مرگ اثر وودی آلن

معرفی کتاب مرگ

اگر درهای یک خانه نیمه‌شب با اصرار کوبیده شود و مردی خواب‌آلود ناگهان خود را در میان گروهی ناشناس ببیند، چه کسی می‌تواند تشخیص دهد خطر واقعی از کجا می‌آید؟ نمایشنامه «مرگ» نوشته وودی آلن، مخاطب را به جهانی آشفته، طنزآمیز و بی‌قرار می‌برد؛ جهانی که در آن منطق همیشه راهگشا نیست و آدم‌ها گاه پیش از آنکه خود تصمیم بگیرند، در تصمیم‌های دیگران گرفتار می‌شوند.

این کتاب در کنار نمایشنامه «خدا»، دو اثر نمایشی از دوره نخست فعالیت وودی آلن را دربرمی‌گیرد. هر دو نمایشنامه با استفاده از موقعیت‌های نامتعارف، گفت‌وگوهای سریع و شوخی‌هایی که از دل اضطراب و سردرگمی بیرون می‌آیند، به پرسش‌هایی درباره مرگ، خدا، معنا، مسئولیت و سازوکار نمایش فکر می‌کنند. نتیجه، متنی است که هم حال‌وهوای کمدی دارد و هم خواننده را با پرسش‌هایی فلسفی و متافیزیکی روبه‌رو می‌کند.

درباره کتاب مرگ

نمایشنامه «مرگ» داستان کلاینمن، مردی منطقی در دل دنیایی دیوانه، است. یک قاتل دیوانه از زندان گریخته و گروه‌های مختلف هرکدام نقشه‌ای برای پیدا کردن او دارند. کلاینمن نمی‌خواهد در این ماجرا دخالت کند، اما دیگران به‌جای او تصمیم می‌گیرند و او را به موقعیتی می‌کشانند که از آن گریزی ساده ندارد. حتی اتهام مقصر بودن نیز متوجه او می‌شود و مرز میان تعقیب‌کننده، قربانی و دیوانه بیش از پیش مبهم می‌گردد.

آغاز نمایش، با بیدار شدن کلاینمن در ساعت دو و نیم شب و ورود چند مرد به خانه‌اش، فضای پرتنش و در عین حال کمیک اثر را شکل می‌دهد. ضربه‌های پی‌درپی به در، صداهای عجولانه و واکنش‌های گیج و هراسان کلاینمن، از همان ابتدا نشان می‌دهد که او در جهانی قرار گرفته است که قواعدش روشن نیست. این موقعیت، به‌جای آنکه فقط ماجرایی درباره یک فراری خطرناک باشد، به تصویری از ناامنی، فشار جمعی و ناتوانی فرد در کنترل سرنوشت خود تبدیل می‌شود.

در سوی دیگر، «خدا» در سالن آمفی‌تئاتری خالی در یونان رخ می‌دهد و پیوسته میان آتن باستان و برادوی مدرن حرکت می‌کند. یک بازیگر یونانی و یک نویسنده درباره چگونگی پایان دادن به یک نمایش بحث می‌کنند، اما خود نمایش مدام از نظم معمول فاصله می‌گیرد. بازیگرانی مانند دوریس لوین، بلانش دوبوا و گروچو مارکس از میان تماشاگران بیرون می‌آیند و مرز میان صحنه و سالن را برهم می‌زنند.

نمایشنامه «خدا» با پرسش‌های متافیزیکی و فلسفی پیش می‌رود و درباره آغاز و پایان اثر نمایشی نیز تردید ایجاد می‌کند. گفت‌وگوی بازیگر و نویسنده سرانجام به این دریافت می‌رسد که نمایش، همان‌طور که پایانی ندارد، فاقد آغاز نیز هست. این بازی با ساختار، در کنار جابه‌جایی میان جهان باستان و فضای مدرن تئاتر، خواننده را وادار می‌کند درباره ماهیت روایت، نقش نویسنده و انتظاری که از یک نمایش دارد، دوباره فکر کند.

ویژگی مهم این دو اثر، حضور تعداد زیادی بازیگر، ورود و خروج‌های سریع و پی‌درپی و بهره‌گیری از سنت نمایش‌های وودویل است. تأثیر کمدی‌های برادران مارکس، شیوه تئاتر واقع‌گریز برشت و گفت‌وگوهایی که جهان منطق‌گریز بکت را به یاد می‌آورند، به متن ریتمی پرتحرک و فضایی ناپایدار می‌دهد. با این حال، این آشفتگی صرفاً برای ایجاد خنده نیست؛ پشت شوخی‌ها، نگرانی انسان درباره مرگ، بی‌اختیاری، معنا و جایگاهش در جهانی نامطمئن حضور دارد.

نویسنده کتاب مرگ

وودی آلن در این دو نمایشنامه، طنز را با اضطراب فلسفی و موقعیت‌های پوچ درهم می‌آمیزد. او به‌جای ارائه پاسخ‌های قطعی، شخصیت‌ها را در برابر پرسش‌هایی قرار می‌دهد که مدام پیچیده‌تر می‌شوند. در «مرگ»، کلاینمن با تصمیم‌هایی مواجه است که دیگران برایش می‌گیرند؛ در «خدا»، نویسنده و بازیگر با مسئله ساختن یا تمام کردن نمایشی روبه‌رو هستند که خود از پذیرفتن قواعد عادی سر باز می‌زند.

رویکرد آلن در این کتاب بر گفت‌وگو، جابه‌جایی سریع، طنز موقعیت و شکستن انتظارهای معمول از تئاتر استوار است. شخصیت‌ها گاهی در موقعیت‌هایی جدی قرار دارند، اما نحوه واکنششان، سرعت رخدادها و بی‌ثباتی جهان اطرافشان فضای کمدی می‌سازد. همین ترکیب، آثار او را برای خوانندگانی جذاب می‌کند که دوست دارند در یک متن نمایشی، هم با سرگرمی و تحرک صحنه روبه‌رو شوند و هم درباره معنا و بی‌معنایی به تأمل بپردازند.

خرید کتاب مرگ به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به نمایشنامه‌های طنز فلسفی، کمدی‌های نامتعارف و آثاری درباره مرگ و معنای زندگی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. خوانندگانی که از متن‌های واقع‌گرا فاصله می‌گیرند و از ورود و خروج‌های ناگهانی، موقعیت‌های شلوغ، گفت‌وگوهای تند و تغییر مداوم فضای نمایش لذت می‌برند، در این دو اثر تجربه‌ای متفاوت خواهند داشت.

این کتاب همچنین برای علاقه‌مندان به تئاتر و نمایشنامه‌هایی مناسب است که به مرز میان صحنه و تماشاگر، رابطه نویسنده و اثر و ساختار روایت توجه می‌کنند. از «مرگ» انتظار داستانی خطی و آرام نداشته باشید؛ با موقعیتی پرتنش و طنزی روبه‌رو می‌شوید که ناامنی و بی‌اختیاری را به نمایش می‌گذارد. «خدا» نیز بیش از آنکه روایتی معمول با آغاز، میانه و پایان باشد، بازی‌ای نمایشی با همین انتظارهاست. در نهایت، ارزش خواندن کتاب در پیوند میان خنده و پرسش نهفته است: متنی پرتحرک که هم شما را سرگرم می‌کند و هم درباره مرزهای نمایش و وضعیت انسان به فکر وامی‌دارد.