فیلسوفی در تعمیرگاه اثر متیو بی. کرافورد

درست است؛ بعضی افراد شیر دستی آب را نمی‌بندند. شیر مادون قرمز در چنین شرایطی بیانگر یک پیش‌فرض درباره‌ی ماست: همه‌ی ما، انسان‌های بی‌مسئولیتی هستیم.

آیا تا به حال پس از یک روز طولانی کار با رایانه و شرکت در جلسات بی‌پایان احساس کرده‌اید که هیچ کار مفیدی انجام نداده‌اید؟ آیا تا به حال لذت عمیق تعمیر یک وسیله‌ی ساده در خانه یا کار با ابزارهای دستی را با حس کسالت پر کردن فرم‌های اداری مقایسه کرده‌اید؟

کتاب کارگاه فنی به عنوان پرورش روح (Shop Class as Soulcraft) نوشته‌ی متیو بی کرافورد (Matthew B. Crawford) که در ایران با عنوان فیلسوفی در تعمیرگاه ترجمه شده است، شما را به چالشی جدی دعوت می‌کند تا درباره‌ی ماهیت شغل و زندگی خود بازنگری کنید.

این اثر که از زمان انتشارش به یکی از کتاب‌های جریان‌ساز در حوزه‌ی فلسفه‌ی کار تبدیل شده است، می‌پرسد که چرا جامعه‌ی مدرن، کار با دست را تحقیر و همه را به سمت میزهای اداری و دنیای مجازی هدایت کرده است؟ شما در این مطلب با دیدگاه‌های نویسنده‌ای آشنا می‌شوید که خود از دنیای نخبگان آکادمیک خارج شد تا در یک تعمیرگاه موتورسیکلت معنای واقعی زندگی را بیابد.

خلاصه‌ کتاب فیلسوفی در تعمیرگاه و مفاهیم اصلی آن

کتاب فیلسوفی در تعمیرگاه: کاوشی در ارزش کار با این فرضیه آغاز می‌شود که کارِ دستی نه تنها از نظر اقتصادی ارزشمند است بلکه برای سلامت روان و رشد اخلاقی انسان نیز ضرورت دارد. کرافورد استدلال می‌کند که در دهه‌های اخیر، سیستم آموزشی با حذف کلاس‌های فنی و اصرار بر فرستادن همه‌ی جوانان به دانشگاه به دنبال تربیت کارگران باسوادی بوده است که در سلول‌های اداری محبوس شده‌اند.

او این روند را ناشی از یک تصور غلط می‌داند که کار فیزیکی را فاقد پیچیدگی ذهنی می‌پندارد در حالی که تعمیرِ یک پیشرانه‌ی پیچیده یا سیم‌کشیِ یک ساختمان، نیازمند قدرت تشخیص و تفکر انتقادی بسیار بالایی است که در بسیاری از مشاغل مدیریتی دیده نمی‌شود. نویسنده معتقد است که جدایی تفکر از انجام دادن، باعث تخریب کیفیت کار و از بین رفتن استقلال فردی شده است.

موضوع دیگر، تقابل میان ابزار و دستگاه است. کرافورد توضیح می‌دهد که ابزارهای قدیمی نیازمند مهارت و تعامل فعال کاربر بودند؛ اما دستگاه‌های مدرن به گونه‌ای طراحی شده‌اند که کاربر را از واقعیت مادی جدا کرده و او را به یک مصرف‌کننده‌ی غیرفعال تبدیل کنند. او با مثال‌هایی از خودروهای مدرن که حتی نشانگر سطح روغن ندارند نشان می‌دهد که چگونه تکنولوژی با حذف امکان تعمیر به دست کاربر، حس عاملیت و تسلط بر محیط را از انسان سلب کرده است. از نظر او تکیه‌ی بیش از حد بر سیستم‌های خودکار و الگوریتم‌ها باعث شده است که ما توانایی قضاوت و توجه به واقعیت‌های عینی را از دست بدهیم.

