در ستایش بی‌سوادی اثر هانس ماگنوس انسنس برگر

معرفی کتاب در ستایش بی‌سوادی: مجموعه مقالات

عنوان «در ستایش بی‌سوادی» از همان ابتدا خواننده را با پرسشی خلاف‌آمد عادت روبه‌رو می‌کند: آیا سواد همیشه تنها معیار شناخت، توانایی و برتری انسان است؟ هانس ماگنوس انسنس برگر در این مجموعه مقالات، با نگاهی انتقادی و فلسفی به موضوعاتی مانند بی‌سوادی، مهاجرت، جنگ‌های داخلی، اقتصاد، تجمل و افول کتاب می‌پردازد و برداشت‌های ساده‌انگارانه درباره انسان و جامعه را به چالش می‌کشد. این اثر برای خوانندگانی است که به تحلیل مسائل اجتماعی و سیاسی، فراتر از روایت‌های رایج و احساسی، علاقه دارند.

کتاب شامل چهار مقاله است که در دهه ۱۹۹۰ نوشته شده‌اند و دامنه بحثشان از آلمان فراتر می‌رود. ترجمه فارسی این مجموعه را محمود حدادی انجام داده است.

درباره کتاب در ستایش بی‌سوادی: مجموعه مقالات

محور یکی از مهم‌ترین بحث‌های کتاب، مهاجرت است؛ پدیده‌ای که نویسنده آن را نه مسئله‌ای تازه، بلکه بخشی دیرینه از تاریخ بشر می‌داند. انسان‌ها در دوره‌های گوناگون به‌دلیل ضرورت اقتصادی، جنگ و تغییرات محیطی جابه‌جا شده‌اند. از این منظر، مهاجرت را نمی‌توان صرفاً رخدادی معاصر یا مشکلی محدود به مرزهای یک کشور دانست. این نگاه تاریخی کمک می‌کند موضوع مهاجرت با پیچیدگی بیشتری دیده شود و از قضاوت‌های شتاب‌زده فاصله بگیرد.

انسنس برگر در بررسی مهاجرت معاصر، به‌ویژه در ارتباط با آلمان، از شیوه برخورد سیاستمداران و رسانه‌ها انتقاد می‌کند. به نظر او، وقتی مهاجرت با زبان احساسی، کلیشه‌ای یا بیش از اندازه ساده بیان می‌شود، علت‌ها و پیامدهای چندلایه آن پنهان می‌ماند. کتاب در ادامه به بیگانه‌هراسی و نژادپرستی می‌پردازد و نشان می‌دهد ترس از «دیگری» چگونه می‌تواند به ابزاری برای اهداف سیاسی تبدیل شود. ترس از ناشناخته‌ها و میل به حفظ همگنی فرهنگی نیز از زمینه‌هایی هستند که نویسنده در توضیح ریشه‌های اجتماعی و روان‌شناختی بیگانه‌هراسی بررسی می‌کند.

بحث کتاب فقط به نگرش‌ها و واکنش‌های اجتماعی محدود نمی‌شود. آثار اقتصادی و اجتماعی مهاجرت بر کشورهای میزبان و خود مهاجران نیز در کانون توجه قرار دارد. نویسنده از سیاست‌هایی انسانی‌تر و منطقی‌تر دفاع می‌کند؛ سیاست‌هایی که حقوق و منزلت مهاجران را به رسمیت بشناسند و برای سامان‌دهی مهاجرت، نگاهی واقع‌بینانه داشته باشند. همکاری بین‌المللی برای پرداختن به علت‌هایی مانند فقر و جنگ نیز از پیشنهادهای مطرح‌شده در این چارچوب است.

