در جستجوی زمان نو اثر ایمان افسریان

عکس در جستجوی زمان نو

کتاب در جستجوی زمان نو

(۲ جلدی)

معرفی کتاب در جستجوی زمان نو

هنر معاصر ایران را نمی‌توان جدا از کشاکش سنت، تجدد و دگرگونی‌های اجتماعی فهمید. کتاب «در جستجوی زمان نو» نوشته ایمان افسریان، مجموعه‌ای دو جلدی است که می‌کوشد مقدماتی برای مطالعه تاریخ انتقادی هنر معاصر ایران فراهم کند؛ مطالعه‌ای که از هنر قاجاریه آغاز می‌شود و تا دوره‌هایی می‌رسد که گفتمان‌های تازه، چهره هنر ایرانی را دگرگون کرده‌اند.

این اثر برای خوانندگانی نوشته شده است که می‌خواهند در کنار شناخت جریان‌های هنری، مسیر شکل‌گیری نگاه‌ها و بحث‌های پیرامون هنر ایران را نیز دنبال کنند. کتاب تنها به معرفی آثار یا نام هنرمندان بسنده نمی‌کند، بلکه به دوره‌هایی توجه دارد که در آن‌ها نسبت میان میراث گذشته و تجربه مدرن دوباره تعریف شده است.

درباره کتاب در جستجوی زمان نو

«در جستجوی زمان نو» عمدتاً از چینش دوباره گزیده‌ای از مقاله‌های بخش «حرف: نقاش» در پنجاه‌وهفت شماره فصلنامه «حرفه: هنرمند» شکل گرفته است. این مقاله‌ها در کنار یکدیگر، تصویری از دیدگاه‌های مختلف درباره هنر تجسمی فارسی و گفتمان‌های مسلط در دوره‌های گوناگون ارائه می‌دهند. بازنشر مقاله‌ها در شکل اولیه، خود به نوعی ثبت تاریخ ادبیات تجسمی فارسی تبدیل می‌شود؛ زیرا نشان می‌دهد نویسندگان در مقاطع مشخص تاریخی چگونه به هنر، سنت و جامعه نگاه کرده‌اند.

در کنار این چینش دوباره، برای کامل‌تر شدن مجموعه، چند قطعه به‌طور مشخص برای همین کتاب نوشته شده است. به این ترتیب، کتاب هم ارزش مستند و تاریخی دارد و هم تلاش می‌کند خواننده را با مسئله‌ای تحلیلی روبه‌رو کند: تاریخ هنر معاصر ایران چگونه نوشته می‌شود و چه دوره‌ها، گسست‌ها و برخوردهای گفتمانی باید در این روایت دیده شوند؟

مقاله‌های آغازین به هنر قاجاریه می‌پردازند؛ دوره‌ای که در این روایت، همچون مفصل اتصال میراث بزرگ هنری ایران با دوران تجدد اهمیت پیدا می‌کند. در بحث مربوط به این دوره، رابطه قدرت، دربار، تصویر و سنت هنری نیز قابل پیگیری است. برای نمونه، شرح علاقه فتحعلی‌شاه به شعر، هنر، تاریخ ایران و خوشنویسی نشان می‌دهد که زمینه‌های فکری و تجربه‌های فرهنگی حاکم چگونه بر جهت‌گیری هنر دربار اثر گذاشت. نقاشی‌های درباری نیز در همین چارچوب، تنها تصویر افراد نیستند؛ بلکه بازنمایی جایگاه شاه و پیوند میان عناصر ایرانی، ایلی و سلطنتی به شمار می‌آیند.

پس از قاجاریه، کتاب به دوران تجدد می‌رسد؛ دوره‌ای که از سال‌های پیش از خود متمایز است و هر بحثی درباره هنر معاصر به تعریف آن وابسته می‌ماند. یکی از خط‌های زمانی مهم کتاب از سال ۱۳۲۷ آغاز می‌شود؛ زمانی که نخستین فارغ‌التحصیلان هنر از اروپا بازگشتند و مسیر هنر تا سال ۱۳۵۷ روندی نسبتاً قابل پیش‌بینی داشت. انقلاب، در این روند گسستی پدید آورد. در دهه پس از آن، فضای انقلابی بود و نقاشان انقلابی مذهبی در میدان اصلی قرار گرفتند، در حالی که گروهی دیگر مهاجرت کردند یا به حاشیه رفتند.

