رمادی اثر آرش جواهری

معرفی کتاب رمادی

رمادی، نوشته آرش جواهری، مجموعه‌ای از 35 قطعه ادبی است که با عنوان «دهلیز» کنار هم می‌آیند؛ اما شما قرار نیست مثل یک رمان خطی، تا آخرش را دنبال کنید. این کتاب را می‌توانید از هرجا شروع کنید و به همان نقطه‌ای که می‌خواهید پایان بدهید.

در رمادی، روایت مثل راهروهایی کوتاه پیش می‌رود: هر دهلیز متنی کوتاه با حداکثر سه چهار صفحه، و ترکیبی از شکل‌های مختلف روایت مانند شعر، حکایت و قصه. نتیجه؟ تجربه‌ای متفاوت که همان‌قدر فانتزی و پررمزوراز است که تیز و انتقادی.

درباره کتاب رمادی

رمادی داستانِ دولت‌شهری خیالی است که در آن، وقایع بی‌شمار و شگرف رخ می‌دهند؛ رخدادهایی که فضای سحر و فانتزی را با اساطیر کهن گره می‌زنند. اما پشت این زیباییِ خیال، لایه‌ای از تلخی پنهان است: روایتِ خواب غفلت شما، ناآگاهی‌ها و تعصبات، سنت‌های کهنه، ظلم و ستم حاکمان بر مردم، و خودخواهی‌ها و تن‌پروری‌هایی که چرخه را ادامه می‌دهند.

در این سرزمین کهن و بزرگ به نام رمادی، پادشاهی پیر حکومت می‌کند و شهروندان، ساده‌دل و مطیع‌اند؛ آن‌ها از سالار خود پیروی می‌کنند، حتی وقتی نشانه‌ها خلاف آن را می‌گویند. از سوی دیگر، مشکلات همواره وجود دارند و اغلب بدترین شکل ممکن «برطرف» می‌شوند؛ یعنی راه‌حل‌ها نه نجات، بلکه پیچیدن بیشترِ گره‌اند.

یکی از دهلیزهای نخست، نمونه‌ای روشن از این منطقِ معیوب است. بیماریِ پادشاه روایت می‌شود و سردار، ادعا می‌کند درمانی ندارد و شاه را ضعیف و ناتوان کرده است. بعد، سردار با شیشه‌ای حاوی آنچه به شکل نمادین برای اثباتِ حرفش استفاده می‌شود، راهی عمارت چاره‌اندیشان می‌شود. گروهی از مردم نیز شیون‌کنان با او همراه می‌شوند و نوحه‌هایی زمزمه می‌کنند؛ زمزمه‌هایی که نشان می‌دهند باورهای جمعی چگونه می‌توانند حتی هنگامِ تردید، همچنان قدرت تصمیم‌گیری را در دست بگیرند.

اما نکته فقط در بیماری نیست؛ تقلبی هم هست. وقتی چاره‌اندیشان وضعیت را می‌شنوند، خبر از ادعای فالگیر بزرگ دربار می‌آید: شاه باید به سرزمین‌های دور و بیگانه سفر کند تا شاید با معالجه‌ی پزشکان آن‌جا درمان شود. با این حال، چاره‌اندیشان به خاطر خالی بودن خزانه، با سفر موافقت نمی‌کنند؛ اینجاست که آشوب بالا می‌گیرد. بسیاری از شهروندان از لزوم سفر حمایت می‌کنند، و نهایتاً چاره‌اندیشان، برخلاف میل‌شان، برای حفظ آرامش در رمادی تن می‌دهند. در پایانِ ماجرا، معلوم می‌شود بیماریِ شاه دروغی بزرگ بوده؛ ترفندی برای جلب رضایتِ چاره‌اندیشان، موضوعی که مردم رمادی از آن بی‌خبر می‌مانند.

رمادی از همین جنس روایت‌ها می‌سازد: تمثیلِ قدرت، مکانیزم‌های فریب، و سازوکارهای اجتماعیِ اینکه چگونه حقیقت می‌تواند قربانی باور جمعی یا منفعت پنهان شود. بنابراین اگر دنبال داستان‌هایی هستید که فقط سرگرمتان نکنند و در کنار فانتزی و اساطیر، به نقدِ رفتارها و ساختارها هم برسند، این کتاب برای شما طراحی شده است.

نکته مهم دیگر این است که شما آزادید. چون ساختار کتاب «دهلیز»محور است، لازم نیست از اول تا آخر بروید. می‌توانید یک قطعه را بخوانید، مکث کنید، بعد سراغ دهلیز دیگری بروید؛ همان‌طور که قصه در ذهن شما ادامه پیدا می‌کند.

نویسنده کتاب رمادی

آرش جواهری با رمادی سراغ فرم تازه‌ای از روایت رفته است: 35 قطعه کوتاه که هر کدام به «دهلیز» شبیه‌اند و با ظرفیت‌های شکل‌های مختلف ادبی پیش می‌روند. در توضیح کتاب، او ادعا می‌کند این نوع نوشتار از دل سنتی کهن آمده و با نگاه به ادبیات معاصر، تجربه‌ای نو در روایت می‌سازد.

جواهری در رمادی نشان می‌دهد چگونه می‌شود از شعر، حکایت و قصه برای پیش بردن یک فضای مشترک استفاده کرد؛ فضایی که همزمان فانتزیِ پرجزئیات دارد و به مشکلات واقعیِ ذهن و جامعه هم نزدیک می‌شود. اگر به داستان‌هایی علاقه دارید که هم فرم‌شان جذاب باشد و هم نگاه‌شان، احتمالاً با جهان رمادی ارتباط خوبی پیدا می‌کنید.

خرید کتاب رمادی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر دنبال داستان‌های تمثیلی و فانتزی هستید که از ساختار حکایت‌گونه و روایت‌های کوتاه استفاده می‌کنند، رمادی می‌تواند انتخابی جدی برای شما باشد. این کتاب مخصوص کسانی است که دوست دارند خواندن، منعطف باشد و مثل یک مجموعه قطعه‌ای، از هر نقطه‌ای آغاز شود.

همچنین اگر به نقدِ اجتماعی در قالب خیال نزدیک هستید—به این فکر که چگونه قدرت، سنت، تعصب و ناآگاهی می‌توانند رفتار جمعی را شکل بدهند—در دهلیزهای رمادی، سرنخ‌های زیادی پیدا می‌کنید. از سوی دیگر، اگر تجربه خواندن داستان‌های فارسی با ریتم غیرخطی را دوست دارید، این مجموعه به شما اجازه می‌دهد با سلیقه خودتان مسیر خواندن را بسازید.

برای پیدا کردن کتاب‌های مشابه از نظر حال‌وهوای موضوعی، سراغ آثاری بروید که ترکیبی از روایت تمثیلی، فضای اساطیری یا فانتزی و نقدِ رفتارهای اجتماعی را دنبال می‌کنند؛ آثاری که به جای یک خط داستانیِ یک‌دست، با بخش‌بندی‌های کوتاه، ذهن شما را درگیر نگه می‌دارند.