۳۵۰۰۰ سال تاریخ زیورآلات اقوام ایرانی اثر مهرآسا غیبی

معرفی کتاب ۳۵۰۰۰ سال تاریخ زیورآلات اقوام ایرانی

زیورآلات فقط اشیایی برای آراستن بدن نیستند؛ آن‌ها بخشی از تاریخ پوشش، هنر و زندگی اجتماعی انسان به شمار می‌آیند. کتاب ۳۵۰۰۰ سال تاریخ زیورآلات اقوام ایرانی نوشته مهرآسا غیبی، مسیر طولانی شکل‌گیری، دگرگونی و کاربرد آرایه‌ها و زیورآلات را در سرزمین ایران دنبال می‌کند؛ مسیری که از دوره‌های پیشاتاریخی آغاز می‌شود و تا دوران معاصر و زیورهای چادرنشینان، ایلانی‌ها و روستاییان ادامه می‌یابد.

این اثر برای خواننده‌ای نوشته شده است که می‌خواهد زیورآلات ایرانی را در پیوند با تاریخ اقوام، دوره‌های فرهنگی و مواد سازنده آن‌ها بشناسد. موضوع کتاب تنها معرفی اشیای زینتی نیست، بلکه به زیور به‌مثابه نوعی پوشش و جلوه‌ای از فرهنگ مادی ایران نگاه می‌کند. گستره زمانی کتاب، امکان مشاهده تغییرات سلیقه، فنون ساخت و کاربرد آرایه‌ها را در دوره‌های گوناگون فراهم می‌سازد.

درباره کتاب ۳۵۰۰۰ سال تاریخ زیورآلات اقوام ایرانی

کتاب با اشاره به دوره پارینه‌سنگی در ایران آغاز می‌شود؛ دوره‌ای که از حدود یک میلیون تا پانزده هزار سال پیش را دربرمی‌گیرد و زیر‌دوره‌هایی مانند پارینه‌سنگی قدیم، میانه، جدید و فراپارینه‌سنگی را شامل می‌شود. در این بخش، فرهنگ‌ها و صنایع آشولی، موستری، برادوستی و زرزری مطرح می‌شوند و در کنار آن، به ابزارهای سنگی و نمونه‌های سنگ‌های نوک‌تیز مربوط به فرهنگ موستری توجه می‌شود. این آغاز، زمینه‌ای برای بررسی پیشینه آرایه‌ها در زندگی انسان فراهم می‌کند.

در ادامه، کتاب به فلزات و مشخصه‌های آن‌ها و نیز سنگ‌ها و ویژگی‌هایشان می‌پردازد. بررسی زیورآلات تپه سیلک در دوران پیشاتاریخی و تاریخی، تپه حصار دامغان، تورنگ‌تپه گرگان، تپه حسنلو، خورین و تپه پری، بخشی از این مسیر است. همچنین نمونه‌های به‌دست‌آمده از شهر سوخته سیستان، ایلام و دولت‌شهر شوش بررسی می‌شوند تا تنوع جغرافیایی و تاریخی زیورآلات در ایران بهتر دیده شود.

بخش دیگری از کتاب به تپه مارلیک و دیگر تپه‌ها و محوطه‌های باستانی جیرفت و شهداد اختصاص دارد. مفرغ‌های لرستان و گنجینه زیور و گنجینه جیحون با آمودریا نیز در این بررسی جای می‌گیرند. کنار هم قرار گرفتن این محوطه‌ها، تصویری گسترده از مواد، فرم‌ها و سنت‌های ساخت زیورآلات در دوره‌های مختلف پیشاتاریخی و تاریخی به دست می‌دهد.

پس از این بررسی‌ها، کتاب دوره‌های تاریخی ایران را به ترتیب دنبال می‌کند: مادها و آرایه‌های آنان، هخامنشیان و زیورآلاتشان، دوره سلوکی، اشکانی و ساسانی. سپس زیورآلات اوایل دوران اسلامی در ایران و دوره‌های صفاریان تا ایلخانیان بررسی می‌شوند. در این روایت، هر دوره بخشی از تحول آرایه‌ها و شیوه‌های زینتی را در چارچوب تاریخ ایران نشان می‌دهد.