کتاب سپس تغییرات دوره‌های بعد را دنبال می‌کند؛ تغییراتی که یک دهه زمان برد تا به گسستی تازه در روند تحولات هنری برسد و سال ۱۳۷۷ را به آغاز تحولاتی جدید تبدیل کند. این تقسیم‌بندی‌ها صرفاً تقویمی نیستند، بلکه به فاصله‌هایی اشاره دارند که در آن‌ها گفتمان‌ها با یکدیگر برخورد می‌کنند، جای هم را می‌گیرند و تحولات اجتماعی و اقتصادی بر چهره دنیای هنر ایران اثر می‌گذارند. خواننده در نتیجه با روایتی روبه‌رو می‌شود که هنر را در پیوند با زمانه و تغییرات پیرامون آن بررسی می‌کند.

سبک کتاب بر گردآوری و بازچینی مقاله‌های تحلیلی استوار است؛ بنابراین خواندن آن می‌تواند مانند مرور مجموعه‌ای از صداها و نگاه‌های تاریخی باشد. این ویژگی به مخاطب امکان می‌دهد هم با محتوای بحث‌ها آشنا شود و هم تغییر زبان و نگرش درباره هنر معاصر ایران را در طول زمان ببیند. در واقع، ارزش کتاب فقط در پاسخ‌هایی که ارائه می‌کند نیست؛ بلکه در طرح پرسش‌هایی درباره سنت، مدرنیته، انقلاب، گفتمان هنری و امکان نوشتن تاریخ انتقادی نیز قرار دارد.

نویسنده کتاب در جستجوی زمان نو

ایمان افسریان در این مجموعه به سراغ تاریخ انتقادی هنر معاصر ایران رفته و موضوع را از مسیر مقاله‌هایی درباره هنر قاجاریه، دوران تجدد و دوره‌های پس از آن دنبال کرده است. رویکرد کتاب، گردآوری ساده مطالب نیست؛ سازماندهی دوباره مقاله‌ها به شکلی انجام شده که دوره‌ها و فاصله‌های مهم در تحول هنر ایرانی در کنار یکدیگر قرار گیرند.

تمرکز او بر رابطه میان هنر و گفتمان‌های تاریخی، اجتماعی و اقتصادی است. از این منظر، هنر ایرانی پدیده‌ای جدا از تحولات زمانه نیست و تغییر در فضای اجتماعی می‌تواند مسیرها و جایگاه‌های هنری را تغییر دهد. افسریان با قرار دادن نوشته‌های مختلف در یک مجموعه، امکان مقایسه دیدگاه‌ها و مشاهده تحول بحث‌های هنر تجسمی فارسی را برای خواننده فراهم می‌کند.

خرید کتاب در جستجوی زمان نو به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ هنر ایران، هنر قاجاریه و روند ورود تجدد به فضای فرهنگی ایران علاقه دارید، «در جستجوی زمان نو» می‌تواند مطالعه‌ای جدی و تحلیلی برای شما باشد. این کتاب به‌ویژه برای دانشجویان و پژوهشگران هنر، علاقه‌مندان نقاشی و هنرهای تجسمی و خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند تحولات هنر معاصر را در ارتباط با تاریخ اجتماعی و گفتمان‌های فکری بررسی کنند.

این مجموعه انتخاب مناسبی برای کسانی است که از کتاب‌های تک‌موضوعی درباره یک اثر یا یک هنرمند انتظار ندارند و ترجیح می‌دهند با دوره‌ها، جریان‌ها و تغییرات گسترده‌تر روبه‌رو شوند. اگر دنبال کتابی هستید که نسبت سنت و مدرنیته را در هنر ایران بررسی کند، از قاجاریه به دوران تجدد برسد و گسست‌های پس از انقلاب و تحولات آغازشده در سال ۱۳۷۷ را نیز در نظر بگیرد، این اثر چشم‌اندازی منسجم از مسیرهای مهم هنر معاصر ایران پیش روی شما می‌گذارد.

ایمان افسریان
ایمان افسریان
فصلنامهٔ هنرهای تصویری حرفه هنرمند ۷۲: ویژه نامهٔ هنر شهرهای ایران۱
فصلنامهٔ هنرهای تصویری حرفه هنرمند ۵۶
فصلنامهٔ هنرهای تصویری حرفه هنرمند ۸۲
در جستجوی زمان نو