طنزآوران جهان نمایشدفتر چهاردهم- پنج کمدی فرس قرون وسطایی اثر داریوش مودبیان

معرفی کتاب طنزآوران جهان نمایشدفتر چهاردهم- پنج کمدی فرس قرون وسطایی

پشت سکوت سنگین قرون وسطا، خنده و نمایش هرگز به‌طور کامل از میان مردم نرفت. کتاب طنزآوران جهان نمایشدفتر چهاردهم- پنج کمدی فرس قرون وسطایی با گردآوردی داریوش مودبیان، به سراغ گونه‌ای از نمایش‌های مردمی می‌رود که در دل محدودیت‌های مذهبی و اجتماعی، راهی برای شوخی، هجو، اغراق و شادی پیدا کردند.

این دفتر پنج کمدی فرس از دوران قرون وسطا را عرضه می‌کند؛ نمایش‌هایی که در فرانسه و سپس ایتالیا شکل گرفتند و به ادبیات طنز نمایشی راه یافتند. خواندن این آثار، شما را با بخشی از تاریخ نمایش آشنا می‌کند که در آن بازیگران دوره‌گرد، گروه‌های نمایشی و مردم عادی نقش مهمی در زنده نگه‌داشتن سنت‌های نمایشی داشتند.

درباره کتاب طنزآوران جهان نمایشدفتر چهاردهم- پنج کمدی فرس قرون وسطایی

با قدرت‌یابی مسیحیت و استقرار حاکمیت سیاسی آن در اروپا و بخشی از آسیای غربی، بسیاری از سنت‌ها، آیین‌ها، جشن‌ها و مراسم پیشین نفی شدند. تئاتر نیز که در یونان و روم باستان به شکوفایی رسیده بود، از سوی حاکمیت مذهبی پذیرفته نشد و برای دوره‌ای طولانی از فضای رسمی جامعه کنار گذاشته شد. با این حال، نمایش به‌عنوان بخشی از فرهنگ مردم، کاملاً خاموش نماند.

مردم عادی، به‌ویژه در شهرها و روستاها، به مناسبت‌ها و بهانه‌های گوناگون نمایش‌هایی شاد و مردمی برپا می‌کردند؛ گاهی آشکار و گاهی دور از چشم کلیسا. خود کلیسا نیز پس از چند قرن، به اجرای نمایش‌های مذهبی روی آورد. همین زمینه تاریخی نشان می‌دهد که نمایش در قرون وسطا تنها در قالبی واحد وجود نداشت، بلکه میان سرگرمی مردمی، آیین مذهبی و بیان نمایشی در رفت‌وآمد بود.

از سده یازدهم میلادی تا پایان قرون وسطا، گونه‌ای از نمایش شوخ‌طبعانه و شادی‌آور در فرانسه پدیدار شد و سپس به ایتالیا راه یافت. این نمایش‌ها گاه هجوآمیز و همواره متکی بر اغراق بودند و به کمک بازیگرانی اجرا می‌شدند که با فنون نمایش کمدی آشنایی داشتند. فرس، بیش از آنکه بر زبان رسمی و جدی تئاتر تکیه کند، از ظرفیت موقعیت‌های خنده‌آور، رفتارهای اغراق‌شده و نگاه مردمی به زندگی بهره می‌گیرد.

بسیاری از نویسندگان این متن‌ها خود بازیگر یا گرداننده گروه‌های نمایشی بودند و نامشان را بر آثار باقی‌مانده ثبت نکردند. گاهی تنها محل نخستین اجراها شناخته می‌شد و نام پدیدآورندگان همچنان ناشناس می‌ماند. از سده‌های پانزدهم و شانزدهم به بعد، ناشران، به‌ویژه در فرانسه، به گردآوری، ویرایش و چاپ این آثار پرداختند. به این ترتیب، کمدی فرس از اجراهای پراکنده و مردمی به گونه‌ای از ادبیات طنز نمایشی تبدیل شد.