در نهایت کتاب بر مفهوم عاملیت و خوداتکایی تاکید دارد. کرافورد معتقد است مشاغلی که خروجی ملموسی دارند مانند نجاری یا مکانیکی به فرد اجازه می‌دهند که بدون نیاز به تایید مدیران یا بازی‌های سیاسی اداری ارزش کار خود را ثابت کند؛ چون در نهایت یا موتورسیکلت روشن می‌شود یا نمی‌شود و این حقیقت عینی، قابل تفسیر به رای نیست. او شما را تشویق می‌کند که به دنبال کارهای معناداری باشید که در آن تفکر و عمل با هم گره خورده‌اند و به جای تبدیل شدن به قطعه‌ای در ماشین بزرگ بوروکراسی به دنبال کسب تخصص در هنرهای کاربردی باشید.

متیو بی کرافورد کیست؟

متیو بی کرافورد (Matthew B. Crawford) متولد سال ۱۹۶۵ میلادی در آمریکاست. او مسیر تحصیلی منحصر به فردی را پشت سر گذاشته و ابتدا در رشته‌ی فیزیک تحصیل کرد اما به دلیل علاقه به مباحث نظری به فلسفه‌ی سیاسی تغییر مسیر داد و دکترای خود را از دانشگاه شیکاگو دریافت کرد. او پس از اتمام تحصیلات مدتی به عنوان مدیر اجرایی در یک اندیشکده در واشینگتن مشغول به کار شد اما خیلی زود از فضای انتزاعی و فرمایشی آنجا خسته شد . او می‌گوید کار در آنجا به جای جستجوی حقیقت صرفاً تولید گزارش‌هایی برای تایید مواضع از پیش تعیین شده بود.

کرافورد در یک اقدام متمایز، شغل پردرآمد خود را رها کرد تا تعمیرگاه موتورسیکلت اختصاصی خود را با نام شوکو موتو در ریچموند ویرجینیا راه اندازی کند. او همزمان با کار مکانیکی به عنوان محقق ارشد در موسسه‌ی مطالعات پیشرفته‌ی فرهنگ در دانشگاه ویرجینیا فعالیت می‌کند. او جوایز متعددی از جمله جایزه‌ی اوریجینال ویسیز را دریافت کرده و آثارش در لیست پرفروش‌های نیویورک تایمز قرار گرفته‌اند.

او در مصاحبه‌های خود بارها اشاره کرده است که تعمیر موتورسیکلت به او کمک کرده تا فیلسوف بهتری باشد چون او را با محدودیت‌های واقعی جهان روبرو می‌کند. او در حال حاضر به نوشتن و تحقیق در زمینه‌ی نسبت میان تکنولوژی و عاملیت انسانی ادامه می‌دهد.

مشخصات کتاب فیلسوفی در تعمیرگاه از متیو بی کرافورد

بهترین ترجمه کتاب فیلسوفی در تعمیرگاه و در واقع تنها ترجمه‌ی موجود از این کتاب در ایران، متعلق به انتشارات ترجمان علوم انسانی با ترجمه‌ی کمیل سوهانی است که تا لحظه‌ی نگارش این مطلب در تیرماه ۱۴۰۵، به چاپ نهم نیز رسیده است.

این کتاب اولین بار در سال ۲۰۰۹ میلادی توسط انتشارات پنگوئن منتشر شد. از نظر ژانر این اثر در دسته‌ی کتاب‌های فلسفی و خودپروری قرار می‌گیرد که با نگاهی جامعه‌شناختی به بررسی مفهوم کار می‌پردازد. مفاهیم اصلی کتاب بر پایه‌ی عاملیت انسانی، خوداتکایی، نقد آموزش عالی کلاسیک و آکادمیک و ارزش ذاتی هنرهای دستی بنا شده است. لحن کرافورد در این کتاب ترکیبی از استدلال‌های دقیق فلسفی و روایت‌های شخصی از تجربیاتش در تعمیرگاه است که گاهی با گزندگی و نقد تند به فرهنگ شرکتی همراه می‌شود. ممکن است حین خواندن کتاب با برخی کلمات پیچیده و تا حدی نامأنوس موجه شوید که با توجه و سوابق دانشگاهی و فلسفی نویسنده عجیب نیست.

