گسترش یک آیین ایرانی در اروپا اثر المار شورتهایم

معرفی کتاب گسترش یک آیین ایرانی در اروپا

چگونه آیینی برخاسته از جهان ایرانی توانست از مرزهای خاستگاه خود عبور کند و در بخش‌های گسترده‌ای از جهان کهن ریشه بدواند؟ کتاب «گسترش یک آیین ایرانی در اروپا» به همین پرسش تاریخی می‌پردازد و مسیر گسترش مهرپرستی، جایگاه ایزد مهر و دگرگونی‌های این آیین در سرزمین‌های بیگانه را بررسی می‌کند.

این اثر پژوهشی از پروفسور المار شورتهایم، محقق آلمانی، با پیوست‌هایی از ابوالقاسم پرتواعظم، رکن‌الدین همایون‌فرخ، اکرم امیرافشاری و منوچهر جمالی همراه است. موضوع اصلی آن، بررسی آغاز ستایش مهر و چگونگی رسیدن آیین مهر از ایران به اروپا است؛ موضوعی که هنوز در بسیاری از جنبه‌ها با ابهام تاریخی همراه مانده و به همین دلیل، نیازمند توجه به روایت‌ها و شواهد گوناگون است.

درباره کتاب گسترش یک آیین ایرانی در اروپا

یکی از محورهای مهم کتاب، مسئله خاستگاه آیین مهر است. درباره محل آغاز این آیین دیدگاه‌های متفاوتی وجود داشته است. کاهنی رومی که در پایان سده چهارم میلادی می‌زیسته، خاستگاه ایزد مهر را در نواحی دوردست بابل جست‌وجو می‌کرد؛ در حالی که هرودوت و گزنفون، آغازگاه مهر را ایران می‌دانستند. کتاب با طرح این اختلاف دیدگاه، خواننده را با پیچیدگی تاریخ نخستین مهرپرستی روبه‌رو می‌کند.

در تصویر ارائه‌شده از مهر، او ایزد دوست، نگهبان، پادشاه و فرمانروای نیک و پاسدار سرزمین‌هاست. نیروی مهر بر آسمان و زمین فرمان می‌راند و چشمان همواره بیدار او با نیروی جان‌بخش آفتاب پیوند دارد. از همین رو، مهر در این روایت با ایزد آفتاب نیز ارتباط پیدا می‌کند. اشاره به اوستا و تعبیر مهر به‌عنوان چشم اهورامزدا، جایگاه بلند این ایزد را در اندیشه ایرانی نشان می‌دهد.

مهرپرستی در دوره‌ای از آسیای صغیر و یونان تا قلب اروپا، مرزهای اسکاتلند و نوار شمالی آفریقا گسترش یافت و در دره‌های پیرامون راین و دانوب به اوج شکوفایی رسید. این گستره جغرافیایی، مهرپرستی را به پدیده‌ای مهم در مطالعه ارتباط میان فرهنگ ایرانی و جهان باستان تبدیل می‌کند. کتاب می‌کوشد مسیر این گسترش را دنبال کند و نشان دهد که آیین مهر در جریان هجرت خود، با باورهای بیگانه درآمیخت و دستخوش دگرگونی شد.

در کنار بررسی گسترش آیین، کتاب به ماندگاری مهر در فرهنگ ایرانی نیز توجه دارد. بر پایه روایت اثر، مهرپرستی گرچه با سرکوب و محو شدن در ایران روبه‌رو شد، چنان در اندیشه و زندگی مردم ریشه داشت که ردپای آن در پوشش اندیشه‌ورزی‌های دیگر باقی ماند. بنابراین، خواندن این اثر فقط دنبال کردن یک مسیر جغرافیایی نیست؛ بلکه فرصتی برای تأمل درباره دوام باورها، تغییر معناها و جابه‌جایی عناصر فرهنگی در گذر زمان است.

نویسنده کتاب گسترش یک آیین ایرانی در اروپا

المار شورتهایم، پژوهشگر آلمانی، نویسنده پژوهش اصلی این کتاب است. این پژوهش نخستین بار در سال ۱۹۷۹ در نشریه «جهان کهن» در سوئیس منتشر شد و در این کتاب همراه با پیوست‌هایی از ابوالقاسم پرتواعظم، رکن‌الدین همایون‌فرخ، اکرم امیرافشاری و منوچهر جمالی ارائه شده است. حضور این مجموعه نام‌ها، ساختار کتاب را به اثری پژوهشی با متن اصلی و مطالب تکمیلی تبدیل می‌کند.

رویکرد اثر بر پیگیری خاستگاه مهر، مقایسه دیدگاه‌های تاریخی درباره آغاز این آیین و ترسیم مسیر انتقال آن استوار است. نویسندگان در کنار معرفی سیمای مهر در باورهای ایرانی، به تفاوت میان آیین مهر در خاستگاه ایرانی و شکل دگرگون‌شده آن در اروپا توجه می‌کنند. در نتیجه، کتاب به‌جای ارائه تصویری ساده و یکدست، فرایند پیچیده گسترش و آمیختگی فرهنگی را پیش چشم خواننده می‌گذارد.

خرید کتاب گسترش یک آیین ایرانی در اروپا به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ ایران، ادیان باستانی و نقش آیین‌های ایرانی در جهان کهن علاقه دارید، «گسترش یک آیین ایرانی در اروپا» می‌تواند مطالعه‌ای متناسب با علایق شما باشد. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند درباره مهر، جایگاه آن در اندیشه ایرانی و چگونگی حضور مهرپرستی در سرزمین‌های اروپایی اطلاعات منسجم‌تری به دست آورند.

این اثر همچنین به علاقه‌مندان تاریخ فرهنگی و ارتباط میان تمدن‌ها پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که می‌خواهند بدانند یک باور چگونه در مسیر انتقال از سرزمینی به سرزمین دیگر، با عناصر تازه روبه‌رو می‌شود و تغییر می‌کند. شرح گسترش مهرپرستی از آسیای صغیر و یونان تا اروپا و شمال آفریقا، چشم‌اندازی گسترده برای دنبال کردن این جابه‌جایی فرهنگی فراهم می‌آورد.

اگر از کتاب‌هایی با موضوع اسطوره‌شناسی، تاریخ ادیان و مطالعه ریشه‌های باورهای ایرانی لذت می‌برید، باید انتظار متنی پژوهشی و تاریخی را داشته باشید؛ متنی که بیش از روایت داستانی، بر خاستگاه، مسیر گسترش و دگرگونی آیین مهر تمرکز دارد. در نهایت، این کتاب برای کسانی ارزشمند است که می‌خواهند پیوند میان ایران باستان و جهان اروپا را از دریچه یک آیین اثرگذار بررسی کنند.