روان‌درمانی و اگزیستانسیالیسم اثر ویکتور امیل فرانکل

” ما نباید از زیر بار مسئولیت تحقق معنای خاصی که به هر یک از ما محول شده است طفره برویم و یا از آن بترسیم. “

آیا تا به حال در میان هیاهوی دنیای مدرن با این سوال مواجه شده‌اید که هدف از تمام این تلاش‌ها و رنج‌ها چیست؟ چرا در دورانی که امکانات رفاهی و تکنولوژی در اوج خود قرار دارند، باز هم احساسی از پوچی و بی‌معنایی در اعماق وجود انسان‌ها ریشه می‌دواند؟

کتاب روان‌درمانی و اگزیستانسیالیسم نوشته‌ی ویکتور فرانکل تلاشی برای پاسخ به همین بحران‌های وجودی است. او که خود دوره‌ای را در اردوگاه‌های مخوف نازی‌ها گذراند، پیش‌تر کتاب معروف انسان در جستجوی معنا را نوشته بود. او در کتاب روان‌درمانی و اگزیستانسیالیسم (وجودگرایی) که فراتر از روان‌شناسی، تا حدی وارد بحث‌های فلسفی و معنوی نیز می‌شود، به بررسی ابعاد نادیده گرفته شده‌ی روح انسان می‌پردازد. اگر شما هم به دنبال درکی عمیق‌تر از جایگاه خود در جهان هستید و می‌خواهید بدانید چگونه می‌توان حتی در تاریک‌ترین لحظات زندگی نوری از معنا پیدا کرد، پیشنهاد می‌کنیم در ادمه‌ی مطلب با ما همراه باشید.

اما پیش از ادامه لازم است خاطرنشان کنیم که کتاب دیگری به نام روان درمانی اگزیستانسیال از اروین یالوم موجود است که نباید با این کتاب اشتباه گرفته شود.

خلاصه‌ کتاب روان درمانی و اگزیستانسیالیسم

روان‌درمانی و اگزیستانسیالیسم: گزیده مقالات در باب معنادرمانی

Psychotherapy and Existentialism: Selected Papers on Logotherapy

مجموعه‌ای از نوشتارها و سخنرانی‌های تخصصی است که زیربنای علمی و فلسفی مکتب معنادرمانی را تشریح می‌کند. برخلاف کتاب‌های عمومی‌تر این نویسنده، این اثر مستقیماً با جامعه‌ی علمی سخن می‌گوید و به نقد دیدگاه‌های تقلیل‌گرایانه در روان‌شناسی می‌پردازد.

مفاهیم اصلی این کتاب بر این پایه استوار است که اراده‌ی معطوف به معنا، اساسی‌ترین انگیزه‌ی بشر برای زیستن است. فرانکل در این مقالات توضیح می‌دهد که چگونه فقدان معنا منجر به وضعیتی به نام خلاء وجودی می‌شود که خود ریشه‌ی بسیاری از افسردگی‌ها، اعتیادها و رفتارهای پرخاشگرانه در عصر حاضر است. او در این اثر به جای تمرکز صرف بر گذشته‌ی بیمار، او را به سوی اهدافی معنادار در آینده و مسئولیت‌پذیری در برابر زندگی هدایت می‌کند.

در بخش‌های مختلف این اثر، مفاهیمی چون اونتولوژی ابعادی (هستی‌شناسی ابعادی) مورد بررسی قرار می‌گیرند که انسان را در سه سطح جسمانی، روانی و روحانی تعریف می‌کند. نویسنده استدلال می‌کند که اگرچه جسم و روان ممکن است تحت تأثیر محیط، غرایز یا وراثت باشند، اما بُعد روحانی انسان همواره آزاد است تا در برابر شرایط سخت موضع‌گیری کند. این کتاب همچنین به تبیین دقیق تکنیک‌های بالینی مانند قصد متناقض می‌پردازد. این روش‌ به بیماران کمک می‌کنند بر ترس‌ها و وسواس‌های خود غلبه کنند. فرانکل تأکید می‌کند که معنا امری نیست که توسط فرد ابداع شود، بلکه واقعیتی است که وجود دارد و باید در جهان پیرامون کشف گردد.