سایر آثار و کتاب‌های متیو بی کرافورد

تا به این لحظه تنها کتابی که از کرافورد در ایران ترجمه شده است، فیلسوفی در تعمیرگاه است. اما سایر کتاب‌های این نویسنده که هنوز ترجمه نشده، عبارت‌اند از:

. جهان بیرون از سر شما: در مسیر تبدیل شدن به یک فرد در عصر حواس پرتی

. چرا می‌رانیم؟ : به سوی فلسفه‌ی جاده‌های باز

نقد و بررسی کتاب فیلسوفی در تعمیرگاه از متیو بی کرافورد

کتاب فیلسوفی در تعمیرگاه علی‌رغم استقبال گسترده با نقدهای جدی در محافل علمی و رسانه‌ای روبرو شده است. یکی از اصلی‌ترین نقدها به کرافورد، اتهام رمانتیک جلوه دادن بیش از حد مشاغل یدی و نادیده گرفتن سختی‌های جسمی این کارهاست. منتقدان معتقدند او به آسیب‌های مزمن بدنی در مشاغلی مانند لوله‌کشی یا نجاری و هزینه‌های بلندمدت سلامتی آن‌ها اشاره‌ی کافی نکرده است.

همچنین بحث مقیاس‌پذیری یکی از نقاط ضعف مطرح شده است؛ منتقدان می‌گویند اقتصاد جهانی نمی‌تواند تنها بر پایه‌ی کارگاه‌های کوچک هنری بچرخد و نیاز به کارگران دانشی و سیستم‌های پیچیده برای تولید در سطح کلان، اجتناب‌ناپذیر است.

در حوزه‌ی اجتماعی نیز کتاب کرافورد به دلیل نگاه مردسالارانه مورد نقد قرار گرفته است. برخی جامعه‌شناسان اشاره کرده‌اند که تمام مثال‌های او از محیط‌های کاری ایده‌آل فضاهای مردانه‌ای هستند که در آن‌ها زنان جایی ندارند و او به موانع فرهنگی و آزاردهنده‌ای که زنان در ورود به مشاغل فنی با آن‌ها روبرو هستند بی‌توجه بوده است. علاوه بر این نویسنده متهم شده است که تفاوت میان کار دستی در یک تعمیرگاه لوکس شخصی را با کار دستی طاقت‌فرسا در یک خط تولید کارخانه نادیده گرفته است که در آن کارگر هیچ‌گونه عاملیت یا خلاقیتی از خود ندارد.

حواشی دیگری نیز پیرامون مواضع ضد علمی یا شکاکانه‌ی کرافورد در سال‌های اخیر شکل گرفته است. او به دلیل مخالفت با برخی پروتکل‌های ایمنی عمومی و نقد آن چه که ایمنی‌گرایی (Safetyism) می‌نامد مورد اعتراض قرار گرفته است. منتقدان می‌گویند دفاع او از پذیرش خطر به عنوان بخشی از رشد انسانی می‌تواند در مسائل حساسی مانند رانندگیِ خودکار یا بهداشت عمومی به نتایج خطرناکی منجر شود. همچنین برخی بررسی‌های دانشگاهی اشاره کرده‌اند که کرافورد در نقد سیستم آموزش عالی دچار افراط شده و ارزش علوم پایه و تحقیقات نظری را که پایه‌گذار همان تکنولوژی‌های مورد استفاده‌ی مکانیک‌هاست نادیده می‌گیرد.

جملاتی از کتاب فیلسوفی در تعمیرگاه

بخش اعظم گفتمان «مشاغل آینده» تلویحا فرض می‌گیرد که ما به سوی یک اقتصاد پساصنعتی حرکت می‌کنیم که در آن همه با انتزاعیات سروکار خواهند داشت. این گفتمان، با داشتن چنین فرضی، ما را ترغیب می‌کند که کارگاه‌های فنی‌و‌حرفه‌ای را تعطیل کنیم و هر آدم زنده‌ای را به دانشگاه و نهایتا به یک اتاقک کوچک هدایت کنیم. با وجود این، سروکار داشتن با انتزاعیات، مترادف تفکر نیست. مشاغل یقه‌سفید نیز در معرض روتینی شدن و تنزل هستند و این از طریق همان منطقی رخ می‌دهد که صد سال قبل تولید دستی را تغییر داد. عناصر شناختیِ کار از افراد حرفه‌ای جدا می‌شود و در یک فرایند یا سیستم، نمونه‌سازی می‌شود و بعد به طبقه‌ی جدیدی از کارگران – در اینجا کارمندان دفتری – سپرده می‌شود که جایگزین افراد حرفه‌ای بشوند.

