایی است که شاید در نگاه نخست دور و پیچیده به نظر برسد. روایت سفر، زمان و مکان را به هم نزدیک می‌کند و به خواننده اجازه می‌دهد روسیه را هم از چشم مسافری امروزی و هم در نسبت با خاطره سفر ناصرالدین شاه دنبال کند. از سوی دیگر، حضور یک آشنا و راه‌بلد در این گردش، حال‌وهوای همراهی و اطمینان را به روایت می‌دهد؛ گویی خواننده نیز در غربت، دست در دست کسی دارد که مسیر را می‌شناسد.

کتاب از نظر موضوعی میان سفرنامه، روایت فرهنگی و نگاه تاریخی حرکت می‌کند. با این حال، هدف آن ارائه فهرستی خشک از مکان‌ها یا اطلاعات جدا از هم نیست؛ بلکه تجربه دیدن، یادآوری و مقایسه در مرکز آن قرار دارد. خواننده می‌تواند انتظار داشته باشد که در کنار آشنایی با بخشی از جلوه‌های روسیه، درباره شیوه شکل‌گیری تصویر ما از یک کشور و نقش روایت در پیوند دادن اطلاعات پراکنده تأمل کند. این رویکرد، ارزش کتاب را در ترکیب گردش، تاریخ و فرهنگ نشان می‌دهد.

نویسنده کتاب از طهران تا پطرزبورغ و از پترزبورگ تا تهران «قصه سفری که با ناصر الدین شاه رفتیم»

بهنام ابوترابیان در این کتاب، جایگاه نویسنده را به مسافری کنجکاو نزدیک می‌کند؛ مسافری که از یک پرده نقاشی آغاز می‌کند، سرنخ آن را دنبال می‌کند و در جریان این جست‌وجو به مقایسه‌ای میان سفر خود و سفر ناصرالدین شاه می‌رسد. نگاه او فقط به ثبت مسیر محدود نمی‌ماند، بلکه می‌کوشد میان تجربه شخصی گردش، نشانه‌های فرهنگی روسیه و خاطره تاریخی ارتباط برقرار کند.

روایت ابوترابیان بر همراهی با خواننده استوار است. او به‌جای آنکه اطلاعات مربوط به روسیه را جدا از تجربه زیسته ارائه کند، آن‌ها را در مسیر یک سفر و در کنار پرسش درباره پرده زیچی قرار می‌دهد. به همین دلیل، کتاب برای کسانی که سفرنامه را راهی برای فهم فرهنگ و تاریخ می‌دانند، خواندنی است و نگاه مقایسه‌ای آن به سفر ناصرالدین شاه، به روایت زاویه‌ای متفاوت می‌دهد.

خرید کتاب از طهران تا پطرزبورغ و از پترزبورگ تا تهران «قصه سفری که با ناصر الدین شاه رفتیم» به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به سفرنامه‌های فرهنگی و تاریخی علاقه دارید و دوست دارید مقصدی را از راه پیوند میان مکان، خاطره و روایت بشناسید، این کتاب می‌تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. خوانندگانی که درباره روسیه، فرهنگ روس، تاریخ این سرزمین و جلوه‌های هنری و ادبی آن کنجکاوند، در این اثر با مجموعه‌ای از اشاره‌ها و موضوعات مرتبط روبه‌رو می‌شوند.

این کتاب همچنین برای کسانی پیشنهاد می‌شود که از روایت‌های گردشگری صرف فاصله می‌گیرند و به تجربه‌ای تأمل‌برانگیزتر از سفر علاقه دارند؛ روایتی که در آن، دیدن یک پرده نقاشی به کشف داستانی گسترده‌تر منتهی می‌شود. اگر مطالعه درباره سفرهای تاریخی ناصرالدین شاه، مقایسه تجربه مسافر امروز با مسافر گذشته، یا شناخت روسیه از مسیر ادبیات، هنر و تاریخ برایتان جذاب است، از فضای این کتاب لذت خواهید برد. در نهایت، باید انتظار روایتی همراه و جست‌وجوگر را داشته باشید؛ روایتی که روسیه را به مجموعه‌ای از نشانه‌های زنده و مرتبط تبدیل می‌کند.