آدم ما در بالیوود اثر کریم نیکونظر

معرفی کتاب آدم ما در بالیوود: زندگی پرماجرای رژیستور مشهور پرفسور اوانس اوهانیان اوگانیانس رضا مژده

پشت شکل‌گیری سینمای ایران، چهره‌هایی ایستاده‌اند که مسیرشان با موفقیت‌های پی‌درپی هموار نشده است. کتاب آدم ما در بالیوود: زندگی پرماجرای رژیستور مشهور پرفسور اوانس اوهانیان اوگانیانس رضا مژده نوشته کریم نیکونظر، سرگذشت یکی از همین چهره‌های اثرگذار را دنبال می‌کند؛ جوانی ارمنی‌-ایرانی که سودای ساختن صنعت سینما در ایران را در سر داشت و برای تحقق این هدف، آموزش، تولید فیلم و تجربه‌های تازه را به هم پیوند زد.

این کتاب خواننده را با زندگی پرماجرای اوانس اوهانیان، معروف به اوگانیانس، همراه می‌کند؛ شخصیتی که تحصیل در آکادمی سینمایی مسکو را پشت سر گذاشت، به ایران بازگشت و در ادامه راه خود به هند رفت. روایت کریم نیکونظر، علاوه بر معرفی این سینماگر، به تلاش‌های او برای ایجاد زیرساخت‌های سینمایی و دشواری‌های فعالیت در دوره‌ای می‌پردازد که سینما هنوز در ایران جایگاه تثبیت‌شده‌ای نداشت.

درباره کتاب آدم ما در بالیوود: زندگی پرماجرای رژیستور مشهور پرفسور اوانس اوهانیان اوگانیانس رضا مژده

در میانه دهه بیست میلادی، اوانس اوهانیان پس از تحصیل در رشته فیلم در آکادمی سینمایی مسکو به ایران بازگشت. هدف او تنها ساخت یک فیلم یا فعالیتی کوتاه‌مدت نبود؛ او می‌خواست به ایجاد صنعت سینما در کشور کمک کند. از نگاه او، آغاز هر تولیدی بدون حضور متخصصان آن حوزه ممکن نبود. به همین دلیل تصمیم گرفت مدرسه‌ای در تهران راه‌اندازی کند تا آموزش و پرورش نیروهای سینمایی را در اولویت قرار دهد.

حاصل این تلاش، اداره نخستین مدرسه او با عنوان پرورشگاه آرتیستی سینما بود؛ مؤسسه‌ای که در آن بازیگری و اجرا، بیش از تولید فیلم، جایگاه مرکزی داشت. همین رویکرد نشان می‌دهد که اوهانیان سینما را مجموعه‌ای از مهارت‌ها می‌دانست و برای شکل‌گیری آن، به تربیت هنرمندان و اجراکنندگان توجه می‌کرد. کتاب با بررسی این مرحله، تصویری از کوشش‌های او برای ساختن زمینه‌ای آموزشی در سینمای ایران ارائه می‌دهد.

اوهانیان در ادامه دو فیلم صامت آبی و رابی و حاجی آقا آکتور سینما را روی پرده برد. آبی و رابی مستقیماً از بازی‌های طنز زوج سینمای دانمارک، پت و پاترسون، الهام گرفته بود؛ زوجی که تماشاگران ایرانی پیش‌تر بارها آن‌ها را در سینما دیده و پسندیده بودند. این فیلم با استقبال خوب منتقدان و مردم روبه‌رو شد و تجربه‌ای مهم در کارنامه اوهانیان به شمار آمد.

فیلم دوم، حاجی آقا آکتور سینما، اثری انعکاسی درباره فردی سنت‌گرا بود که با سینما بدگمان است، اما سرانجام اهمیت هنر فیلم را تشخیص می‌دهد. با این حال، فیلم در گیشه موفق نبود و نقص فنی و مسائل دیگر، امکان سودرسانی آن را کاهش داد. این شکست باعث شد اوهانیان نتواند برای فعالیت‌های بعدی خود پشتوانه‌ای پیدا کند. در نتیجه، ایران را به مقصد هند ترک کرد و تحصیلاتش را در کلکته ادامه داد.

