دانشگاه نخبه، دانشگاه توده اثر سیدمرتضی مردیها

معرفی کتاب دانشگاه نخبه، دانشگاه توده

آیا گسترش آموزش عالی همیشه به معنای بهبود کیفیت آن است؟ کتاب دانشگاه نخبه، دانشگاه توده اثر سیدمرتضی مردیها همین پرسش بنیادین را دنبال می‌کند و نسبت میان آموزش عالی گسترده و آموزش عالی باکیفیت را به مسئله‌ای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تبدیل می‌کند. این اثر به‌جای ارائه پاسخی ساده، دشواری انتخاب میان کمیت و کیفیت را بررسی می‌کند.

موضوع کتاب از جایی اهمیت پیدا می‌کند که دانشگاه دیگر تنها نهادی برای گروهی محدود نیست و تقاضا برای ورود به آن در میان بخش‌های وسیعی از جامعه افزایش یافته است. در چنین وضعیتی، گسترش آموزش عالی هم یک خواست اجتماعی و فرهنگی است و هم پاسخی به نیازهای توسعه. با این حال، افزایش شمار داوطلبان، دانشجویان و دانش‌آموختگان می‌تواند مسائل تازه‌ای در مسیر آموزش و اشتغال پدید آورد.

درباره کتاب دانشگاه نخبه، دانشگاه توده

محور اصلی کتاب، بررسی دوگانه کمیت و کیفیت در آموزش عالی است؛ دو مفهومی که گاهی در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند، اما نمی‌توان به‌سادگی یکی را به سود دیگری کنار گذاشت. از یک سو، دانشگاه توده می‌تواند امکان دسترسی افراد بیشتری به آموزش را فراهم کند و پاسخ‌گوی نیازهای فرهنگی و اجتماعی آنان باشد. از سوی دیگر، توسعه کمی اگر بدون توجه کافی به کیفیت پیش برود، در مراحل مختلف آموزش عالی بحران‌هایی ایجاد می‌کند.

این بحران‌ها از زمان افزایش تقاضا برای ورود به دانشگاه آغاز می‌شوند و در دوره تحصیل دانشجویان، در سطوح اولیه و دوره‌های عالی‌تر، ادامه پیدا می‌کنند. مسئله در مرحله پایان تحصیل نیز پایان نمی‌یابد؛ زیرا دانش‌آموختگان پس از خروج از دانشگاه در جست‌وجوی اشتغال قرار می‌گیرند و نسبت میان آموزش، مهارت و نیازهای جامعه دوباره مطرح می‌شود. کتاب با دنبال کردن این پیوستار، مسئله آموزش عالی را جدا از مراحل پیشین و پسین آن بررسی نمی‌کند.

یکی از نکات مهم این بحث، فاصله گرفتن از این تصور است که گسترش کمی آموزش عالی صرفاً نتیجه تصمیم‌گیری نادرست سیاست‌گذاران یا تمایل ناصحیح جامعه بوده است. این روند در نگاه کتاب، انتخابی کاملاً آزاد و قابل حذف با یک تصمیم کوتاه‌مدت نیست. کشورهای در حال توسعه، حتی در صورتی که نظریه‌ها و روش‌های مسلط نوسازی را نقد کنند یا برای توسعه مسیرهای ویژه‌ای در نظر بگیرند، همچنان با نیاز به عرضه گسترده آموزش روبه‌رو هستند.

دلیل این ضرورت، دو نیاز هم‌زمان است: تربیت نیروی انسانی متخصص و دانشمند برای پیشرفت دانش فنی، و پرورش شهروندانی فرهیخته و جامعه‌پذیر برای گسترش دانش عمومی. از این منظر، آموزش ابتدایی، متوسطه و عالی حلقه‌هایی به‌هم‌پیوسته‌اند. آموزش هم به‌عنوان حقی فرهنگی و اجتماعی برای افراد اهمیت دارد و هم به‌عنوان ضرورتی سیاسی و اقتصادی برای جامعه. کتاب با طرح این درهم‌تنیدگی، خواننده را از قضاوت‌های شتاب‌زده درباره دانشگاه و توسعه دور می‌کند.

دانشگاه نخبه، دانشگاه توده برای خوانندگانی ارزشمند است که می‌خواهند درباره سیاست آموزش عالی، گسترش دانشگاه، توسعه، اشتغال دانش‌آموختگان و رابطه آموزش با نیازهای جامعه تأمل کنند. متن، مسئله را به انتخابی دوگانه و ساده فرو نمی‌کاهد؛ بلکه نشان می‌دهد افزایش دسترسی به آموزش عالی و حفظ کیفیت آن، هر دو در ساختن جامعه‌ای توسعه‌یافته نقش دارند و همین هم‌زمانی، تصمیم‌گیری را دشوار می‌کند.

نویسنده کتاب دانشگاه نخبه، دانشگاه توده

سیدمرتضی مردیها در این کتاب به سراغ یکی از مسائل اساسی آموزش عالی می‌رود: چگونه می‌توان میان ضرورت گسترش آموزش و دغدغه کیفیت آن نسبت برقرار کرد؟ رویکرد او بر بررسی پیامدهای افزایش کمیت در مراحل گوناگون آموزش، از تقاضای ورود تا وضعیت دانش‌آموختگان در بازار اشتغال، استوار است.

نویسنده همچنین موضوع آموزش عالی را در پیوند با نیازهای توسعه و نوسازی می‌بیند. در این نگاه، دانشگاه فقط محل انتقال دانش تخصصی نیست؛ آموزش باید هم نیروی انسانی مورد نیاز پیشرفت فنی را پرورش دهد و هم به شکل‌گیری شهروند فرهیخته و جامعه‌پذیر کمک کند. همین رویکرد، بحث کتاب را از یک مسئله اداری یا دانشگاهی محدود فراتر می‌برد و آن را به پرسشی درباره حقوق افراد و ضرورت‌های جامعه پیوند می‌دهد.

خرید کتاب دانشگاه نخبه، دانشگاه توده به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به کتاب‌هایی درباره آموزش عالی، سیاست‌گذاری آموزشی و مسائل توسعه علاقه دارید، دانشگاه نخبه، دانشگاه توده می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. این کتاب برای خوانندگانی نوشته شده است که می‌خواهند درباره پیامدهای دانشگاهی شدن جامعه، افزایش شمار دانشجویان و دشواری‌های پیش روی دانش‌آموختگان فکر کنند و رابطه میان تحصیل و اشتغال را جدی‌تر ببینند.

این اثر همچنین برای کسانی جذاب است که به موضوع عدالت آموزشی و حق فرهنگی و اجتماعی افراد برای دسترسی به آموزش توجه دارند، اما در عین حال نمی‌خواهند کیفیت آموزش را نادیده بگیرند. اگر به‌دنبال تحلیلی درباره تعارض ظاهری میان دانشگاه نخبه و دانشگاه توده هستید، باید انتظار داشته باشید با مسئله‌ای چندلایه روبه‌رو شوید؛ مسئله‌ای که راه‌حل یک‌باره ندارد و به بررسی هم‌زمان نیازهای فردی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نیازمند است.

در نهایت، این کتاب برای خواننده‌ای مناسب است که از بحث‌های ساده‌انگارانه درباره خوب یا بد بودن گسترش آموزش عالی فاصله می‌گیرد. دانشگاه نخبه، دانشگاه توده به شما کمک می‌کند ضرورت توسعه آموزش را در کنار دشواری‌های حفظ کیفیت ببینید و درباره نقش آموزش در تربیت متخصصان، دانشمندان و شهروندان فرهیخته با دقت بیشتری بیندیشید.