موج دوم، تجددسازی آمرانه در ایران اثر سعید لیلاز
کتاب موج دوم، تجددسازی آمرانه در ایران
معرفی کتاب موج دوم، تجددسازی آمرانه در ایران: تاریخ برنامههای عمرانی سوم تا پنجم
چگونه مجموعهای از برنامههای توسعه و اصلاحات ساختاری، جامعه ایران را از سال ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۷ دگرگون کرد و در نهایت به بحرانی انجامید که پایههای نظام سیاسی وقت را متزلزل ساخت؟ کتاب موج دوم، تجددسازی آمرانه در ایران: تاریخ برنامههای عمرانی سوم تا پنجم نوشته سعید لیلاز، به بررسی همین دوره شانزدهساله از تاریخ معاصر ایران میپردازد؛ دورهای که با اجرای برنامههای عمرانی سوم، چهارم و پنجم، یکی از مهمترین تجربههای توسعه آمرانه در کشور شکل گرفت.
این کتاب برای خوانندگانی نوشته شده است که میخواهند نسبت میان برنامهریزی اقتصادی، تحولات اجتماعی، درآمدهای نفتی و دگرگونیهای سیاسی ایران را در یک بازه تاریخی مشخص دنبال کنند. اثر حاضر تنها شرح چند برنامه اقتصادی نیست؛ بلکه تصویری از روندی ارائه میدهد که در آن توسعه، نوسازی و تمرکز قدرت در کنار یکدیگر پیش رفتند.
درباره کتاب موج دوم، تجددسازی آمرانه در ایران: تاریخ برنامههای عمرانی سوم تا پنجم
محور اصلی کتاب، موج دوم توسعه آمرانه در ایران است؛ موجی که از سال ۱۳۴۱ آغاز شد و تا سال ۱۳۵۷ ادامه یافت. در این فاصله، سه برنامه عمرانی سوم تا پنجم به اجرا درآمدند و هرکدام بخشی از مسیر اقتصادی و اجتماعی کشور را شکل دادند. نویسنده با تمرکز بر این برنامهها، زمینههای سیاسی و اجتماعی دوره، ایدئولوژی برنامهریزی، حوزههای اجرایی و پیامدهای آنها را بررسی میکند.
در فصل نخست، برنامه عمرانی سوم در فاصله سالهای ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۶ بررسی میشود. بحث با ترسیم وضعیت سیاسی و اجتماعی ایران پیش از اجرای برنامه آغاز میشود و سپس به ویژگیها و جهتگیریهای آن میپردازد. کشاورزی، عمران و صنایع از زمینههای اصلی این برنامهاند و در ادامه، نتیجه اجرای آن و آثارش بر جامعه بررسی میشود. فصل دوم نیز به برنامه عمرانی چهارم اختصاص دارد و روند اجرای آن را در امتداد تجربه برنامه سوم دنبال میکند.
بررسی برنامه پنجم، کتاب را به مرحلهای میرساند که افزایش شدید درآمدهای نفتی، مسیر برنامهریزی را دگرگون کرد. در روایت کتاب، این افزایش درآمد فقط فرصتهای اقتصادی ایجاد نکرد، بلکه انضباط برنامهها و خود روند برنامهریزی را نیز تحت تأثیر قرار داد. از سوی دیگر، افزایش درآمد نفتی با تشدید شکاف طبقاتی همراه شد و وابستگی ساختار اقتصادی و سیاسی به درآمد نفت، آسیبپذیری بیشتری ایجاد کرد.
کتاب همچنین تحولات بینالمللی اواخر دهه ۱۳۴۰ و سالهای بعد را در ارتباط با روندهای داخلی ایران بررسی میکند. جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۶۷، کودتای حزب بعث عراق در سال ۱۹۶۸، درگیری ایالات متحده در جنگ ویتنام از ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۲ و بحران واترگیت در سال ۱۹۷۲، از رخدادهایی هستند که در این چارچوب مورد توجه قرار میگیرند. این تحولات در کنار شدت گرفتن دیکتاتوری در ایران، به تسریع روند فروپاشی کمک کردند.
از ویژگیهای مهم این اثر، پیوند دادن تاریخ اقتصادی با تاریخ اجتماعی و سیاسی است. خواننده در جریان مطالعه درمییابد که برنامههای توسعه چگونه بر ساختارهای جامعه اثر میگذارند و چرا اختلالی در درآمدهای نفتی میتواند پیامدهایی فراتر از اقتصاد داشته باشد. کتاب با دنبال کردن این پیوستگی، مسیر تحول ایران را از آغاز اصلاحات ساختاری و مدرن تا انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ توضیح میدهد و زمینهای برای بازاندیشی درباره توسعه آمرانه و پیامدهای آن فراهم میکند.
نویسنده کتاب موج دوم، تجددسازی آمرانه در ایران: تاریخ برنامههای عمرانی سوم تا پنجم
سعید لیلاز در این کتاب به سراغ یکی از دورههای تعیینکننده تاریخ معاصر ایران رفته است؛ دورهای که اقتصاد، سیاست و جامعه در اثر اجرای برنامههای عمرانی و افزایش درآمدهای نفتی با تغییرات گسترده روبهرو شدند. رویکرد او بر شرح تفصیلی سه برنامه عمرانی و بررسی پیوند میان اهداف برنامهها، نحوه اجرا و آثار اجتماعی و سیاسی آنها استوار است.
تمرکز نویسنده بر روندها و پیامدها، کتاب را به اثری تاریخی و اجتماعی درباره توسعه در ایران تبدیل میکند. او بهجای جدا کردن اقتصاد از سیاست، این دو حوزه را در کنار تحولات اجتماعی و بینالمللی میبیند؛ بنابراین مطالعه اثر برای کسانی که به تاریخ معاصر، اقتصاد سیاسی و تجربه برنامهریزی در ایران علاقه دارند، تصویری منسجم از این دوره فراهم میآورد.
خرید کتاب موج دوم، تجددسازی آمرانه در ایران: تاریخ برنامههای عمرانی سوم تا پنجم به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به تاریخ معاصر ایران و بررسی ریشههای تحولات منتهی به انقلاب اسلامی علاقه دارید، این کتاب میتواند انتخابی جدی برای مطالعه باشد. اثر حاضر به شما کمک میکند دوره ۱۳۴۱ تا ۱۳۵۷ را نه بهصورت مجموعهای از رویدادهای جداگانه، بلکه در قالب روندی پیوسته از برنامهریزی، نوسازی، تمرکز قدرت و تغییرات اجتماعی دنبال کنید.
این کتاب بهویژه برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، علوم سیاسی، اقتصاد، جامعهشناسی و اقتصاد سیاسی مناسب است؛ همچنین خوانندگانی که میخواهند نقش برنامههای عمرانی سوم تا پنجم، کشاورزی، صنایع، عمران و درآمدهای نفتی را در تحولات ایران بشناسند، از ساختار تحلیلی آن بهره خواهند برد. اگر مطالعه آثاری درباره توسعه آمرانه، تاریخ اقتصادی ایران و رابطه میان نفت و سیاست را میپسندید، از این کتاب انتظار شرحی منظم و تفصیلی بر یکی از حساسترین دورههای تاریخ معاصر را داشته باشید.