آدم ما در بالیوود صرفاً فهرستی از فیلم‌ها یا رویدادهای زندگی یک سینماگر نیست؛ کتابی است درباره کوشش، شکست، جابه‌جایی و ادامه دادن در مسیر شکل‌گیری سینما. سرگذشت اوهانیان نشان می‌دهد که ایجاد یک جریان هنری، به آموزش، نیروی انسانی و امکان تولید نیاز دارد و نبود هر یک از این عناصر می‌تواند مسیر یک تجربه سینمایی را دشوار کند. از سوی دیگر، فیلم‌های او فرصتی برای دیدن پیوند میان سرگرمی، نگاه انتقادی و واکنش جامعه به هنر نوظهور سینما فراهم می‌کنند.

کریم نیکونظر با تمرکز بر جزئیات زندگی و فعالیت‌های اوانس اوهانیان، دوره‌های مختلف این مسیر را کنار هم قرار می‌دهد: بازگشت از مسکو، راه‌اندازی مدرسه در تهران، ساخت فیلم‌های صامت، ناکامی در ادامه تولید، رفتن به هند و بازگشت دوباره به ایران در سال ۱۹۴۷. اوهانیان هفت سال پس از این بازگشت در ایران درگذشت. این روایت برای خواننده‌ای که می‌خواهد با بخشی از تاریخ شکل‌گیری سینما در ایران و چهره‌های کمتر دیده‌شده آن آشنا شود، تصویری پیوسته و قابل‌دنبال‌کردن می‌سازد.

نویسنده کتاب آدم ما در بالیوود: زندگی پرماجرای رژیستور مشهور پرفسور اوانس اوهانیان اوگانیانس رضا مژده

کریم نیکونظر در این کتاب به سراغ زندگی و فعالیت‌های اوانس اوهانیان رفته است؛ سینماگری که تجربه تحصیل در مسکو، فعالیت آموزشی در تهران، ساخت دو فیلم صامت و ادامه تحصیل در کلکته را در کارنامه خود دارد. تمرکز نویسنده بر جزئیات این زندگی پرماجرا، به کتاب حال‌وهوایی پژوهشی و روایی می‌دهد و خواننده را از یک نقطه به نقطه دیگر مسیر حرفه‌ای اوهانیان می‌برد.

رویکرد نیکونظر در معرفی این شخصیت، تنها بر نتیجه‌های موفق یا ناکام کار او متوقف نمی‌شود. او تلاش‌های اوهانیان برای آموزش بازیگری و اجرا، زمینه‌های ساخت آبی و رابی و حاجی آقا آکتور سینما و دشواری‌های پس از نمایش فیلم دوم را در کنار هم قرار می‌دهد. به این ترتیب، نویسنده تصویری چندوجهی از فردی ارائه می‌کند که در مسیر تحقق ایده خود، با محدودیت‌های تولید و نبود پشتوانه کافی روبه‌رو شد، اما تجربه‌اش بخشی از داستان سینما را شکل داد.

خرید کتاب آدم ما در بالیوود: زندگی پرماجرای رژیستور مشهور پرفسور اوانس اوهانیان اوگانیانس رضا مژده به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ سینما در ایران، شکل‌گیری نخستین تجربه‌های فیلم‌سازی و نقش آموزش در ایجاد یک جریان هنری علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. آدم ما در بالیوود برای خوانندگانی جذاب است که می‌خواهند پشت صحنه تلاش‌های اولیه برای ساخت صنعت سینما را بشناسند و بدانند یک سینماگر چگونه میان آموزش، بازیگری، اجرا و تولید فیلم حرکت کرده است.

این اثر همچنین به علاقه‌مندان زندگی‌نامه‌های هنری و روایت‌های مستندگونه پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که سرگذشت شخصیت‌هایی را می‌پسندند که مسیرشان با فراز و نشیب، شکست و تغییر مقصد همراه بوده است. اگر مطالعه درباره سینمای صامت، فیلم‌های آبی و رابی و حاجی آقا آکتور سینما یا ارتباط تجربه‌های سینمایی ایران با مسکو و کلکته برایتان اهمیت دارد، از این کتاب انتظار روایتی متمرکز بر زندگی و فعالیت‌های اوانس اوهانیان را داشته باشید. در نهایت، این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند تاریخ سینما را از زاویه تلاش‌های فردی و دشواری‌های ساختن یک بنیان تازه دنبال کنند.