ضربان ذات (عطش‌نامه) اثر قربان ولیئی

معرفی کتاب ضربان ذات (عطش‌نامه)

عاشورا در کتاب «ضربان ذات (عطش‌نامه)» نه فقط به‌عنوان یک واقعه تاریخی، بلکه همچون میدان تجلی معنا، عشق و حقیقت دیده می‌شود. قربان ولیئی در این اثر، با زبانی شاعرانه و نگاهی عارفانه، نسبت انسان با هستی را پیش از روایت عاشورا به میان می‌آورد و سپس از همین منظر به کربلا و حضرت حسین (ع) می‌نگرد.

این کتاب مثنوی بلندی در ۲۴۰ بیت است؛ منظومه‌ای که در میان ابیات آن، غزل‌هایی نیز پدیدار می‌شود. از همین رو، ساختار آن را می‌توان آمیزه‌ای از مثنوی و غزل یا «مثنوی غزل» دانست. حاصل کار، شعری تغزلی و مثنوی‌وار است که شور عاشقانه و تأمل عرفانی را در کنار هم قرار می‌دهد.

درباره کتاب ضربان ذات (عطش‌نامه)

مرکز ثقل این منظومه، برداشت عارفانه و عاشقانه از عاشورا است؛ برداشتی که به‌جای تمرکز بر جزئیات صحنه‌های واقعه، به لایه‌های معنوی و باطنی آن توجه می‌کند. در این نگاه، کربلا فضایی برای فهم نسبت میان شریعت، طریقت، حقیقت و شهود است و عاشورا در هیئت نشانه‌ای از تجلی اسماء الهی ظاهر می‌شود. شاعر می‌کوشد از مسیر سیر در آیات، به دریافت و بیان این تجلی نزدیک شود.

در شعرهای این مجموعه، کربلا با تصویرهایی چون خرابات، قبله‌گاه، خانقاه وجود و بارگاه شهود بازنمایی می‌شود. این تصویرها فضای کتاب را از گزارش جزئیات تاریخی دور می‌کنند و آن را به تجربه‌ای درونی، موسیقایی و تأمل‌برانگیز بدل می‌سازند. بنابراین خواننده با مقتلی جزئی‌نگر روبه‌رو نیست؛ بلکه با منظومه‌ای مواجه است که می‌خواهد معنای عاشورا را در نسبت با هستی و حقیقت بازخوانی کند.

یکی از ویژگی‌های برجسته کتاب، وزن شعری آن است: «فاعلات مفاعلن فعلن». این وزن از نظر ریخت آوایی و چیدمان هجاها به زبان گفتار و محاوره نزدیک دانسته می‌شود و در اصطلاح ادبی، «وزن خوش‌رکاب» نام دارد. چنین انتخابی به حرکت شعر و قابلیت شنیداری آن کمک می‌کند و در کنار رفت‌وآمد میان مثنوی و غزل، ضرباهنگی ویژه به منظومه می‌بخشد.

سرایش این اثر در دو مرحله انجام شده است. حدود ۴۰ بیت نخست در سال ۱۳۸۹ شکل گرفت و بخش باقی‌مانده در محرم سال ۱۳۹۰ سروده شد. با این حال، ارتباط شاعر با این منظومه پایان‌یافته تلقی نمی‌شود و او گاه ناگفته‌های تازه‌ای را به آن می‌افزاید. همین روند، «عطش‌نامه» را به اثری زنده و گشوده برای ادامه گفت‌وگوی شاعر با موضوع عاشورا تبدیل می‌کند.

در مجموع، ارزش خواندن این کتاب در زاویه دید خاص آن نهفته است. اگر انتظار شما بازسازی جزئیات تاریخی عاشورا باشد، این منظومه مسیر دیگری را پیش می‌گیرد؛ اما اگر بخواهید کربلا را از دریچه شعر عرفانی، زبان تغزلی، موسیقی وزن و تأمل درباره حقیقت دنبال کنید، با اثری روبه‌رو می‌شوید که می‌تواند زمینه‌ای برای مکث و بازاندیشی فراهم کند.

نویسنده کتاب ضربان ذات (عطش‌نامه)

قربان ولیئی در «ضربان ذات (عطش‌نامه)» از جایگاه شاعری به عاشورا نزدیک می‌شود که پیش از بیان رویداد، نسبت خود و انسان را با هستی می‌سنجد. رویکرد او در این کتاب بر تأمل عرفانی، سیر در آیات و رسیدن به جلوه‌های اسماء الهی استوار است. به همین دلیل، زبان منظومه بیش از آنکه گزارشگر جزئیات باشد، جست‌وجوگر معنا و تجربه‌ای درونی است.

ولیئی با پیوند دادن قالب مثنوی با لحظه‌های غزل‌گونه، فضای شعر را میان روایت شاعرانه و تغزل حرکت می‌دهد. توجه او به موسیقی کلام و انتخاب وزن خوش‌رکاب نیز نشان می‌دهد که تجربه معنوی کتاب از شکل بیان جدا نیست؛ معنا در همراهی با آهنگ، تصویر و حرکت شعر پیش می‌رود.

خرید کتاب ضربان ذات (عطش‌نامه) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که به شعر آیینی، مثنوی معاصر و برداشت‌های عرفانی از عاشورا علاقه دارند. اگر از مطالعه آثاری لذت می‌برید که کربلا را نه صرفاً در قالب روایت تاریخی، بلکه به‌عنوان عرصه‌ای برای اندیشیدن درباره عشق، حقیقت، شریعت، طریقت و تجلی الهی بررسی می‌کنند، «ضربان ذات (عطش‌نامه)» می‌تواند انتخابی متناسب با سلیقه شما باشد.

همچنین دوستداران شعر تغزلی و خوانندگانی که به وزن و موسیقی شعر فارسی توجه می‌کنند، از ساختار دوگانه مثنوی و غزل و وزن فاعلات مفاعلن فعلن بهره خواهند برد. در نهایت، باید انتظار منظومه‌ای کوتاه اما فشرده و معنایی را داشته باشید؛ اثری که به‌جای شرح همه جزئیات واقعه، شما را به تأمل در تصویر عرفانی عاشورا و تجربه شاعر از این موضوع دعوت می‌کند.