مونتسکیو و روسو اثر امیل دورکیم

معرفی کتاب مونتسکیو و روسو

چگونه می‌توان ریشه‌های جامعه‌شناسی را پیش از شکل‌گیری رسمی این علم دنبال کرد؟ کتاب «مونتسکیو و روسو» نوشته امیل دورکیم، پاسخ این پرسش را در گفت‌وگو با اندیشه‌های دو فیلسوف سیاسی برجسته جست‌وجو می‌کند و نشان می‌دهد که علوم اجتماعی نوین از خلأ پدید نیامده‌اند. این اثر خواننده را به دوره‌ای می‌برد که دگرگونی‌های اقتصادی و اجتماعی اروپا، از رشد صنعت تا گسترش شهرنشینی، نیاز به شیوه‌ای تازه برای فهم جامعه را آشکار کرده بود.

در این کتاب، امیل دورکیم به بررسی برخی آرای فلسفی و اجتماعی پیش از پیدایش جامعه‌شناسی می‌پردازد و تمرکز اصلی را بر شارل دو مونتسکیو و ژان ژاک روسو می‌گذارد. اهمیت اثر در این است که این دو اندیشه‌ورز را فقط به‌عنوان چهره‌هایی متعلق به تاریخ فلسفه معرفی نمی‌کند؛ بلکه سهم و اثرگذاری آرای آنان را در شکل‌گیری علوم اجتماعی نوین بررسی می‌کند. بنابراین، کتاب برای خواننده‌ای که می‌خواهد جامعه‌شناسی را در پیوند با تاریخ اندیشه و فلسفه سیاسی بشناسد، دریچه‌ای تحلیلی به ریشه‌های این رشته می‌گشاید.

درباره کتاب مونتسکیو و روسو

بدنه اصلی اثر از دو بخش تشکیل شده است. بخش نخست، رساله دکتری دورکیم به زبان لاتین است که سهم مونتسکیو در پیدایش علوم اجتماعی نوین را بررسی می‌کند. این بخش از نظر فکری با مسیر شکل‌گیری اندیشه‌های دورکیم درباره جامعه‌شناسی ارتباط دارد؛ زیرا رساله هم‌زمان با نگارش کتاب «درباره تقسیم کار اجتماعی» نوشته شده است. از همین رو، مطالعه آن فرصتی فراهم می‌کند تا توجه دورکیم به مسئله جامعه و تلاش او برای یافتن بنیان‌های علمی مطالعه آن را بهتر دنبال کنید.

بخش دوم، درس‌گفتاری است که بر تفسیر دورکیم از کتاب «قرارداد اجتماعی» روسو تمرکز دارد و او آن را در یک ترم تحصیلی در دانشگاه بوردو تدریس کرده است. این قسمت، خوانش دورکیم از یکی از آثار مهم روسو را در مرکز توجه قرار می‌دهد و به کتاب امکان می‌دهد دو مسیر مکمل را کنار هم قرار دهد: بررسی سهم مونتسکیو در پیدایش علوم اجتماعی و تفسیر اندیشه سیاسی روسو. مقدمه‌ای از هنری پی‌یر و مؤخره‌ای از جرج دیوی نیز در متن آمده‌اند و به فهم بهتر مباحث کمک می‌کنند.

رویکرد کتاب، تاریخی و تحلیلی است. دورکیم به‌جای آنکه جامعه‌شناسی را دانشی جدا از جریان‌های پیشین اندیشه نشان دهد، زمینه‌های فکری آن را بررسی می‌کند و خواننده را با پیوند میان فلسفه سیاسی و علوم اجتماعی روبه‌رو می‌سازد. در این مسیر، پرسش‌هایی درباره چگونگی مطالعه جامعه، نقش اندیشه‌های سیاسی در شکل‌گیری دانش اجتماعی و جایگاه متفکران پیشین در ساختاربندی این علم اهمیت پیدا می‌کنند. ارزش خواندن کتاب در همین پیونددهی نهفته است: مخاطب فقط با شرح دیدگاه‌های دو فیلسوف مواجه نمی‌شود، بلکه مسیر انتقال برخی ایده‌ها به قلمرو جامعه‌شناسی را نیز دنبال می‌کند.