بخش دیگری از مفاهیم کتاب به نقد نظریات خودشکوفایی می‌پردازد. نویسنده معتقد است تمرکز بیش از حد بر خود، مانع رسیدن به سلامت روان واقعی می‌شود. او معتقد است انسان تنها زمانی به کمال می‌رسد که خود را وقف هدفی والاتر یا عشق به انسانی دیگر کند.

ویکتور فرانکل کیست؟

ویکتور امیل فرانکل (Viktor Emil Frankl)در ۲۶ مارس ۱۹۰۵ در خانواده‌ای یهودی در شهر وین متولد شد. او از نوجوانی به روان‌شناسی علاقه‌مند بود و حتی در دوران دبیرستان مکاتباتی با زیگموند فروید داشت. تحصیلات پزشکی خود را در دانشگاه وین به پایان رساند و در رشته‌های عصب‌شناسی و روان‌پزشکی متخصص شد. او پیش از جنگ جهانی دوم به عنوان رئیس بخش پیشگیری از خودکشی زنان در بیمارستانی در وین فعالیت می‌کرد و در این دوران توانست آمار خودکشی را به شکل چشم‌گیری کاهش دهد.

فرانکل به دلیل تأکید بر ابعاد روحانی و معناجویی انسان، از حلقه‌ی شاگردان آلفرد آدلر اخراج شد و پس از آن مکتب مستقل خود یعنی لوگوتراپی یا معنادرمانی را پایه‌گذاری کرد. او در طول زندگی علمی خود موفق به دریافت ۲۹ دکترای افتخاری از دانشگاه‌های مختلف جهان شد و جایزه‌ی اسکار فایستر را از انجمن روان‌پزشکی آمریکا دریافت کرد.

تجربه‌ی اسارت در چهار اردوگاه کار اجباری نازی‌ها از جمله آشویتس، نقطه عطفی در زندگی و تفکر او بود. او در این دوران سخت، تمام اعضای خانواده‌اش از جمله همسر باردار، پدر، مادر و برادرش را از دست داد. فرانکل با مشاهده‌ی رفتار زندانیان دریافت که کسانی که معنایی برای آینده داشتند، شانس بیشتری برای بقا در آن شرایط هولناک داشتند. او حتی در دوران اسارت نیز به مداوای روحی هم‌بندان خود می‌پرداخت و مفاهیم نظریه‌اش را در بدترین شرایط ممکن به بوته‌ی آزمایش گذاشت.

پس از آزادی، او به وین بازگشت و تا پایان عمر به تدریس، نویسندگی و درمان بیماران ادامه داد. مصاحبه‌ها و سخنرانی‌های او در سراسر جهان الهام‌بخش میلیون‌ها نفر شد تا معنای منحصر به فرد زندگی خود را بیاببند. ویکتور فرانکل پس از عمری تلاش برای بهبود وضعیت روانی بشر، سرانجام در ۲ سپتامبر ۱۹۹۷ در ۹۲ سالگی درگذشت و در وین به خاک سپرده شد.

آثار و کتاب‌های ویکتور فرانکل

• انسان در جستجوی معنا (Man's Search for Meaning)

این کتاب روایت تجربه‌ی نویسنده در اردوگاه‌های کار اجباری و معرفی اصول اولیه‌ی لوگوتراپی است.

• پزشک و روح (The Doctor and the Soul)

اثری که به بررسی ابعاد روحانی در روان‌شناسی و اخلاق پزشکی می‌پردازد.

• اراده‌ی معطوف به معنا (The Will to Meaning)

کتابی که به تشریح دقیق‌تر مبانی و کاربردهای معنادرمانی در زندگی می‌پردازد.

• فریاد ناشنیده برای معنا، روان‌درمانی و انسان‌گرایی (The Unheard Cry for Meaning)

بررسی بحران بی‌معنایی در جوامع مدرن و لزوم بازگشت به ارزش‌های انسانی.

