در خوابهایم اثر مریم راهی
معرفی کتاب در خوابهایم
وقتی قصهای آشنا از مرکز روایت کنار میرود، شخصیتهایی که پیشتر در حاشیه بودهاند فرصت پیدا میکنند سرنوشت خود را بازگو کنند. رمان «در خوابهایم» نوشته مریم راهی، با همین جابهجایی آگاهانه، داستان هانی و نبات را در کانون توجه قرار میدهد؛ داستانی عاشقانه و معناگرا که در میان باورهای دینی، مناسبات اجتماعی و حسرت ارزشهای از دسترفته شکل میگیرد.
این کتاب از روایت حدیقه و مجید نیز عبور میکند؛ روایتی که در آن حدیقه دختری خدمتگزار امامزاده محل و معشوقه مجید است، اما فاصله میان عاشق و معشوق و سایه مرگ، بیقراری همیشگی را به زندگی مجید وارد میکند. بااینحال، نویسنده داستان اصلی را به حاشیه میبرد تا ماجرای دیگری را برجسته کند و از خلال آن، به آدمهایی بپردازد که در تغییرات اجتماعی و فرهنگی، میان سنت، باور و جهان تازه سرگرداناند.
درباره کتاب در خوابهایم
«در خوابهایم» رمانی اجتماعی، اعتقادی و معناگراست که تغییرات گسترده در زیست اجتماعی ایران معاصر و جابهجایی شتابان ارزشها را دستمایه روایت قرار میدهد. در جهان کتاب، برخی ارزشهای غیربومی جلوه و رنگ بیشتری پیدا کردهاند و در مقابل، بخشی از اصول و باورهای سنتی و اصیل ایرانی و شرقی در غبار و حاشیه ماندهاند. این کشمکش نه به شکل یک بحث نظری، بلکه در قالب سرگذشت شخصیتها و موقعیتهای زندگی آنان دیده میشود.
رویکرد مریم راهی در این رمان، نگاهی تازه به موضوعاتی است که با باورهای فرهنگی و دینی مخاطب پیوند دارند. فضای اثر الزاماً تاریخی یا دینی به معنای متعارف نیست؛ بلکه بر باور به نیروها و ارادههای ماورایی و ازلی تکیه دارد و از مطالب و روایتهای تاریخیمذهبی نیز بهره میگیرد. به همین دلیل، خواننده با داستانی روبهرو میشود که در آن واقعیت اجتماعی با لایههایی از معنا، نذر، تقدیر و ایمان درهم میآمیزد.
یکی از ویژگیهای متمایز کتاب، شیوه ساختن روایت است. داستان با روایتی کوتاه آغاز میشود؛ روایتی که در آن شخصیتها و مکانها معرفی میشوند. سپس کتاب بر پایه همان روایت، داستانهایی را پیش میبرد که هرکدام سرگذشت افراد و موقعیتهای زیستی آنان را آشکار میکنند. این ساختار به اثر امکان میدهد از زاویههای گوناگون به یک جهان مشترک نگاه کند و پیوند میان زندگیهای جدا از هم را نشان دهد.
در آغاز این زنجیره روایی، با ترمه، زن قالیباف یزدی، روبهرو میشویم؛ زنی که همسری قمارباز و پسری نوجوان دارد و برای حفظ خانهاش از خراب شدن، نذر میکند قالی زرعنیم ببافد و آن را به حرم امام رضا تقدیم کند. در کنار این ماجرا، سرگذشت هانی و نبات شکل میگیرد. هانی، پسر آقاسید هاشم معبر، عاشق نبات، نوه یحیی، میشود؛ اما یحیی برای موافقت با ازدواج آن دو شرطی دارد: باید جفت قالیچهای پیدا شود که دو سال است در جستوجوی آن است.
قالی، نذر، خانه، عشق و انتظار در این روایت فقط عناصر داستانی جداگانه نیستند؛ هرکدام به رابطه انسان با گذشته، خانواده، ایمان و آینده معنا میدهند. در این میان، جابهجایی آگاهانه حوادث باعث میشود خواننده به شخصیتهایی توجه کند که شاید در روایتهای معمول کمتر دیده شوند. کتاب از همین مسیر، پرسشی درباره جایگاه آدمها در قصههای بزرگتر مطرح میکند: چه کسانی در مرکز قرار میگیرند و چه کسانی، با وجود رنج و اهمیتشان، به حاشیه رانده میشوند؟
عنوان کتاب نیز با این فضای درونی و خیالانگیز هماهنگ است. «در خوابهایم» تجربهای میان قصه اجتماعی، عشق، باور و یادآوری است؛ روایتی که میکوشد از خلال سرنوشت شخصیتها، هم دگرگونیهای زمانه را ببیند و هم ارزشهایی را که در هیاهوی تغییر کمرنگ شدهاند. در نگاه نویسنده، حدیقه تنها یک شخصیت نیست؛ تصویری است از آدمهایی که میتوانند نماینده بخشی از تجربه جمعی ما باشند.
نویسنده کتاب در خوابهایم
مریم راهی در «در خوابهایم» به سراغ سوژههایی میرود که پیوندی میان داستان، تاریخ، باور دینی و زندگی اجتماعی برقرار میکنند. او بهجای بازگویی مستقیم یک روایت آشنا، حوادث را جابهجا میکند و ماجرایی دیگر را در مرکز مینشاند. این انتخاب، نشاندهنده توجه او به شخصیتهای حاشیهای و ظرفیت داستانی موقعیتهایی است که کمتر در معرض نگاه قرار گرفتهاند.
راهی پیشتر نیز در «یوما» و «فردا مسافرم» توانایی خود را در پرداخت داستانی سوژههایی نشان داده بود که اطلاعات تاریخی چندانی درباره آنها وجود ندارد. در این کتاب، همین علاقه به خلق موقعیتهای بکر و کمتر دیدهشده، در قالب روایتی چندلایه و متکی بر برخی باورهای دینی ادامه پیدا میکند. دغدغه او در این اثر، پیوند دادن تغییرات اجتماعی با معنا، خاطره، ایمان و سرگذشت انسانهاست.
خرید کتاب در خوابهایم به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به رمانهای اجتماعی و اعتقادی علاقه دارید و میخواهید دگرگونی ارزشها را از مسیر داستان شخصیتها دنبال کنید، «در خوابهایم» میتواند انتخابی مناسب برای شما باشد. این کتاب برای خوانندگانی جذاب است که از روایتهایی درباره سنتهای ایرانی، باورهای دینی، نذر، عشق و تأثیر تقدیر بر زندگی آدمها لذت میبرند.
همچنین اگر داستانهایی با ساختار روایی متفاوت را میپسندید، شیوه آغاز کتاب با یک روایت کوتاه و ادامه یافتن آن در قالب سرگذشتهای مرتبط، تجربهای قابل توجه فراهم میکند. نباید انتظار روایتی صرفاً عاشقانه یا کاملاً تاریخی داشته باشید؛ اثر در مرز میان داستان اجتماعی، معناگرایی و باورهای مذهبی حرکت میکند. در نهایت، این رمان را به کسانی پیشنهاد میکنیم که دوست دارند درباره حاشیهنشینی شخصیتها، دگرگونی فرهنگی و ارزشهایی که در زندگی معاصر کمرنگ شدهاند، از دریچه ادبیات تأمل کنند.