پنج نمایش این دفتر را می‌توان نمونه‌هایی از پیوند میان اجرا و متن دانست؛ آثاری که ریشه در صحنه، بازیگری و ارتباط مستقیم با تماشاگر دارند. فضای آن‌ها بر شادی، شوخی، هجو و غلو استوار است، اما اهمیتشان فقط در خنداندن خلاصه نمی‌شود. این متن‌ها تصویری از شیوه‌های سرگرمی، ذوق نمایشی و حضور فرهنگ عامه در دوره‌ای از تاریخ اروپا به دست می‌دهند؛ دوره‌ای که تئاتر رسمی با محدودیت‌های جدی روبه‌رو بود.

از سوی دیگر، این مجموعه فرصتی است برای دیدن مسیر دگرگونی یک گونه نمایشی. فرس ابتدا در میان گروه‌های بازیگران و اجراهای دوره‌گرد شکل گرفت، سپس به کمک گردآوری و چاپ، به بخشی از میراث ادبیات طنز نمایشی تبدیل شد. بنابراین، خواننده هم با خود نمایش‌ها روبه‌رو است و هم با داستان ماندگاری یک شکل هنری در برابر تغییرات تاریخی. این ویژگی، کتاب را برای علاقه‌مندان تاریخ تئاتر و ادبیات نمایشی خواندنی می‌کند.

نویسنده کتاب طنزآوران جهان نمایشدفتر چهاردهم- پنج کمدی فرس قرون وسطایی

داریوش مودبیان این دفتر را به کمدی فرس قرون وسطایی اختصاص داده و پنج فرس معروف از آن دوران را در مجموعه طنزآوران جهان نمایش عرضه کرده است. رویکرد کتاب، توجه هم‌زمان به متن‌های نمایشی و زمینه‌ای است که این آثار در آن شکل گرفته‌اند: دوره‌ای که تئاتر رسمی کنار زده شد، اما نمایش مردمی با کوشش بازیگران و گروه‌های دوره‌گرد به حیات خود ادامه داد.

در این انتخاب، فرس نه فقط یک متن برای خواندن، بلکه گونه‌ای نمایشی با پیشینه‌ای زنده و اجرایی دیده می‌شود. توجه به ناشناس‌ماندن بسیاری از پدیدآورندگان و روند گردآوری و چاپ آثار، نگاه خواننده را از نام‌های مشهور به خود سنت نمایشی و نقش گروه‌های اجراکننده معطوف می‌کند. به همین دلیل، کتاب می‌تواند برای کسانی که به پیوند تاریخ اجتماعی، فرهنگ عامه و تئاتر علاقه دارند، چشم‌اندازی قابل‌توجه فراهم کند.

خرید کتاب طنزآوران جهان نمایشدفتر چهاردهم- پنج کمدی فرس قرون وسطایی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ تئاتر، نمایش‌های طنز و ادبیات نمایشی اروپا علاقه دارید، این دفتر انتخابی مناسب برای آشنایی با کمدی فرس قرون وسطایی است. پنج متن گردآمده در کتاب، شما را به دوره‌ای می‌برند که نمایش میان محدودیت‌های کلیسا و نیاز مردم به شادی، شوخی و روایت نمایشی شکل تازه‌ای پیدا کرد.

این کتاب را به دانشجویان و پژوهشگران تئاتر، علاقه‌مندان نمایشنامه‌های تاریخی و خوانندگانی پیشنهاد می‌کنیم که می‌خواهند ریشه‌های طنز نمایشی را دنبال کنند. همچنین اگر از آثاری درباره رابطه فرهنگ عامه و هنر نمایش لذت می‌برید، توضیح‌های تاریخی و خود متن‌های فرس می‌توانند تجربه‌ای متفاوت برایتان بسازند.

از این کتاب انتظار یک روایت داستانی پیوسته یا پژوهشی جدا از متن‌های نمایشی نداشته باشید؛ محور اصلی آن ارائه پنج کمدی فرس و آشناکردن خواننده با خاستگاه و مسیر شکل‌گیری این گونه است. در نهایت، طنزآوران جهان نمایشدفتر چهاردهم- پنج کمدی فرس قرون وسطایی برای کسانی ارزشمندتر خواهد بود که می‌خواهند هم با فضای شوخ‌طبعانه و اغراق‌آمیز فرس روبه‌رو شوند و هم جایگاه آن را در تاریخ نمایش بهتر بشناسند.