آیا کارگاه سرعت می‌تواند چیزی در مورد چالش بین کار و فراغت به ما بیاموزد؟ آیا می‌توان درباره‌ي اینکه داشتن هم‌زمان کار و فراغت چگونه ممکن است، چیزی از کارگاه سرعت آموخت؟ در واقع این کارگاه، یک اجتماع مصرفی است که با اجتماع کاری هم‌پوشانی دارد.

حس و حال مطالعه‌ی کتاب

مطالعه‌ی این کتاب حسی شبیه به نشستن در یک کارگاه قدیمی و شنیدن حرف‌های استادی را دارد که همزمان با کار کردن، درباره‌ی عمیق‌ترین مسائل زندگ تفلسف می‌کند. لحن نویسنده صمیمی و در عین حال بسیار هوشمندانه است و شما را از فضای انتزاعی نظریات، به دنیای واقعی پیچ و مهره‌ها می‌برد. شما هنگام خواندن کتاب احتمالاً نوعی حس رهایی و میل به انجام دادن کارهای فیزیکی را در خود حس خواهید کرد. این اثر، حسرت‌برانگیز است چون دنیایی را به تصویر می‌کشد که در آن مهارت دست و دقت چشم بیش از مدارک کاغذی اعتبار دارد و خواننده را با این سوال تنها می‌گذارد که چقدر از زندگی‌اش صرف کارهای واقعی شده است.

چرا باید کتاب فیلسوفی در تعمیرگاه از متیو بی کرافورد را بخوانیم؟

شما با مطالعه‌ی این کتاب یاد می‌گیرید که چگونه رابطه‌ی خود را با اشیای اطرافتان بازسازی کنید و از یک مصرف‌کننده‌ی صِرف به یک مالک واقعی تبدیل شوید. این کتاب به شما می‌آموزد که کارِ دستی، یک فعالیت فاقد فکر نیست بلکه عالی‌ترین شکل درگیری ذهن با ماده است که تواضع و دقت را در انسان پرورش می‌دهد. شما یاد می‌گیرید که در دنیای مشاغل اداری مبهم، چگونه می‌توان با پناه بردن به کارهای تخصصی و فنی، حس عاملیت و استقلال از دست رفته را بازیافت. کرافورد به شما نشان می‌دهد که شکست در تعمیر یک وسیله، بهترین معلم برای شناخت واقعیت‌های جهان است و موفقیت در آن لذتی دارد که هیچ پاداش نقدی اداری نمی‌تواند جایگزینش شود.

این کتاب را چه کسانی بخوانند و چه کسانی نخوانند؟

این کتاب برای رده‌ی سنی بزرگسال به ویژه جوانانی که در آستانه‌ی انتخاب مسیر شغلی هستند یا میان‌سالانی که از پوچی کارهای اداری به ستوه آمده‌اند بسیار مناسب است. اگر شما دانشجو هستید یا در مشاغلی مانند مدیریت، برنامه‌نویسی و کارهای دفتری فعالیت می‌کنید این کتاب می‌تواند دیدگاه شما را به زندگی تغییر دهد. همچنین برای والدین و مربیانی که به دنبال درک بهتری از استعدادهای عملی کودکان هستند ضروری است.

اما کسانی که معتقدند پیشرفت تنها در سایه‌ی تکنولوژی‌های دیجیتال معنا دارد و به هنرهای سنتی اهمیتی نمی‌دهند ممکن است با دیدگاه‌های نویسنده زاویه‌ی زیادی داشته باشند.

سایر کتاب‌های پیشنهادی کتابچی

کتاب‌های زیر را نیز که از نظر مفاهیم با کتاب فیلسوفی در تعمیرگاه قرابت دارند، به شما پیشنهاد می‌کنیم:

. شغل‌های مزخرف (Bullshit Jobs) از دیوید گریبر

. ذن و هنر نگهداری موتورسیکلت (Zen and the Art of Motorcycle Maintenance) از رابرت پیرسیگ