شبکه سیاستی علم و فناوری اثر محمدامین قانعی راد

معرفی کتاب شبکه سیاستی علم و فناوری

علم و فناوری فقط در آزمایشگاه، دانشگاه یا مرکز پژوهشی تولید نمی‌شوند؛ آن‌ها در شبکه‌ای از روابط میان انسان‌ها، نهادها، سیاست‌ها و سازمان‌ها شکل می‌گیرند و به زندگی اجتماعی راه می‌یابند. کتاب شبکه سیاستی علم و فناوری نوشته محمدامین قانعی‌راد، به بررسی همین مناسبات پیچیده و ضرورت سامان‌دهی آن‌ها در فرایند تولید و مصرف اجتماعی علم می‌پردازد.

موضوع اصلی کتاب، سیاستگذاری علم و فناوری و امکان ایجاد سازمانی شبکه‌ای برای هماهنگ‌کردن کنشگران این حوزه است. نویسنده تلاش می‌کند مدلی مفهومی برای ایجاد و استقرار سازمان شبکه‌ای علم و فناوری در کشور ارائه دهد؛ مدلی که در آن تعامل میان افراد و نهادها، به جای حرکت‌های پراکنده و کم‌اثر، در مسیری پویا، سازنده و مدیریت‌شده قرار گیرد.

درباره کتاب شبکه سیاستی علم و فناوری

فرایند اجتماعی تولید و مصرف علم، حاصل فعالیت یک نهاد منفرد نیست. دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، سازمان‌های اجرایی، سیاستگذاران، اجتماعات علمی و دیگر کنشگران، هرکدام بخشی از این فرایند را بر عهده دارند. ازاین‌رو، تصمیم‌گیری درباره علم و فناوری بدون شناخت روابط میان این عناصر، با پیچیدگی‌ها و اختلال‌های گوناگون روبه‌رو می‌شود. کتاب حاضر می‌کوشد این روابط را مطالعه و فهم‌پذیر کند و سپس درباره طراحی مناسباتی مناسب‌تر برای افزایش بهره‌وری بحث کند.

سیاستگذاری علم و فناوری در این اثر، حوزه‌ای میان‌رشته‌ای معرفی می‌شود که از جامعه‌شناسی، اقتصاد، مدیریت و مطالعات علم و فناوری بهره می‌گیرد. هدف آن، تنظیم مناسبات کنش در عرصه علم و فناوری و تدوین سیاست‌هایی واقع‌گرایانه بر پایه شناخت احتمالات و شرایط ممکن است. این رویکرد، موضوع کتاب را از یک بحث صرفاً اداری فراتر می‌برد و آن را به مسئله‌ای اجتماعی، نهادی و مدیریتی تبدیل می‌کند.

یکی از محورهای مهم کتاب، بررسی نقش شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری، یا شورای عالی عتف، در ایجاد شبکه‌ای فرابخشی برای انسجام امور اجرایی و سیاستگذاری کلان نظام علمی، تحقیقاتی و فناوری کشور است. بااین‌حال، استقرار چنین سازمانی با موانع متعددی همراه است. از نگاه نویسنده، تعامل پویا میان نهادهای درگیر هنوز به‌خوبی شکل نگرفته و عوامل مختلفی می‌توانند گردش شبکه‌ای کنش‌ها را مختل کنند.

کتاب برای فهم این موانع، به نقد تجربه‌های داخلی و مطالعه اسناد سیاستی مرتبط می‌پردازد. در کنار آن، تجربه‌های گسترش حوزه عمومی در مدیریت علم و فناوری نیز بررسی می‌شود؛ حوزه‌ای که می‌تواند زمینه حضور اجتماعات علمی و سازمان‌های مردم‌نهاد را تقویت کند. این تأکید نشان می‌دهد که شبکه‌ای‌شدن علم و فناوری فقط با تصمیم‌های دولتی تحقق نمی‌یابد، بلکه به مشارکت نهادهای غیردولتی و شکل‌گیری تعامل سازنده میان آن‌ها نیز نیاز دارد.

در نتیجه، خواننده با اثری روبه‌رو است که هم به تحلیل ساختارهای موجود می‌پردازد و هم امکان‌های اصلاح آن‌ها را بررسی می‌کند. ارزش کتاب در آن است که مسئله سیاستگذاری علم و فناوری را از زاویه شبکه روابط، همکاری نهادی و توسعه حوزه عمومی می‌نگرد و درباره پیش‌شرط‌های ایجاد تعامل مؤثر میان کنشگران تأمل می‌کند.

نویسنده کتاب شبکه سیاستی علم و فناوری

محمدامین قانعی‌راد در این کتاب، مسئله علم و فناوری را با نگاهی اجتماعی و میان‌رشته‌ای دنبال می‌کند. تمرکز او بر این است که تولید و مصرف علم چگونه در بستر روابط انسانی و نهادی شکل می‌گیرد و سیاستگذاری چگونه می‌تواند این روابط را منسجم‌تر و کارآمدتر کند.

رویکرد نویسنده در شبکه سیاستی علم و فناوری، ترکیبی از صورت‌بندی مفهومی، تحلیل مناسبات نهادی و نقد تجربه‌های سیاستی است. او به جای محدودکردن بحث به ساختارهای رسمی، نقش حوزه عمومی، اجتماعات علمی و سازمان‌های مردم‌نهاد را نیز در شکل‌گیری یک شبکه سیاستی مؤثر مورد توجه قرار می‌دهد. به همین دلیل، کتاب برای خوانندگانی که به پیوند میان جامعه، نهادها و سیاست علم علاقه دارند، چشم‌اندازی تحلیلی فراهم می‌کند.

خرید کتاب شبکه سیاستی علم و فناوری به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران جامعه‌شناسی، اقتصاد، مدیریت و مطالعات علم و فناوری انتخابی مناسب است؛ به‌ویژه برای کسانی که درباره سیاستگذاری علم و فناوری، مدیریت آموزش عالی، روابط نهادی و سازمان‌های شبکه‌ای مطالعه می‌کنند. مدیران و دست‌اندرکاران حوزه علم، تحقیقات و فناوری نیز می‌توانند از بحث‌های آن درباره هماهنگی میان نهادها و موانع تعامل سازنده استفاده کنند.

اگر به‌دنبال کتابی درباره سازوکارهای اجتماعی تولید علم هستید، این اثر موضوع را از سطح تعریف‌های کلی فراتر می‌برد و به چگونگی سازمان‌دهی روابط میان کنشگران می‌پردازد. اگر مسئله شما نقش دولت، دانشگاه، اجتماعات علمی و نهادهای مدنی در سیاستگذاری است، بررسی حوزه عمومی و سازمان‌های غیردولتی شبکه‌ای، بخش مهمی از پاسخ کتاب را در اختیار شما می‌گذارد.

خوانندگان باید انتظار داشته باشند با اثری تحلیلی و مسئله‌محور روبه‌رو شوند، نه کتابی با توصیه‌های ساده و جدا از زمینه اجتماعی. شبکه سیاستی علم و فناوری بر شناخت پیچیدگی‌ها، نقد اسناد و تجربه‌های موجود و طراحی یک مدل مفهومی تمرکز دارد. بنابراین، مطالعه آن برای کسانی ارزشمندتر خواهد بود که می‌خواهند نسبت میان سیاستگذاری، ساختارهای نهادی و آینده مدیریت علم و فناوری را عمیق‌تر بررسی کنند.