مقاله عنوان کتاب، مفهوم بی‌سوادی را از زاویه‌ای متفاوت بررسی می‌کند. نویسنده با ستایش ساده‌لوحانه یا آرمانی‌کردن بی‌سوادان موافق نیست و محدودیت‌های افق دید، سرسختی و بسته‌بودن جهان آنان را نیز نادیده نمی‌گیرد؛ با این حال، یادآور می‌شود که خواندن و نوشتن تنها شکل‌های شناخت و آفرینش فرهنگی نیستند. حافظه، تمرکز، زیرکی، خلاقیت و توانایی شنیدن، در این بحث جایگاهی جدی پیدا می‌کنند. از سوی دیگر، بسیاری از قالب‌های نخستین ادبیات، مانند اسطوره، قصه، دعا، ترانه و چیستان، پیش از خط و نوشتار پدید آمده‌اند. به این ترتیب، بی‌سوادی در کتاب بهانه‌ای برای بازاندیشی درباره سواد، ادبیات و تصور ما از دانش است.

در مجموع، این مجموعه به خواننده پیشنهاد می‌کند مفاهیمی مانند مرز ملی، پیشرفت، سواد، مهاجرت و نظم اجتماعی را بدیهی و تغییرناپذیر نپندارد. زبان کتاب تحلیلی و چالش‌برانگیز است و در کنار بررسی مسائل سیاسی و اجتماعی، رگه‌هایی روشن از اندیشه فلسفی نویسنده دارد. ارزش خواندن آن در همین دعوت به بازنگری است: خواننده با پاسخ‌های آماده روبه‌رو نمی‌شود، بلکه به دیدن تناقض‌ها و پیچیدگی‌هایی ترغیب می‌شود که در بحث‌های عمومی اغلب نادیده می‌مانند.

نویسنده کتاب در ستایش بی‌سوادی: مجموعه مقالات

هانس ماگنوس انسنس برگر در این کتاب نویسنده‌ای است که مسائل اجتماعی و سیاسی را با رویکردی انتقادی، تاریخی و فلسفی دنبال می‌کند. او به جای پذیرفتن تعاریف رایج، مفاهیمی مانند مهاجرت و بی‌سوادی را دوباره پیش روی خواننده می‌گذارد و از او می‌خواهد نسبت میان دانش، قدرت، فرهنگ و جامعه را بازبینی کند. توجه هم‌زمان به واقعیت‌های اجتماعی، ریشه‌های روان‌شناختی و پیامدهای سیاسی، به مقاله‌ها دامنه‌ای فراتر از یک بحث تک‌موضوعی می‌دهد. دغدغه اصلی نویسنده، دفاع از نگاه انسانی و سنجیده در برابر ساده‌سازی، ترس و排除 «دیگری» است.

خرید کتاب در ستایش بی‌سوادی: مجموعه مقالات به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به کتاب‌های غیرداستانی درباره مهاجرت، بیگانه‌هراسی، نژادپرستی و دگرگونی‌های اجتماعی علاقه دارید، این مجموعه می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. مطالعه آن به‌ویژه برای کسانی جذاب است که می‌خواهند مسائل سیاسی را در پیوند با تاریخ، اقتصاد، روان‌شناسی اجتماعی و اندیشه فلسفی بررسی کنند، نه فقط از دریچه خبرها و شعارهای روزمره.

همچنین اگر به مقاله‌های فکری، نقد اجتماعی و پرسش درباره معنای سواد و ادبیات علاقه‌مندید، مقاله عنوان کتاب تجربه‌ای متفاوت پیش رویتان می‌گذارد. از این اثر انتظار یک روایت داستانی یا پاسخ‌های کوتاه و قطعی نداشته باشید؛ با مجموعه‌ای از بحث‌های تحلیلی روبه‌رو خواهید شد که شما را به مکث، مقایسه و reconsider کردن پیش‌فرض‌ها دعوت می‌کنند. «در ستایش بی‌سوادی» برای خواننده‌ای مناسب است که از مواجهه با دیدگاه‌های انتقادی درباره مرزهای ملی، مهاجرت و مفهوم دانش استقبال می‌کند.