• خاطرات (Recollections)

شامل زندگی‌نامه‌ی خودنوشت نویسنده و سیر تحول اندیشه‌های او.

• خدا در ناخودآگاه (The unconscious god)

فرانکل در این کتاب به بررسی رابطه‌ی میان روانشناسی و مذهب می‌پردازد.

• انسان در جستجوی معنای غایی (Man's Search for Ultimate Meaning)

نسخه‌ی بازبینی شده‌ و کامل‌تری از کتاب خدا در ناخودآگاه است.

• آری به زندگی، در برابر همه چیز (Yes to Life: In Spite of Everything)

مجموعه‌ای از سخنرانی‌های الهام‌بخش پس از آزادی از اردوگاه درباره‌ی ارزش زیستن.

نقد و بررسی کتاب روان درمانی و اگزیستانسیالیسم از ویکتور فرانکل

یکی از جدی‌ترین نقدهایی که به دیدگاه‌های فرانکل در این کتاب وارد شده، از سوی رولو مِی، روان‌شناس برجسته‌ی وجودی، مطرح گردیده است. او معتقد بود که رویکرد فرانکل ممکن است حالتی اقتدارگرایانه به خود بگیرد. از نظر منتقدان، زمانی که درمانگر با اطمینان کامل می‌گوید که زندگی تحت هر شرایطی معنا دارد، ممکن است به جای کمک به بیمار برای کشف اصیل معنا، آن را به او القا کند. این موضوع می‌تواند مسئولیت شخصی بیمار را در مواجهه با پوچی کاهش دهد و او را به سوی پذیرش منفعلانه‌ی یک معنای از پیش تعیین شده سوق دهد.

همچنین برخی فیلسوفان وجودگرا می‌گویند فرانکل بیش از حد بر جنبه‌های مثبت و روحانی تمرکز کرده و سنگینی و پوچی ذاتی وجود را آن‌گونه که سارتر یا هایدگر توصیف می‌کنند، نادیده گرفته است. در حوزه‌ی روش‌شناسی نیز انتقاداتی به این اثر وارد شده است. برخی معتقدند که معنادرمانی بیشتر بر پایه‌ی مشاهدات شهودی و حکایات شخصی بنا شده تا مطالعات آماری و کنترل شده‌ی تجربی.

جملاتی از کتاب روان درمانی و اگزیستانسیالیسم

ابدا دین‌دار بودن را دست‌کم نگیرید و یا دین را آن‌گونه که اهالی کشورهای انگلوساکسون می‌گویند چیزی که هنگام خطر به یاد آدم‌ها می‌آید و در واقع راه فرار نخوانید.

به نظر من دینی که فرد در هنگام خراب شدن اوضاع به یادش می‌افتد، باز هم ترجیح دارد به دینی که فرد تا زمانی که اوضاع خوب است ابداً یادی از آن نمی‌کند. هرچند من این نوع دین‌داری را «دین سوداگر» می‌نامم.

به هر حال بسیاری از زندانیان با این احساس از زندان بیرون آمدند که دیگر از هیچ کسی جز خدا نترسند. تجربه زندان یک منفعت و سود تمام عیار بود. بسیاری از افراد روان‌نژند، با زندگی در زندان از چنان استحکامی برخوردار شدند که آن را تنها می‌توان با این اعتقاد معروف معماران بزرگ درک کرد که یک سقف ضعیف در بنا، فقط با تحمیل بار بیشتر بر آن تقویت می‌شود.

حس و حال مطالعه‌ی کتاب روان درمانی و اگزیستانسیالیسم

مطالعه‌ی این کتاب تجربه‌ای متفاوت از خواندن یک متن روان‌شناسی معمولی است. لحن نویسنده آمیزه‌ای از دقت علمی یک پزشک و ژرف‌نگری یک فیلسوف است. هنگام خواندن پاراگراف‌ها، گویی در حال گفتگو با کسی هستید که خود از دل فاجعه عبور کرده و اکنون با آرامشی عمیق از قدرت روح انسان سخن می‌گوید. متن کتاب حسی از مسئولیت‌پذیری و بیداری را در خواننده زنده می‌کند. شما با خواندن کتاب روان درمانی و اگزیستانسیالیسم، از فضای ناامیدی و انفعال فاصله گرفته و نوعی قدرت درونی برای مواجهه با چالش‌ها احساس می‌کنید. این کتاب به شما یادآوری می‌کند که شما تنها یک ماشین فیزیولوژیک نیستید، بلکه موجودی هستید که قدرت انتخاب نگرش خود را در هر لحظه دارا است.

