غریزه جنسی و سرکوبی آن در جوامع ابتدایی اثر برانیسلاف مالینوفسکی

معرفی کتاب غریزه جنسی و سرکوبی آن در جوامع ابتدایی

چرا شکل خانواده، جایگاه قدرت و قواعد اجتماعی در جوامع گوناگون یکسان نیست؟ کتاب غریزه جنسی و سرکوبی آن در جوامع ابتدایی نوشته برانیسلاو مالینوفسکی، با بررسی پیوند میان غریزه، خانواده، تابو و فرهنگ، به این پرسش‌ها می‌پردازد. این اثر حاصل پژوهش و کار میدانی نویسنده در جامعه تروبریاند در گینه نو است و از آثاری به‌شمار می‌آید که گفت‌وگوی میان انسان‌شناسی و روانکاوی را جدی‌تر دنبال می‌کند.

مالینوفسکی در این کتاب، برداشت‌های روانکاوانه درباره رشد روانی‌ـ‌جنسی و ساختار خانواده را با مشاهدات خود از زندگی اجتماعی مردم جزایر تروبریاند مقایسه می‌کند. نتیجه، اثری تحلیلی درباره تفاوت میان جامعه مادرتبار یا مادرسالارِ تروبریاند و جامعه پدرسالار اروپا و آمریکا است؛ اثری که در آن، خانواده نه فقط یک واحد خصوصی، بلکه زمینه‌ای برای شکل‌گیری نظم فرهنگی و اجتماعی بررسی می‌شود.

درباره کتاب غریزه جنسی و سرکوبی آن در جوامع ابتدایی

کتاب در چهار بخش پیش می‌رود و هر بخش، زاویه‌ای تازه برای فهم رابطه غریزه و فرهنگ فراهم می‌کند. بخش نخست، با عنوان «تشکیل یک مجتمع»، به تمایلات جنسی در دوران کودکی، دوره بلوغ و نقش‌های مادری می‌پردازد. در این قسمت، رشد فردی از محیط خانواده جدا نمی‌شود؛ زیرا تجربه‌های مربوط به خانواده و جایگاه اعضای آن، در شکل‌گیری روابط اجتماعی اهمیت پیدا می‌کند.

بخش دوم، «آینه سنت»، به اسطوره‌ها و تابوهایی توجه دارد که پویایی خانواده را شکل می‌دهند. تابو در این نگاه، تنها یک ممنوعیت ساده نیست؛ بلکه با سنت، اقتدار و شیوه سازمان‌یافتن زندگی اجتماعی ارتباط دارد. مالینوفسکی نشان می‌دهد که قواعد حاکم بر روابط خانوادگی در جوامع مختلف، از ساختار فرهنگی همان جامعه تأثیر می‌پذیرد و نمی‌توان آن‌ها را بدون توجه به زمینه اجتماعی‌شان تفسیر کرد.

در بخش سوم، با عنوان «روانکاوی و انسان‌شناسی»، فاصله و ارتباط میان این دو حوزه بررسی می‌شود. یکی از محورهای مهم کتاب، نقد این تصور است که الگوهای رشد روانی‌ـ‌جنسی، مانند عقده ادیپ، در همه جوامع به یک شکل ظاهر می‌شوند. مشاهدات نویسنده در میان ساکنان جزایر تروبریاند، این دیدگاه را به چالش می‌کشد؛ زیرا در آن جامعه، پسران عموهای خود را چهره‌هایی ترسناک در خواب می‌دیدند، نه پدران محبوبشان را.

از دید مالینوفسکی، این تفاوت نشان می‌دهد که منشأ تعارض ادیپی در چنین جامعه‌ای بیش از حسادت جنسی، به قدرت و جایگاه اجتماعی مربوط است. بنابراین، برای فهم رفتار انسان نمی‌توان تنها به غرایز فردی تکیه کرد؛ باید ساختار خویشاوندی، روابط قدرت و شکل خانواده را نیز در نظر گرفت. همین رویکرد تطبیقی، کتاب را به متنی مهم برای مطالعه رابطه روان‌شناسی، روانکاوی، انسان‌شناسی و جامعه‌شناسی تبدیل می‌کند.

بخش چهارم، «غریزه و فرهنگ»، به گذار انسان از غرایز حیوانی به جامعه سازمان‌یافته می‌پردازد. در این بخش، خانواده «مهد فرهنگ نوپا» معرفی می‌شود و روندی بررسی می‌شود که طی آن، تابوهای اجتماعی از راه اقتدار و سرکوب به اجرا درمی‌آیند. کتاب در نهایت این پرسش را پیش می‌کشد که فرهنگ چگونه غرایز را تنظیم می‌کند و جامعه چگونه برای حفظ نظم خود، محدودیت‌ها و ممنوعیت‌هایی پدید می‌آورد.

ارزش خواندن این اثر در آن است که خواننده را با یک پاسخ ساده و جهان‌شمول درباره خانواده یا روان انسان روبه‌رو نمی‌کند. مالینوفسکی به‌جای جداکردن روان فرد از جامعه، آن‌ها را در کنار یکدیگر می‌بیند و تفاوت‌های فرهنگی را در تحلیل رفتار انسان جدی می‌گیرد. به همین دلیل، این کتاب هم گزارشی از یک مطالعه میدانی است و هم بررسی‌ای نظری درباره ریشه‌های فرهنگ، قدرت و سرکوب.

نویسنده کتاب غریزه جنسی و سرکوبی آن در جوامع ابتدایی

برانیسلاو مالینوفسکی در این اثر، از جایگاه یک انسان‌شناس به سراغ مسئله‌ای می‌رود که روانکاوی را نیز درگیر کرده است. روش او بر مشاهده جامعه تروبریاند و مقایسه آن با جامعه اروپا و آمریکا استوار است. این مقایسه به او امکان می‌دهد نشان دهد که رابطه میان خانواده، جنسیت، اقتدار و فرهنگ، در همه جوامع قالبی یکسان ندارد.

ویژگی برجسته رویکرد مالینوفسکی، پیوند دادن کار میدانی با تحلیل نظری است. او هم به جزئیات زندگی اجتماعی و نقش‌های خانوادگی توجه می‌کند و هم درباره اعتبار تعمیم‌های روانکاوانه می‌پرسد. از خلال همین نگاه، نویسنده خواننده را به بازاندیشی درباره جهان‌شمول بودن برخی الگوهای روانی و تأثیر ساختار اجتماعی بر تجربه فردی دعوت می‌کند.

خرید کتاب غریزه جنسی و سرکوبی آن در جوامع ابتدایی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به انسان‌شناسی، روانکاوی و جامعه‌شناسی علاقه دارید و می‌خواهید رابطه میان خانواده و فرهنگ را از منظری تطبیقی بررسی کنید، این کتاب می‌تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. مطالعه آن برای کسانی جذاب است که به تفاوت جوامع مادرسالار و پدرسالار، نقش تابوها در زندگی اجتماعی و تأثیر روابط قدرت بر شکل‌گیری تعارض‌های خانوادگی توجه دارند.

این اثر همچنین به خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که درباره رشد روانی‌ـ‌جنسی و اعتبار نظریه‌های جهان‌شمول در فرهنگ‌های مختلف پرسش دارند. باید انتظار متنی تحلیلی و مبتنی بر پژوهش میدانی را داشته باشید؛ کتابی که به‌جای ارائه روایتی داستانی، با مقایسه جامعه تروبریاند و جوامع غربی، برداشت شما را از غریزه، سرکوب، خانواده و پیدایش فرهنگ به چالش می‌کشد.