صفویان، افشاریه، زندیه و قاجاریه نیز از دیگر ایستگاه‌های تاریخی کتاب هستند. در بخش مربوط به قاجاریه، ملزومات مرصع به جواهر برای پذیرایی نیز مطرح می‌شود. سرانجام، کتاب به دوران معاصر می‌رسد و در کنار آن، آرایه‌ها و زیورآلات چادرنشین‌ها، ایلانی‌ها و روستاییان را بررسی می‌کند. از این رو، دامنه اثر تنها به گنجینه‌های باستانی محدود نمی‌ماند و جلوه‌های متنوع زیور در دوره‌های متأخر را نیز دربرمی‌گیرد.

رویکرد کتاب، تاریخی و موضوع‌محور است و خواننده را از دوره‌های بسیار کهن به دوره‌های نزدیک‌تر هدایت می‌کند. تمرکز بر فلزات، سنگ‌ها، محوطه‌های باستانی و دوره‌های سیاسی، مطالعه زیورآلات را به تاریخ هنر و فرهنگ مادی ایران پیوند می‌دهد. این ترتیب به شما کمک می‌کند تغییرات آرایه‌ها را نه به‌صورت نمونه‌هایی جدا از هم، بلکه در امتداد یک تاریخ طولانی و چندلایه دنبال کنید.

نویسنده کتاب ۳۵۰۰۰ سال تاریخ زیورآلات اقوام ایرانی

مهرآسا غیبی در این کتاب موضوع زیورآلات اقوام ایرانی را در گستره‌ای بلندمدت بررسی کرده است. تمرکز او بر پیوند میان آرایه، پوشش، مواد سازنده و دوره تاریخی است؛ بنابراین خواننده با روایتی روبه‌رو می‌شود که از سنگ و فلز آغاز می‌کند، محوطه‌های باستانی و گنجینه‌های شناخته‌شده را در نظر می‌گیرد و سپس به دوره‌های تاریخی ایران و زیورهای گروه‌های مختلف اجتماعی می‌رسد.

انتخاب این دامنه گسترده، امکان مقایسه میان زیورآلات دوره‌های پیشاتاریخی، تاریخی، اسلامی و معاصر را فراهم می‌کند. نتیجه، کتابی برای شناخت سیر تاریخی آرایه‌ها و جایگاه آن‌ها در فرهنگ‌های گوناگون ایران است؛ اثری که به‌جای محدود شدن به یک دوره یا یک نوع زیور، تنوع زمانی و قومی این موضوع را دنبال می‌کند.

خرید کتاب ۳۵۰۰۰ سال تاریخ زیورآلات اقوام ایرانی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ ایران، تاریخ هنر و فرهنگ مادی علاقه دارید، ۳۵۰۰۰ سال تاریخ زیورآلات اقوام ایرانی می‌تواند انتخابی مناسب برای مطالعه باشد. این کتاب به‌ویژه برای کسانی جذاب است که می‌خواهند درباره آرایه‌ها و زیورآلات پیشاتاریخی، فلزات و سنگ‌های زینتی، محوطه‌های باستانی ایران و گنجینه‌های زیورآلات اطلاعات منسجم‌تری به دست آورند.

این اثر همچنین به دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه‌های هنر، باستان‌شناسی و تاریخ فرهنگی کمک می‌کند تا زیور را در ارتباط با دوره‌های مختلف ایران بررسی کنند. اگر از مطالعه مطالبی درباره مادها، هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان، دوره‌های اسلامی، صفویان و قاجاریه لذت می‌برید، ساختار تاریخی کتاب با علایق شما همخوان خواهد بود.

خوانندگان باید انتظار داشته باشند با روایتی گسترده درباره دگرگونی آرایه‌ها در ایران روبه‌رو شوند؛ روایتی که هم به محوطه‌های باستانی و اشیای تاریخی توجه دارد و هم زیورآلات چادرنشینان، ایلانی‌ها و روستاییان را در بر می‌گیرد. در نهایت، این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند زیورآلات را بخشی از تاریخ پوشش و فرهنگ اقوام ایرانی بدانند و مسیر چندین‌هزارساله آن را در دوره‌های گوناگون دنبال کنند.