موزاییک استعاره ها: گفت و گو با بهرام بیضایی و زنان فیلم‌هایش اثر بهمن مقصودلو

معرفی کتاب موزاییک استعاره ها: گفت و گو با بهرام بیضایی و زنان فیلم‌هایش

وقتی یک کارگردان درباره سینما سخن می‌گوید، گفت‌وگو می‌تواند از مرز فیلم‌ها فراتر برود و به تاریخ، جامعه و شیوه نگاه او به جهان برسد. کتاب «موزاییک استعاره ها: گفت و گو با بهرام بیضایی و زنان فیلم‌هایش» حاصل گفت‌وگوهای بهمن مقصودلو با بهرام بیضایی و سه بازیگر زن آثار اوست؛ اثری که دنیای فکری، هنری و اجتماعی یکی از چهره‌های برجسته سینما و تئاتر ایران را از زاویه‌ای نزدیک بررسی می‌کند.

این کتاب برای خوانندگانی نوشته شده است که می‌خواهند بیضایی را فقط به‌عنوان فیلمساز نشناسند. در این صفحات، سینما در کنار تئاتر، اسطوره، تاریخ، ادبیات، سیاست، مذهب، جامعه و فضای روشنفکری قرار می‌گیرد و تصویری چندلایه از دغدغه‌های او شکل می‌دهد. گفت‌وگو با بازیگران زن نیز به کتاب امکان می‌دهد تا نگاه بیضایی به زنان، بازیگری و همکاری با بازیگران را از منظری متفاوت آشکار کند.

نام کتاب به ساختاری چندوجهی اشاره دارد؛ مجموعه‌ای از صداها، تجربه‌ها و نگاه‌ها که در کنار هم تصویری کامل‌تر از کارنامه و اندیشه‌های بیضایی می‌سازند. اگر به گفت‌وگوهای سینمایی، تاریخ تئاتر و سینمای ایران یا بررسی نقش زنان در آثار هنری علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی جدی و قابل تأمل باشد.

درباره کتاب موزاییک استعاره ها: گفت و گو با بهرام بیضایی و زنان فیلم‌هایش

کتاب در سه بخش تنظیم شده است. بخش نخست به گفت‌وگو با خود بهرام بیضایی اختصاص دارد؛ گفت‌وگویی که تنها به روند فیلمسازی او محدود نمی‌شود و به موضوعاتی چون تاریخ، اسطوره، ادبیات، تجدد، جامعه، سیاست، مذهب، ریاکاری، سانسور و روشنفکری می‌پردازد. همین گستردگی موضوعی باعث می‌شود خواننده با هنرمندی روبه‌رو شود که درباره زمینه‌های گوناگون فرهنگی و اجتماعی صاحب نظر است.

این گفت‌وگوها در دو دوره انجام شده‌اند؛ یک‌بار در سال ۱۳۸۱ در تهران و بار دیگر پانزده سال بعد. فاصله زمانی میان این دو گفت‌وگو، به کتاب حال‌وهوایی تأمل‌برانگیز می‌دهد و امکان دنبال‌کردن بخشی از دغدغه‌های بیضایی در گذر زمان را فراهم می‌کند. بهمن مقصودلو در مقام گفت‌وگوکننده، پرسش‌ها را به سمت لایه‌های مختلف سینما و اندیشه می‌برد و اجازه می‌دهد بحث‌ها از معرفی آثار فراتر بروند.

در این بخش، بیضایی صریح و روشن درباره سینما و آدم‌های آن، ادبیات، سانسور، جامعه و سیاست سخن می‌گوید. سینما در نگاه او تنها یک حرفه یا شیوه بیان هنری نیست؛ پناهگاهی در برابر فضای بیرونی و امکان دیدن انسان‌ها بدون داوری‌های تعصب‌آمیز است. این نگاه، به خواننده کمک می‌کند برخی انتخاب‌ها و نگرش‌های او را در پیوند با شرایط اجتماعی و فرهنگی بهتر درک کند.

