اسطوره در جهان عرب و اسلام
معرفی کتاب اسطوره در جهان عرب و اسلام
اسطوره در فرهنگهای دینی و اجتماعی همیشه روایتی درباره گذشته نیست؛ گاهی شیوهای برای معنا دادن به جهان، ناشناختهها و تجربههای انسانی است. کتاب اسطوره در جهان عرب و اسلام نوشته جلال ستاری، با همین نگاه چندلایه، نسبت اسطوره را با فرهنگ عربی و اسلامی بررسی میکند و خواننده را به جستوجوی ساختارهای پنهان اسطورهای در متنها، باورها و روایتها فرامیخواند.
این اثر نهمین جلد از مجموعه جهان اسطورهشناسی است و در قالب مجموعهای از مقالهها شکل گرفته است. هر مقاله از زاویهای متفاوت به موضوع مینگرد؛ از چیستی اسطوره و جایگاه آن در شرق کهن گرفته تا دیدگاه منتقدانی که اندیشه عربی را با اساطیر بیگانه میدانند. نتیجه، کتابی تحلیلی و تأملبرانگیز است که رابطه اسلام، فرهنگ عربی و ذهنیت اسطورهای را ساده و یکدست تصویر نمیکند.
درباره کتاب اسطوره در جهان عرب و اسلام
جلال ستاری در مقدمه، نخست به پرسش بنیادی «اسطوره چیست؟» نزدیک میشود. در این بحث، دو تلقی متفاوت از اسطوره در برابر هم قرار میگیرند: اسطوره میتواند رمز و نمادی باشد که به جهان ناشناخته نظم و معنا میدهد، یا روایتی بیاساس و گمراهکننده تلقی شود. این دوگانگی، زمینه نظری مقالههای کتاب را میسازد و نشان میدهد که فهم اسطوره بدون توجه به نوع نگاه ما به روایت، باور و حقیقت کامل نیست.
یکی از محورهای مهم کتاب، بررسی این دیدگاه است که فرهنگ عربی و اندیشه اسلامی با مفهوم اسطوره سازگاری ندارند یا در برابر آن موضع انکار گرفتهاند. کتاب با طرح و بررسی این مسئله، بهدنبال تصویری پیچیدهتر از رابطه سنت اسلامی با اسطوره است. در این رویکرد، نبودن نام صریح اسطوره در یک روایت الزاماً به معنای غیبت ساختارهای اسطورهای نیست؛ این ساختارها ممکن است در قالبهای بومی، دینی و فرهنگی به حیات خود ادامه دهند.
مقالههای دیگر به خوابگزاری در اسلام، دانش و ادبیات خوابگزاری، و پیوند اسطوره و قصه از منظر عالم مثال میپردازند. خواب و تعبیر آن در اینجا فقط موضوعی حاشیهای نیست، بلکه راهی برای بررسی نسبت میان روایت، نماد، باور و تجربه معنوی به شمار میآید. کتاب نشان میدهد که چگونه تعبیر رؤیا، قصههای تمثیلی و مفهوم عالم مثال میتوانند مسیرهایی برای بازشناسی ذهنیت اسطورهای در سنت اسلامی باشند.
ساختار مقالهای اثر به خواننده امکان میدهد موضوع را از چند منظر دنبال کند. یک مقاله از ثواب اسطورهگون در شرق کهن سخن میگوید و مقالههای دیگر، دیدگاه دو منتقد عربشناس درباره بیگانگی اندیشه عرب با اساطیر، خوابگزاری و پیوند اسطوره با قصه را بررسی میکنند. تنوع موضوعی، در کنار نگاه تحلیلی نویسنده، کتاب را به متنی مناسب برای مطالعه پیوسته و همچنین مراجعه پژوهشی تبدیل کرده است.
اهمیت کتاب در این است که اسطوره را فقط در روایتهای آشکار و نامگذاریشده جستوجو نمیکند. خواننده با دنبال کردن استدلالهای اثر درمییابد که عناصر کهن چگونه میتوانند در صورتهای دینی، ادبی و فرهنگی بازتولید شوند. از این منظر، کتاب درباره حذف یا اثبات ساده اسطوره نیست؛ بلکه درباره شیوههای حضور، دگرگونی و بازخوانی آن در جهان عرب و اسلام است.
نویسنده کتاب اسطوره در جهان عرب و اسلام
جلال ستاری در این کتاب با رویکردی اسطورهشناختی و تطبیقی به موضوع نزدیک میشود. او بهجای محدود کردن بحث به تعریفهای ثابت، اختلاف برداشتها درباره اسطوره را پیش میکشد و سپس آن را در پیوند با فرهنگ، دین، قصه و روایت بررسی میکند. توجه به لایههای نمادین و ساختارهای پنهان، از ویژگیهای رویکرد او در این اثر است.
نگاه نویسنده در مقالهها میان تحلیل مفهومی و بررسی موضوعهای فرهنگی حرکت میکند. او از یک سو به چیستی اسطوره و مسئله ناسازگاری آن با اندیشه عربی میپردازد و از سوی دیگر، نمونههایی مانند خوابگزاری، ادبیات خوابگزاری و عالم مثال را به میدان بحث میآورد. به همین دلیل، کتاب برای خوانندگانی که میخواهند رابطه اسطوره با فرهنگ اسلامی را فراتر از تعریفهای کلی دنبال کنند، خواندنی و قابل تأمل است.
خرید کتاب اسطوره در جهان عرب و اسلام به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به اسطورهشناسی، فرهنگ اسلامی، ادبیات عرب یا بررسی رابطه دین و روایت علاقه دارید، این کتاب میتواند انتخابی جدی برای شما باشد. اثر حاضر برای کسانی مناسب است که میخواهند بدانند اسطوره چگونه در فرهنگها معنا پیدا میکند و آیا میتوان حضور آن را در سنتهایی که ظاهراً با این مفهوم فاصله دارند، از راه نشانهها و ساختارهای روایی پی گرفت.
این کتاب همچنین به پژوهشگران و دانشجویان حوزههای فرهنگ، ادیان، ادبیات و اسطورهشناسی کمک میکند تا با چند مسئله مرتبط در یک مجموعه روبهرو شوند: تعریف اسطوره، نسبت اندیشه عربی با اساطیر، خوابگزاری در اسلام، ادبیات خوابگزاری و ارتباط اسطوره با قصه و عالم مثال. در نهایت، اگر از کتابهایی با رویکرد تحلیلی و مقالهمحور لذت میبرید و به کشف لایههای پنهان باورها و روایتهای فرهنگی علاقهمندید، اسطوره در جهان عرب و اسلام تجربهای فکری و آموزنده برای شما خواهد بود.











