اینجا نیروی جاذبه کمتر است: گزیدهٔ شعرها اثر رزا جمالی
معرفی کتاب اینجا نیروی جاذبه کمتر است: گزیدهٔ شعرها
اگر شعر را فقط روایت مستقیم احساس یا بازتاب منظم جهان بیرونی ندانید، «اینجا نیروی جاذبه کمتر است: گزیدهٔ شعرها» میتواند تجربهای متفاوت پیش روی شما بگذارد. این کتاب گزیدهای از شعرهای رزا جمالی است؛ شاعری که با جابهجا کردن رابطه معمول میان واژهها، تصویرها و معناها، خواننده را به قلمرویی سیال، چندلایه و پیشبینیناپذیر میبرد.
در این مجموعه، شعر بیش از آنکه به دنبال توضیح دادن باشد، امکانهای تازهای برای دیدن و شنیدن زبان ایجاد میکند. عنوان کتاب نیز با همین روحیه هماهنگ است: جهانی که در آن قواعد آشنای ارتباط، وزن معمول معنا و حتی جاذبه familiar تجربه روزمره، اندکی تغییر کردهاند. خواندن این گزیده به مخاطبانی پیشنهاد میشود که از کشف رابطههای تازه میان کلمات و مکث در برابر تصویرهای نامتعارف لذت میبرند.
درباره کتاب اینجا نیروی جاذبه کمتر است: گزیدهٔ شعرها
رزا جمالی در شعرهای خود به دنبال ایجاد پیوندی خطی و کاملاً منطقی میان همه سطرها و بندها نیست. در عوض، شعرها از کنار هم قرار گرفتن صداها، تصویرها، نشانهها و تداعیهای گوناگون شکل میگیرند. همین ویژگی باعث میشود مخاطب با متنی روبهرو شود که معنای آن یکباره و بهصورت نهایی آشکار نمیشود؛ هر تصویر میتواند مسیر تازهای برای خوانش باز کند.
بازیهای زبانی، تصویرسازی خلاق، استعارههای نو و فاصله گرفتن از کلیشههای بیانی، از عناصر مهم این جهان شعریاند. شاعر زبان متداول را آشناییزدایی میکند و به کلمات امکان میدهد نشانهها و ارتباطهای تازهای بسازند. استفاده از لحن و زبان محاوره در کنار بیواسطهنویسی، چندصدایی و چندزبانی، به شعرها دامنهای گسترده میدهد؛ دامنهای که در آن زبان رسمی، گفتوگوی روزمره و بیان شاعرانه میتوانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
یکی از ویژگیهای قابل توجه این اشعار، معماری تنظیمشده و نظم هندسی آنهاست. با وجود حرکت سیال تخیل و گسست از روایت خطی، متنها بیساختار نیستند. واگویههای چندساحتی، شعرها را به آثاری چندصدا تبدیل میکنند و خواننده را با لایههایی روبهرو میسازند که باید میان آنها حرکت کند. این حرکت، بیشتر از آنکه به حل یک معما شبیه باشد، نوعی مشارکت در ساختن معناست.
در این مجموعه میتوان نشانههایی از عرفان اشیاء، بازآفرینی مضمونهای شعر کلاسیک فارسی و پیوند تصویر با اسطوره رویش را دنبال کرد. این عناصر در کنار تخیل سیال، فضایی میسازند که هم از تجربههای روزمره فاصله میگیرد و هم از جزئیات جهان مادی جدا نمیشود. نتیجه، شعری است که از یکسو به کشف ظرفیتهای زبان توجه دارد و از سوی دیگر، به لایههای نمادین و کهنالگویی تصویرها میدان میدهد.
رزا جمالی از ابتدای دهه ۱۳۷۰ فعالیت ادبی خود را آغاز کرد و در حوزههای شعر، نمایشنامهنویسی، نقد ادبی و ترجمه فعالیت داشته است. نخستین مجموعه شعر او در سال ۱۳۷۷ منتشر شد و عنوان و شعرهای متفاوتش بازتاب فراوانی ایجاد کرد. او در میانه دهه ۱۳۷۰ از اعضای جوان کارگاه شعر رضا براهنی بود و در ادامه، مجموعههای شعر، یادداشتها، مقالهها و مصاحبههایی منتشر کرد.
اهمیت این گزیده در آن است که با بخشی از مسیر شعری شاعری روبهرو میشویم که منتقدان او را از چهرههای مهم و جریانساز شعر سه دهه اخیر دانستهاند. شعر جمالی پیشنهادهایی تازه برای شعر خلاق فارسی مطرح میکند: از تغییر در رفتار معمول زبان تا ساختن تصویرهایی که بهسادگی در یک معنای ثابت خلاصه نمیشوند. به همین دلیل، این کتاب میتواند برای شناخت بخشی از تجربههای متفاوت شعر معاصر فارسی نیز خواندنی باشد.
نویسنده کتاب اینجا نیروی جاذبه کمتر است: گزیدهٔ شعرها
رزا جمالی شاعر، نمایشنامهنویس، منتقد ادبی و مترجم ایرانی است. او در تبریز متولد شده و تحصیلات خود را در رشته ادبیات نمایشی در دانشگاه هنر و ادبیات انگلیسی در دانشگاه تهران ادامه داده است. فعالیتهای متنوع او در حوزه ادبیات، در این کتاب نیز در توجه همزمان به فرم، صدا، تصویر و ظرفیتهای چندگانه زبان بازتاب پیدا میکند.
رویکرد جمالی در این مجموعه بر تجربهورزی استوار است، اما این تجربهورزی به بازی صرف با کلمات محدود نمیشود. معماری شعر، چندصدایی، نشانهسازی تازه و پیوند میان عناصر اسطورهای و اشیای پیرامون، بخشی از نگاه او به شعر را شکل میدهند. شعرهای او به زبانهای گوناگون ترجمه شده و در گلچینهای ادبی شعر پیشرو جهان نیز انتشار یافتهاند؛ نشانهای از قابلیت ارتباطی و گستره تجربههای زبانی این آثار.
خرید کتاب اینجا نیروی جاذبه کمتر است: گزیدهٔ شعرها به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به شعر معاصر فارسی، تجربههای زبانی و تصویرهای خلاق علاقه دارید، این گزیده میتواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. خوانندگانی که از شعرهای روایی و کاملاً خطی فاصله میگیرند و ترجیح میدهند متن را با مکث، بازخوانی و کشف تداعیهای تازه دنبال کنند، احتمالاً با فضای این کتاب ارتباط بیشتری برقرار خواهند کرد.
این کتاب همچنین برای کسانی مناسب است که به بررسی فرم در شعر، چندصدایی، زبان محاوره، استعارههای نو و آشناییزدایی از زبان روزمره توجه دارند. انتظار شما از این اثر نباید روایتی ساده با نتیجهای قطعی باشد؛ آنچه پیش رو دارید مجموعهای از تجربههای شعری است که از شما میخواهد در ساختن ارتباط میان سطرها و تصویرها فعال باشید.
در نهایت، «اینجا نیروی جاذبه کمتر است: گزیدهٔ شعرها» برای مخاطبی ارزشمند است که شعر را عرصه کشف میداند؛ عرصهای برای آزمودن مرزهای زبان، دیدن امکانهای تازه در کلمات و مواجهه با تخیلی که در مسیرهای مستقیم حرکت نمیکند. این کتاب را میتوان با حوصله خواند، به شعرهایش بازگشت و هر بار از زاویهای تازه به معماری چندلایه آن نزدیک شد.
