سلطهٔ مذکر اثر پیر بوردیو

معرفی کتاب سلطهٔ مذکر

چرا تفاوت میان مردان و زنان، در بسیاری از جوامع، چنان طبیعی و بدیهی به نظر می‌رسد که به‌سختی می‌توان ریشه‌های آن را دید؟ کتاب سلطهٔ مذکر نوشتهٔ پیر بوردیو با طرح همین پرسش، نظم جنسیتی را نه واقعیتی تغییرناپذیر، بلکه ساختاری تاریخی و فرهنگی بررسی می‌کند؛ ساختاری که در ادراک، بدن، رفتار و مناسبات اجتماعی زنان و مردان رسوخ کرده است.

بوردیو در این اثر می‌کوشد سازوکارهایی را آشکار کند که به تفاوت‌های جنسیتی ظاهری پایدار و طبیعی می‌بخشند. او با بهره‌گیری از مطالعه‌ای انسان‌شناختی دربارهٔ جامعهٔ بربرهای کابیلی، تجربه‌ای تحلیلی فراهم می‌آورد تا ناخودآگاه مردمحور را بهتر ببیند و آن را به موضوع شناخت جامعه‌شناختی تبدیل کند.

درباره کتاب سلطهٔ مذکر

موضوع اصلی کتاب، بررسی سلطهٔ مذکر و شیوهٔ بازتولید نظم جنسیتی است. از نگاه بوردیو، زنان و مردان فقط در برابر یک نظام بیرونی قرار ندارند؛ بلکه ساختارهای تاریخی این نظم را در قالب طرح‌واره‌های ناخودآگاه ادراک و ارزیابی، در بدن و ذهن خود جای داده‌اند. به همین دلیل، حتی تلاش برای فهم سلطه نیز ممکن است با مفاهیمی انجام شود که خود از همان سلطه تأثیر گرفته‌اند.

کتاب نشان می‌دهد که چگونه عاملان اجتماعی، طی فرایندی دوگانه، دیدگاه مذکر را در زنان و مردان نهادینه می‌کنند. در این فرایند، مردان در جایگاه سوژه و زنان در جایگاه ابژه قرار می‌گیرند و هر دو گروه به سوی پذیرش سبک‌هایی هدایت می‌شوند که مردانه یا زنانه تلقی شده‌اند. نتیجه، طبیعی جلوه کردن تفاوت‌های جنسیتی و پیامدهای اجتماعی آن‌هاست؛ درحالی‌که این تفاوت‌ها در نظم فرهنگی و اجتماعی ساخته و تثبیت شده‌اند.

بوردیو نابرابری جنسیتی را نمونه‌ای از «پارادوکس دوکسا» می‌داند؛ یعنی وضعیتی که در آن نظم موجود آن‌قدر بدیهی به نظر می‌رسد که کمتر در معرض پرسش قرار می‌گیرد. از این منظر، سلطهٔ مذکر فقط در قوانین یا نهادهای آشکار حضور ندارد، بلکه در شیوهٔ دیدن، داوری کردن و ارزیابی جایگاه افراد نیز عمل می‌کند. همین پنهان‌بودن، شناخت و به چالش کشیدن آن را دشوار می‌سازد.

رویکرد کتاب بر پیوند میان تحلیل جامعه‌شناختی و قوم‌نگاری استوار است. جامعهٔ کابیلی برای بوردیو هم جامعه‌ای تاریخی و متفاوت است و هم به‌دلیل شباهت برخی ساختارهای ذهنی و جنسیتی، آشنا و نزدیک. بررسی این جامعه به او امکان می‌دهد ساختارهای عینی و صورت‌های شناختی نظم جنسیتی را کنار هم بگذارد و از خلال آن‌ها، ناخودآگاه مردمحور را در جوامع دیگر نیز بررسی کند.