چرا باید کتاب روان درمانی و اگزیستانسیالیسم را بخوانیم؟

خواندن این کتاب به شما یاد می‌دهد که رنج‌ها، اگرچه دردناک هستند، اما می‌توانند بستری برای تعالی شخصیت باشند. شما می‌آموزید که خلاء وجودی و احساس پوچی، بیماری نیستند، بلکه نشانه‌ای از عمق فکری و جستجوی شما برای یافتن هدفی اصیل هستند. این اثر به شما ابزارهایی می‌دهد تا توجه خود را از تمرکز وسواسی بر علائم و مشکلات فردی منحرف کرده و به سوی ارزش‌های بیرونی سوق دهید.

همچنین با مطالعه‌ی کتاب روان درمانی و اگزیستانسیالیسم، درک خواهید کرد که چگونه مسئولیت‌پذیری در برابر زندگی، تنها راه نجات از سردرگمی‌های دوران مدرن است. این کتاب در واقع یک راهنمای عملی برای بازگرداندن کرامت انسانی به زندگی روزمره است.

این کتاب روان درمانی و اگزیستانسیالیسم را چه کسانی بخوانند و چه کسانی نخوانند؟

این کتاب برای رده‌ی سنی بزرگسال، به ویژه افراد بالای ۳۰ سال که با سوالات بنیادین درباره‌ی هدف زندگی دست و پنجه نرم می‌کنند، بسیار مناسب است. متخصصان سلامت روان، مشاوران، دانشجویان روان‌شناسی و فلسفه مخاطبان اصلی این اثر هستند. همچنین افرادی که با بحران‌های جدی نظیر سوگ، بیماری‌های سخت یا شکست‌های بزرگ روبرو شده‌اند، می‌توانند از آموزه‌های آن بهره‌مند شوند.

اما مطالعه‌ی این کتاب را به کسانی که به دنبال راهکارهای سریع، سطحی و صرفاً انگیزشی برای موفقیت مادی هستند توصیه نمی‌کنیم. همچنین افرادی که در حال حاضر درگیر بحران‌های حاد روانی هستند که نیاز به مداخلات فوری پزشکی دارد، باید این کتاب را تحت نظر درمانگر مطالعه کنند، زیرا مفاهیم عمیق آن ممکن است برای آن‌ها سنگین باشد. در مجموع کسانی که رنج‌های عمیقی را در مسیر زندگی‌شان تجربه کرده‌اند، به احتمال زیاد با محتوای این کتاب بیشتر ارتباط برقرار می‌کنند.

سایر کتاب‌های پیشنهادی کتابچی

از سایر آثار این فرانکل ، طبیعتا کتاب انسان در جستجوی معنا را به شما پیشنهاد می‌کنیم.

و اما سایر کتاب‌های پیشنهادی کتابچی:

• روان درمانی و اگزیستانسیالیم اثر اروین .دی یالوم که از متون بنیادین درباره‌ی کاربرد فلسفه‌ی وجودگرا در روان درمانی است

• اسطوره سیزیف اثر آلبرکامو که با زبانی ادبی-فلسفی به بررسی مفاهیمی چون پوچی، معنا و خودکشی می‌پردازد.

کتابچی مطالعه این کتاب را به شما پیشنهاد می‌کند. برای خرید کتاب روان‌درمانی و اگزیستانسیالیسم اثر ویکتور فرانکل از بالای همین صفحه، سفارش خود را ثبت کنید. همچنین می‌توانید این کتاب مفید را به دوستانتان هدیه دهید.