بخش دوم شامل گفت‌وگو با پروانه معصومی، سوسن تسلیمی و مژده شمسایی است؛ سه بازیگری که در دوره‌های مختلف در فیلم‌های بیضایی ایفای نقش کرده‌اند. حضور این سه صدا، روایت کتاب را از تک‌گویی درباره کارگردان دور می‌کند و تجربه بازیگران را به مرکز توجه می‌آورد. از خلال این گفت‌وگوها می‌توان با شیوه کار بیضایی، نگاه او به بازیگری و جایگاه پرقدرت و متفاوت زنان در آثارش بیشتر آشنا شد.

بخش سوم کتاب به فیلم‌شناسی بهرام بیضایی اختصاص دارد و عکس‌ها و پوسترهایی از فیلم‌های او را نیز دربرمی‌گیرد. این بخش، در کنار گفت‌وگوها، به خواننده کمک می‌کند سیر کاری و کارنامه سینمایی او را منسجم‌تر دنبال کند. در نهایت، کتاب چشم‌اندازی از تحول تئاتر، سینما و جریان روشنفکری ایران ارائه می‌دهد؛ چشم‌اندازی که از مسیر تجربه‌ها و دیدگاه‌های یک هنرمند شکل گرفته است.

نویسنده کتاب موزاییک استعاره ها: گفت و گو با بهرام بیضایی و زنان فیلم‌هایش

بهمن مقصودلو منتقد و پژوهشگر سینماست و در ساخت فیلم نیز فعالیت دارد. او در این کتاب نقش گفت‌وگوکننده و گردآورنده دیدگاه‌هایی را بر عهده دارد که از یک سو به شناخت بهرام بیضایی و آثارش مربوط می‌شوند و از سوی دیگر، تجربه سه بازیگر زن را به این تصویر اضافه می‌کنند.

رویکرد مقصودلو در این اثر، محدودکردن بحث به فیلم‌ها نیست. او با طرح پرسش‌هایی درباره سینما، تئاتر، تاریخ، اسطوره، جامعه و روشنفکری، زمینه‌ای فراهم می‌کند تا بیضایی از دغدغه‌ها و باورهای خود سخن بگوید. همچنین گفت‌وگو با بازیگران، کتاب را به اثری چندصدایی تبدیل می‌کند؛ اثری که برای شناخت رابطه میان کارگردان، بازیگر و شخصیت‌های زن در سینمای بیضایی اهمیت دارد. بخش فیلم‌شناسی و تصاویر نیز این پژوهش و گفت‌وگوها را کامل‌تر می‌کند.

خرید کتاب موزاییک استعاره ها: گفت و گو با بهرام بیضایی و زنان فیلم‌هایش به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر بهرام بیضایی را به‌عنوان یکی از چهره‌های مهم سینما و تئاتر ایران دنبال می‌کنید، این کتاب فرصتی برای نزدیک‌شدن به اندیشه‌ها، دغدغه‌ها و شیوه کار اوست. علاقه‌مندان به سینمای ایران، تاریخ تئاتر، مطالعات سینمایی و گفت‌وگوهای تحلیلی می‌توانند از گستره موضوعی آن بهره ببرند.

این اثر برای کسانی نیز مناسب است که به بازنمایی زنان در سینما و تئاتر، تجربه بازیگران و رابطه میان کارگردان و بازیگر توجه دارند. اگر ترجیح می‌دهید درباره یک هنرمند از چند زاویه بخوانید، نه فقط از مسیر آثارش، ساختار سه‌بخشی کتاب برای شما جذاب خواهد بود. انتظار داشته باشید با گفت‌وگویی مستند و چندصدایی روبه‌رو شوید که در کنار اطلاعات مربوط به کارنامه بیضایی، پرسش‌هایی درباره جامعه، هنر، سیاست و روشنفکری مطرح می‌کند.