گفت و گو با شیاطین

معرفی کتاب گفت و گو با شیاطین: دیدار با هفت دیکتاتور

اگر قدرت از میان برود، آیا دیکتاتورها درباره جنایت‌ها و تصمیم‌های خود بازنگری می‌کنند؟ کتاب گفت و گو با شیاطین: دیدار با هفت دیکتاتور با طرح همین پرسش، خواننده را به گفت‌وگوهایی تکان‌دهنده، گاه خنده‌آور و اغلب حیرت‌انگیز با چهره‌هایی می‌برد که زمانی بر سرنوشت ملت‌های خود اثر می‌گذاشتند.

این کتاب حاصل تلاش یک روزنامه‌نگار برای یافتن فرمانروایان مستبدی است که پس از سقوط از قدرت، در گوشه‌وکنار جهان زندگی می‌کردند. هدف این دیدارها فقط مرور گذشته سیاسی آن‌ها نیست؛ بلکه نویسنده می‌کوشد بفهمد این افراد چگونه به کارنامه خود نگاه می‌کنند و آیا زندگی و افکارشان می‌تواند چیزی درباره رفتار انسان، قدرت و مسئولیت به ما نشان دهد.

درباره کتاب گفت و گو با شیاطین: دیدار با هفت دیکتاتور

در مرکز کتاب، هفت دیدار قرار دارد؛ دیدارهایی با ایدی امین، ژان بدل بوکاسا، نخسمیه خوجه، ژان کلود «بیبی داک» دووالیه، منگیستو هایله ماریام، میرا مارکوویچ و ژنرال وویچیخ یاروزلسکی. برخی از این چهره‌ها خود دیکتاتور یا رئیس حکومت بوده‌اند و برخی دیگر به‌عنوان همسر یا نزدیک‌ترین چهره سیاسی یک رهبر اقتدارگرا، در ساختار قدرت نقش داشته‌اند. همین تنوع، کتاب را از مجموعه‌ای ساده از مصاحبه‌ها فراتر می‌برد و تصویری چندوجهی از حکومت‌های سرکوبگر و میراث آن‌ها می‌سازد.

ایدی امین در تبعید در عربستان سعودی زندگی می‌کند، از گذشته خونین خود با خنده سخن می‌گوید و همچنان می‌کوشد بر اوضاع اوگاندا اثر بگذارد. ژان بدل بوکاسا، امپراتور پیشین آفریقای مرکزی، ادعاهایی شگفت درباره جایگاه خود در کلیسای کاتولیک مطرح می‌کند. نخسمیه خوجه نیز از درون زندان، از حکومت استالینیستی همسرش دفاع می‌کند و با افتخار درباره شیوه کارکرد آن توضیح می‌دهد.

در گفت‌وگو با بیبی داک دووالیه، که پس از فرار از هائیتی برای نخستین بار درباره گذشته‌اش سخن می‌گوید، موضوعاتی مانند وودو، زنان زندگی او و از دست رفتن ثروتش مطرح می‌شود. منگیستو هایله ماریام، میرا مارکوویچ و وویچیخ یاروزلسکی نیز هرکدام به شکلی باور دارند که تاریخ سرانجام به سود آن‌ها داوری خواهد کرد. این تفاوت در لحن و دفاعیات، خواننده را با سازوکار انکار، توجیه و بازنویسی گذشته روبه‌رو می‌کند.

فضای اثر میان هولناک و کمیک، منطقی و نامعقول در نوسان است. افراد قدرتمندی که زمانی با عنوان و مقام شناخته می‌شدند، اکنون از جایگاه سیاسی خود جدا شده‌اند و در برابر پرسش‌های روزنامه‌نگار، چهره‌ای به‌طرز عجیبی انسانی پیدا می‌کنند؛ انسانی، اما نه لزوماً پشیمان. کتاب تاریخ فراموش‌شده را دوباره پیش چشم می‌آورد و نشان می‌دهد روایت کسانی که به‌عنوان تجسم شر دیده شده‌اند، چگونه می‌تواند پیچیده، متناقض و افشاگر باشد.

ارزش خواندن این اثر در همین تضاد نهفته است: خواننده با پاسخ‌های قهرمانانه یا اعتراف‌های ساده و روشن روبه‌رو نیست، بلکه با روایت‌هایی مواجه می‌شود که در آن‌ها قدرت‌طلبی، خودفریبی، خاطره و مسئولیت در هم می‌آمیزند. سبک مشاهده‌گرانه نویسنده و توانایی او در واداشتن افراد به آشکار کردن خود، هر دیدار را به داستانی مستقل و ماندگار تبدیل می‌کند.

نویسنده کتاب گفت و گو با شیاطین: دیدار با هفت دیکتاتور

نویسنده این کتاب در مقام روزنامه‌نگار، به‌جای ارائه داوری‌های مستقیم و طولانی، شخصیت‌ها را در موقعیت گفت‌وگو قرار می‌دهد تا بخشی از نگاه و منطق خود را آشکار کنند. او با دنبال کردن چهره‌هایی که پس از سقوط از قدرت پراکنده شده‌اند، سراغ بخش‌هایی از تاریخ می‌رود که ممکن است در گذر زمان کم‌رنگ شده باشند.

رویکرد اثر بر مشاهده دقیق، پرسش‌گری و ثبت جزئیات دیدارها استوار است. نویسنده اجازه می‌دهد تناقض میان گذشته سیاسی افراد و شیوه سخن گفتن امروزشان دیده شود؛ از خونسردی در برابر اتهام‌ها گرفته تا افتخار به رژیمی خشن یا گلایه از زیان‌های شخصی. به همین دلیل، کتاب فقط درباره هفت چهره سیاسی نیست؛ درباره این نیز هست که انسان‌ها چگونه گذشته خود را روایت می‌کنند و در برابر تاریخ چه تصویری از خویش می‌سازند.

خرید کتاب گفت و گو با شیاطین: دیدار با هفت دیکتاتور به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که به تاریخ سیاسی معاصر، زندگی دیکتاتورها، حکومت‌های اقتدارگرا و مصاحبه‌های روزنامه‌نگارانه علاقه دارند. اگر از آثاری لذت می‌برید که به‌جای خلاصه کردن رویدادها، صاحبان قدرت را در گفت‌وگویی نزدیک و مستقیم قرار می‌دهند، این اثر می‌تواند انتخابی درخور توجه باشد.

همچنین اگر می‌خواهید بدانید رهبران سقوط‌کرده چگونه از کارنامه خود دفاع می‌کنند، مسئولیت را می‌پذیرند یا از پذیرش آن می‌گریزند، با کتابی روبه‌رو هستید که پرسش‌های مهمی درباره حافظه تاریخی و ماهیت قدرت پیش می‌کشد. انتظار شما باید روایتی مستندگونه، چندصدایی و گاه تلخ و طنزآمیز باشد؛ روایتی که بدون ساده‌سازی، چهره‌های سیاسی جنجالی را در برابر نگاه خواننده قرار می‌دهد.