کهنههای همیشه نو
معرفی کتاب کهنههای همیشه نو: ترانههای تخت حوضی
بعضی صداها با گذشت زمان از میان نمیروند؛ در گوشهای از حافظه جمعی میمانند و هر بار که شنیده میشوند، حالوهوای مجلسهای قدیمی را زنده میکنند. کتاب «کهنههای همیشه نو: ترانههای تخت حوضی» مجموعهای از ترانههای روحوضی و ضربی است که بخشی از موسیقی و نمایش مردمی ایران را پیش روی خواننده قرار میدهد.
این اثر با گردآوری ترانههایی همراه است که زمانی در جشنها و نمایشهای گوناگون مردم اجرا میشدند. در کنار متن ترانهها، نُت آنها نیز آمده است تا کتاب فقط مجموعهای برای خواندن نباشد و ارتباطی روشنتر با وجه شنیداری و اجرایی این آثار برقرار کند.
درباره کتاب کهنههای همیشه نو: ترانههای تخت حوضی
نمایش روحوضی در کنار تعزیهخوانی، نقالی، شبیهسازی، پردهداری، اجرای مرشد و بچهمرشد و معرکهگیری، از شکلهای نمایشی بود که در میان مردم جایگاه داشت. این هنرها در دورهای طولانی، مجلسآرای جشنهای گوناگون طبقات مختلف مردم بودند و ترانههای ضربی نیز بخشی جداییناپذیر از فضای پرتحرک آنها را شکل میدادند.
تغییر سبک زندگی، گسترش آپارتماننشینی و عوامل دیگر باعث شد نمایشهای روحوضی بهتدریج از صحنه زندگی روزمره فاصله بگیرند. از آن فضای اجتماعی و نمایشی، خاطرهها و یادهایی باقی مانده است؛ بااینحال، ثبت ترانهها میتواند بخشی از این میراث شفاهی را از فراموشی دور نگه دارد و امکان بازخوانی آن را برای نسلهای تازه فراهم کند.
ساختار کتاب بر دو بخش مهم استوار است: ترانههایی که در فضای روحوضی و ضربی خوانده میشدند و نُتهایی که همراه آنها ارائه شدهاند. همین ترکیب، اثر را برای خوانندهای که به متن و فرهنگ نمایشی علاقهمند است، در کنار کسی که به دنبال شناخت جنبه موسیقایی این ترانههاست، قابل استفاده میکند.
مقدمه کتاب نیز به هنر سنتی نمایش میپردازد و زمینهای برای درک بهتر ترانهها فراهم میکند. خواننده در این مسیر تنها با چند قطعه پراکنده روبهرو نیست؛ بلکه با بخشی از فضای نمایشی، موسیقایی و اجتماعی آثاری آشنا میشود که در گذشته در میان مردم اجرا و شنیده میشدند. ارزش این مجموعه در پیوند دادن متن، نُت و یاد فرهنگ اجرایی روحوضی است.
ترانههای تخت حوضی را میتوان هم بهعنوان بخشی از ادبیات شفاهی و موسیقی مردمی مطالعه کرد و هم از منظر تاریخ نمایش سنتی به آنها نگریست. کتاب به خواننده فرصت میدهد درباره نقش آواز، ضرباهنگ و اجرای نمایشی در شکلگیری یک مجلس مردمی تأمل کند. در واقع، این اثر تصویری از هنری ارائه میدهد که سادگی، ارتباط مستقیم با مخاطب و حضور در جشنهای مردمی، ویژگیهای مهم آن بوده است.
نویسنده کتاب کهنههای همیشه نو: ترانههای تخت حوضی
مرتضی احمدی، از پیشکسوتان نامآور تئاتر ایران، این مجموعه را حاصل کوشش چندینساله خود دانسته و ترانههای روحوضی و ضربی را همراه با نُت آنها گردآوری کرده است. حضور او در این اثر فقط به نام نویسنده محدود نمیشود؛ کتاب نتیجه توجه و پیگیری او برای ثبت و عرضه بخشی از هنر سنتی نمایش و ترانههای وابسته به آن است.
رویکرد مرتضی احمدی در این کتاب، گردآوری و معرفی آثاری است که با فضای نمایشهای مردمی پیوند داشتهاند. افزودن مقدمهای درباره نمایش سنتی و قرار دادن نُت در کنار ترانهها نشان میدهد که اثر میکوشد این میراث را از جنبههای گوناگون، یعنی متن، موسیقی و زمینه اجرایی، در اختیار خواننده قرار دهد.
خرید کتاب کهنههای همیشه نو: ترانههای تخت حوضی به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به نمایشهای سنتی ایران، فرهنگ عامه، ادبیات شفاهی و موسیقی مردمی علاقه دارید، این کتاب میتواند انتخابی متناسب با سلیقه شما باشد. همچنین برای خوانندگانی مناسب است که میخواهند با نمایش روحوضی، ترانههای ضربی و دیگر شکلهای نمایشی همجوار آن آشناتر شوند و بدانند این هنرها چگونه در جشنها و گردهماییهای مردم حضور داشتهاند.
این مجموعه برای علاقهمندان به تئاتر ایران نیز جذاب است؛ بهویژه کسانی که دوست دارند فراتر از شکلهای شناختهشده نمایش، با بخشی از سنت اجرایی و موسیقایی مردم آشنا شوند. وجود نُتها، کتاب را برای افرادی که به دنبال ارتباط دقیقتر با ملودی و اجرای ترانهها هستند، ارزشمندتر میکند، درحالیکه مقدمه و محتوای تاریخیفرهنگی آن برای مطالعهای پژوهشیتر نیز زمینه مناسبی فراهم میسازد.
«کهنههای همیشه نو: ترانههای تخت حوضی» را انتخاب کنید اگر میخواهید مجموعهای از ترانههای فراموششده یا کمترشنیدهشده را در پیوند با هنر نمایش سنتی بخوانید. انتظار شما از این کتاب باید مواجهه با یک مجموعه مستند و فرهنگی باشد که به جای بازسازی یک داستان، صداها و نشانههای نمایشی دورهای از زندگی مردم را گرد هم آورده است؛ مجموعهای که گذشته را از راه ترانه، نُت و یاد اجرای روحوضی دوباره قابل شنیدن میکند.

