زمانی میان زمان‌ها (امام، شیعه و ایران) اثر لیلی عشقی

معرفی کتاب زمانی میان زمان‌ها (امام، شیعه و ایران)

برخی رویدادهای سیاسی را نمی‌توان فقط با زبان تاریخ یا جامعه‌شناسی فهمید؛ زیرا در پسِ کنش جمعی، تصوراتی درباره زمان، امر قدسی و امکان تغییر نیز حضور دارند. کتاب زمانی میان زمان‌ها (امام، شیعه و ایران) نوشته لیلی عشقی از همین نقطه آغاز می‌کند و می‌پرسد قیام‌های مردم ایران چگونه در پیوند با متافیزیک ایرانی قابل فهم می‌شوند.

این کتاب به سراغ رویدادی تاریخی، یعنی قیام‌های مردم ایران، می‌رود؛ اما قرار نیست آن را در قالب یک گزارش تاریخی یا تحلیل جامعه‌شناختی معمول توضیح دهد. مسئله اصلی اثر، کشف لایه‌ای عمیق‌تر از رویداد است؛ لایه‌ای که در آن سیاست، مذهب، عرفان شیعه و تصور ایرانی از امر قدسی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

درباره کتاب زمانی میان زمان‌ها (امام، شیعه و ایران)

لیلی عشقی برای بررسی موضوع کتاب، دو حوزه‌ای را به هم نزدیک می‌کند که در نگاه نخست از یکدیگر فاصله دارند: عرفان شیعه و رویداد سیاسی. این پیوند به معنای آن نیست که سیاست با رمزهای اسرارآمیز جایگزین شود یا یک واقعه تاریخی صرفاً به انتزاعی مذهبی فروکاسته شود. برعکس، کتاب تلاش می‌کند خودِ امکان شکل‌گیری رویداد سیاسی ـ مذهبی را روشن‌تر کند.

در این نگاه، مذهب نه یک علت ساده و مستقل برای همه تحولات اجتماعی است و نه صرفاً پوششی برای نیروهای دیگری که در زیر آن عمل می‌کنند. پرسش کتاب پیچیده‌تر است: متافیزیک چگونه درون رویدادهای سیاسی و مذهبی حضور پیدا می‌کند و چه نسبتی میان باورهای شیعی، تجربه تاریخی و کنش جمعی برقرار می‌شود؟ همین جابه‌جایی پرسش، به اثر رویکردی تأملی و متفاوت می‌دهد.

عنوان کتاب نیز به مسئله زمان اشاره‌ای معنادار دارد. در این اثر، زمان فقط ترتیب خطی رویدادها نیست؛ بلکه با مفاهیمی چون امام، شیعه و ایران پیوند می‌خورد و به بستری برای اندیشیدن درباره تداوم، انتظار، گسست و دگرگونی تبدیل می‌شود. از این منظر، قیام‌های مردم ایران تنها مجموعه‌ای از رخدادهای سیاسی نیستند، بلکه باید در افق معنایی و متافیزیکی خودشان نیز خوانده شوند.

کتاب در پی آن نیست که تاریخ را با عرفان خلط کند. اهمیت رویکرد آن در این است که نشان می‌دهد برای فهم یک رویداد سیاسی ـ مذهبی، باید به سطحی فراتر از توضیح‌های صرفاً مادی یا نهادی توجه کرد؛ سطحی که در آن انسان‌ها با تصوراتشان درباره حقیقت، امر قدسی و امکان رهایی دست به کنش می‌زنند. چنین خوانشی، رابطه میان اندیشه و سیاست را دوباره پیش روی خواننده می‌گذارد.

در بحث کتاب، مفهوم معنویت سیاسی نیز جایگاهی مهم پیدا می‌کند. این مفهوم کمک می‌کند سیاست فقط به تصمیم‌های رسمی، ساختارهای قدرت یا رقابت‌های اجتماعی محدود نشود و سویه معنوی تجربه جمعی نیز دیده شود. در عین حال، اثر از ساده‌سازی پرهیز می‌کند و نمی‌گوید مذهب به‌تنهایی زیربنای همه چیز در شرق اسلامی است؛ بلکه به چگونگی اثرگذاری متقابل متافیزیک و رویداد می‌اندیشد.

از سوی دیگر، کتاب با بازخوانی انتقادی این تصور که در شرق کلید همه چیز مذهب است، خواننده را به تمایزگذاری دقیق‌تری دعوت می‌کند. امر مذهبی در اینجا نه یک زیربنای ثابت، بلکه حوزه‌ای زنده و اثرگذار در ساخته‌شدن معناست. بنابراین، مطالعه اثر می‌تواند برای کسانی جذاب باشد که می‌خواهند نسبت میان تاریخ ایران، تشیع، عرفان و سیاست را از زاویه‌ای مفهومی بررسی کنند.

نویسنده کتاب زمانی میان زمان‌ها (امام، شیعه و ایران)

لیلی عشقی در این کتاب به‌جای ارائه روایتی صرفاً تاریخی یا جامعه‌شناختی، رویکردی مفهومی و متافیزیکی به قیام‌های مردم ایران دارد. دغدغه او فهم رابطه میان عرفان شیعه و رویداد سیاسی است؛ رابطه‌ای که نه با حذف تاریخ، بلکه با تعمیق فهم ما از معنای سیاسی و مذهبی رویداد دنبال می‌شود.

مسیر فکری نویسنده بر پرسش از امکان رویداد متمرکز است: چگونه باورها، تصورات قدسی و مفاهیم مرتبط با امام و شیعه می‌توانند در شکل‌گیری فهمی سیاسی از کنش جمعی نقش داشته باشند؟ این رویکرد، کتاب را به اثری برای خواندن و اندیشیدن تبدیل می‌کند؛ اثری که به‌جای پاسخ‌های ساده، لایه‌های پنهان‌تر یک مسئله تاریخی را پیش می‌کشد.

خرید کتاب زمانی میان زمان‌ها (امام، شیعه و ایران) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به کتاب‌هایی درباره قیام‌های مردم ایران علاقه دارید، اما می‌خواهید این موضوع را فراتر از روایت‌های متعارف تاریخی دنبال کنید، زمانی میان زمان‌ها می‌تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. این اثر برای خوانندگانی نوشته شده است که به پرسش‌های مربوط به متافیزیک ایرانی، عرفان شیعه و معنای سیاسی مذهب توجه دارند.

این کتاب همچنین به علاقه‌مندان به فلسفه سیاسی، اندیشه دینی و نسبت میان امر قدسی و کنش اجتماعی پیشنهاد می‌شود؛ البته خواننده باید انتظار یک گزارش ساده و خطی از رویدادها را نداشته باشد. با مطالعه آن، با رویکردی تحلیلی و تأملی روبه‌رو می‌شوید که می‌کوشد سیاست و مذهب را در یک چارچوب مشترک، اما بدون فروکاستن یکی به دیگری، بررسی کند.

در نهایت، اگر از آثاری لذت می‌برید که میان تاریخ، عرفان شیعه و پرسش‌های بنیادین درباره امکان رویداد ارتباط برقرار می‌کنند، این کتاب می‌تواند افق تازه‌ای برای مطالعه شما باز کند. ارزش خواندن آن در دعوت به بازنگری در توضیح‌های ساده‌انگارانه است: قیام‌های مردم ایران در اینجا هم رخدادی تاریخی‌اند و هم عرصه‌ای برای آشکارشدن نسبت پیچیده میان زمان، ایمان، سیاست و متافیزیک.