این کتاب برای مطالعه شتاب‌زده و صرفاً روایی نوشته نشده است. ساختار دوگانه آن، از یک رساله دانشگاهی درباره مونتسکیو و یک درس‌گفتار درباره روسو شکل گرفته و همین ویژگی، خواننده را با دو نوع مواجهه علمی با تاریخ اندیشه روبه‌رو می‌کند. در نتیجه، انتظار می‌رود مطالعه اثر به تمرکز، علاقه به مفاهیم نظری و توجه به ارتباط میان اندیشه‌های متفکران نیاز داشته باشد؛ اما برای کسانی که به ریشه‌های شناختی جامعه‌شناسی علاقه‌مندند، همین ویژگی تجربه‌ای منسجم و قابل تأمل فراهم می‌کند.

نویسنده کتاب مونتسکیو و روسو

امیل دورکیم از بنیان‌گذاران جامعه‌شناسی به‌عنوان یک رشته علمی دانشگاهی است و در شکل‌گیری جایگاه دانشگاهی این علم نقش داشته است. کتاب «مونتسکیو و روسو» بخشی از دغدغه اصلی او را آشکار می‌کند: بررسی بنیان‌های فکری جامعه‌شناسی و نشان دادن اینکه نظریه‌های اجتماعی در امتداد اندیشه‌های متفکران پیشین شکل گرفته‌اند. تمرکز او بر مونتسکیو و روسو، فرصتی است برای مطالعه دقیق‌تر رابطه میان فلسفه سیاسی و دانش اجتماعی.

در این اثر، دورکیم با دو قالب متفاوت، یعنی رساله و درس‌گفتار، به سراغ موضوعی مشترک می‌رود. او سهم مونتسکیو را در پیدایش علوم اجتماعی نوین بررسی می‌کند و سپس تفسیر خود را از «قرارداد اجتماعی» روسو ارائه می‌دهد. این شیوه نشان می‌دهد که دغدغه نویسنده فقط معرفی تاریخی دو متفکر نیست؛ بلکه می‌خواهد جایگاه آرای آنان را در روند شکل‌گیری جامعه‌شناسی روشن کند.

خرید کتاب مونتسکیو و روسو به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به جامعه‌شناسی، تاریخ اندیشه، فلسفه سیاسی و ریشه‌های علوم اجتماعی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای مطالعه باشد. دانشجویان و پژوهشگرانی که می‌خواهند شکل‌گیری جامعه‌شناسی را در ارتباط با اندیشه‌های پیشین بررسی کنند، از ساختار تحلیلی آن بهره خواهند برد. همچنین خوانندگانی که آثار مونتسکیو یا روسو را مطالعه کرده‌اند و به دنبال تفسیر دورکیم از جایگاه آنان هستند، در این کتاب با موضوعی متمرکز و روشن روبه‌رو می‌شوند.

این اثر را به کسانی پیشنهاد می‌کنیم که از کتاب‌های نظری و تاریخی درباره جامعه لذت می‌برند و مایل‌اند فراتر از تعریف‌های عمومی جامعه‌شناسی بروند. اگر برای شما مهم است بدانید یک علم چگونه از دل تحولات اجتماعی و گفت‌وگو با فلسفه سیاسی شکل گرفته است، «مونتسکیو و روسو» می‌تواند افق مناسبی برای این بررسی فراهم کند. در نهایت، کتاب انتظار خواننده را با شرحی ساده و سطحی پاسخ نمی‌دهد؛ بلکه او را به مطالعه ریشه‌ها، پیوندها و زمینه‌های فکری جامعه‌شناسی دعوت می‌کند.