کتاب در ادامه، میان جامعهٔ کابیلی در دورهٔ پیشاسرمایه‌داری و جامعهٔ معاصر اروپا ارتباط تحلیلی برقرار می‌کند. تمرکز بوردیو بر جلوه‌های مدرن و پیشامدرن نظم جنسیتی در جوامع مدیترانه‌ای است. خواننده با مطالعهٔ آن درمی‌یابد که تاریخ چگونه می‌تواند از یاد برود و ساختارهای تاریخی، به‌صورت ویژگی‌هایی طبیعی و همیشگی تجربه شوند. ارزش این اثر در آن است که به‌جای توضیح سادهٔ نابرابری، سازوکارهای عمیق ادراک و بازتولید آن را موضوع بررسی قرار می‌دهد.

نویسنده کتاب سلطهٔ مذکر

پیر بوردیو در سلطهٔ مذکر با زبانی تحلیلی و رویکردی جامعه‌شناختی، مسئلهٔ نابرابری جنسیتی را از سطح تفاوت‌های آشکار فراتر می‌برد. او به رابطهٔ میان ساختارهای اجتماعی، عادت‌واره، بدن و شیوه‌های شناخت توجه دارد و نشان می‌دهد که سلطه چگونه می‌تواند در رفتارها و برداشت‌های روزمره تثبیت شود، بی‌آنکه همیشه به‌صورت مستقیم دیده شود.

رویکرد او در این کتاب بر عینی‌سازی موضوعی متمرکز است که فهم آن دشوار است؛ زیرا زنان و مردان خود بخشی از نظمی هستند که می‌کوشند آن را بشناسند. بوردیو با بازنویسی و تکمیل بحث نظم جنسیتی، پژوهش دربارهٔ نابرابری جنسیتی را به بررسی تاریخ‌زدایی و جاودانه‌سازی تفاوت جنسی پیوند می‌دهد. حاصل، اثری است که خواننده را به بازاندیشی در بدیهیات جنسیتی وامی‌دارد.

خرید کتاب سلطهٔ مذکر به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی، مطالعات جنسیت و تحلیل نابرابری‌های اجتماعی علاقه دارید، سلطهٔ مذکر می‌تواند انتخابی جدی و تأمل‌برانگیز برای شما باشد. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند بدانند نقش‌های زنانه و مردانه چگونه شکل می‌گیرند، چگونه در بدن و ذهن نهادینه می‌شوند و چرا گاهی همچون واقعیت‌هایی طبیعی و تغییرناپذیر به نظر می‌رسند.

این اثر همچنین برای کسانی پیشنهاد می‌شود که به مطالعهٔ ساختارهای نمادین، ناخودآگاه جمعی و رابطهٔ میان فرهنگ و قدرت علاقه‌مندند. در این کتاب نباید انتظار روایتی داستانی یا پاسخی ساده و فوری داشت؛ با متنی نظری و تحلیلی روبه‌رو هستید که مطالعهٔ آن نیازمند دقت و همراهی با استدلال‌های جامعه‌شناختی است. در مقابل، اگر به‌دنبال فهم ریشه‌های پنهان نظم جنسیتی و بازنگری در برداشت‌های روزمره از تفاوت میان زنان و مردان هستید، این کتاب افق مناسبی برای اندیشیدن فراهم می‌کند.

سلطهٔ مذکر برای خوانندگانی ارزشمند است که می‌خواهند از سطح مشاهدهٔ نابرابری فراتر بروند و سازوکارهای تاریخی و فرهنگی بازتولید آن را بررسی کنند. بوردیو با کنار هم گذاشتن جامعهٔ کابیلی و جامعهٔ معاصر اروپا، امکان مقایسه‌ای فراهم می‌کند که نشان می‌دهد ساختارهای مردمحور چگونه در صورت‌های گوناگون ادامه می‌یابند. این کتاب دعوتی است به دیدن آنچه معمولاً پنهان می‌ماند و پرسش‌کردن از آنچه بدیهی فرض می‌شود.