همان است که بود (توتالیتاریسم چگونه روسیه را بازپس گرفت) اثر ماشا گسن

معرفی کتاب همان است که بود (توتالیتاریسم چگونه روسیه را بازپس گرفت)

فروپاشی شوروی پایان تمامیت‌خواهی نبود؛ شاید فقط شکل آن تغییر کرد. کتاب همان است که بود (توتالیتاریسم چگونه روسیه را بازپس گرفت) نوشتهٔ ماشا گسن، تاریخ معاصر روسیه را از روزهای لرزان اواخر دههٔ ۱۹۸۰ تا زندگی در روسیهٔ پساشوروی دنبال می‌کند و می‌پرسد چگونه امید به اصلاح، در نهایت جای خود را به گونه‌ای تازه از خودکامگی داد.

این اثر به‌جای روایت ساده و خطی از حکومت تزاری، شوروی و پوتینیسم، تجربهٔ تاریخی و زیستهٔ مردم را کنار هم می‌گذارد. نتیجه، تصویری چندلایه از جامعه‌ای است که از یک نظام سیاسی به نظامی دیگر عبور کرده، اما همچنان با میراث تمامیت‌خواهی، ناامنی و دشواری‌های زندگی روزمره روبه‌روست.

درباره کتاب همان است که بود (توتالیتاریسم چگونه روسیه را بازپس گرفت)

ماشا گسن در این کتاب مسیر روسیه را از پیش از انقلاب شوروی تا دوران پساشوروی بررسی می‌کند. روسیهٔ پیش از شوروی سرزمینی گرفتار فقر، بی‌سوادی و گرسنگی معرفی می‌شود؛ سپس بلشویک‌ها در فاصله‌ای نه‌چندان طولانی، آن را به کشوری صنعتی و یکی از دو ابرقدرت جهان تبدیل کردند. این دگرگونی، در کنار دستاوردهایی مانند گسترش بهداشت، آموزش و مسکن، با ساختن حکومتی خودکامه، پلیسی و امنیتی همراه بود.

کتاب در عین حال اجازه نمی‌دهد فروپاشی شوروی به‌عنوان پایان قطعی یک دورهٔ سیاسی در نظر گرفته شود. با ورود روسیه به عصر پساشوروی، صنعت و فناوری همچنان به پیش می‌روند، اما بسیاری از مردم دیگر از امنیت مسکن، بهداشت و آموزش دوران شوروی برخوردار نیستند. از سوی دیگر، خودکامگی از میان نرفته و زندگی روزمره در میان فشارها و دشواری‌های اقتصادی و اجتماعی ادامه دارد.

روایت کتاب بر هفت شخصیت اصلی استوار است که در سراسر اثر بازمی‌گردند. در میان آن‌ها، لیوشا، ماشا، سریوژا و ژانا جوانانی هستند که از شهرها، خانواده‌ها و جهان‌های متفاوت شوروی به مسکو آمده‌اند. داستان‌های این افراد به هم پیوند می‌خورد تا تغییرات بزرگ سیاسی از دریچهٔ زندگی انسان‌هایی دیده شود که در متن این تحولات حضور داشته‌اند.

این ساختار، کتاب را به ناداستانی روایی و چندصدایی نزدیک می‌کند؛ اثری که به‌جای تمرکز صرف بر تصمیم‌های حکومت‌ها، بافت تراژدی‌های فردی و پیوند آن‌ها با رخدادهای تاریخی را دنبال می‌کند. خواننده با خاطره‌ها، انتخاب‌ها و تجربه‌های نسلی روبه‌رو می‌شود که ابتدا شاهد تزلزل رژیم شوروی بود، سپس به امکان اصلاح امید بست و سرانجام با پیامدهای فروپاشی و بازگشت تمامیت‌خواهی مواجه شد.

ارزش خواندن کتاب در همین پیوند میان تاریخ کلان و زندگی شخصی است. این اثر کمک می‌کند فروپاشی شوروی را نه فقط به‌صورت یک واقعهٔ سیاسی، بلکه به‌عنوان فرایندی انسانی و اجتماعی ببینید؛ فرایندی که بر خانواده‌ها، شهرها، آرزوها و شیوهٔ زیستن اثر گذاشت. در نهایت، کتاب تصویری از حدود سی سال زندگی در روسیه ارائه می‌دهد و دربارهٔ این پرسش تأمل می‌کند که چگونه جامعه‌ای می‌تواند بر خاکستر یک نظام فروریخته ادامهٔ حیات دهد.

نویسنده کتاب همان است که بود (توتالیتاریسم چگونه روسیه را بازپس گرفت)

ماشا گسن در این اثر، تاریخ روسیه را با روایت زندگی شخصیت‌هایی درهم می‌آمیزد که هرکدام از جایگاهی متفاوت به مسکو آمده‌اند. نگاه او تنها متوجه ساختارهای سیاسی نیست؛ بلکه می‌کوشد فکرها، تراژدی‌های فردی و تجربهٔ زیستن در دورهٔ پساتوتالیتاریسم پوتینی را نیز به تصویر بکشد.

رویکرد نویسنده باعث می‌شود کتاب هم برای علاقه‌مندان تاریخ معاصر و سیاست روسیه خواندنی باشد و هم برای کسانی که ترجیح می‌دهند تحولات اجتماعی را از راه داستان‌های انسانی دنبال کنند. گسن با کنار هم گذاشتن روایت‌های چند شخصیت، تصویری پیچیده‌تر از گذار روسیه از شوروی به پوتینیسم پیش روی خواننده می‌گذارد؛ تصویری که در آن هیچ تغییر سیاسی از پیامدهای شخصی و روزمره جدا نیست.

خرید کتاب همان است که بود (توتالیتاریسم چگونه روسیه را بازپس گرفت) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ روسیه، فروپاشی شوروی و بررسی ریشه‌های بازگشت تمامیت‌خواهی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. همچنین اگر می‌خواهید پوتینیسم را نه فقط به‌عنوان یک مفهوم سیاسی، بلکه در نسبت با تجربهٔ واقعی مردم و دشواری‌های زندگی پساشوروی بشناسید، روایت چندلایهٔ اثر به کارتان می‌آید.

این کتاب برای خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که از ناداستان‌های روایی، تاریخ اجتماعی و آثاری دربارهٔ رابطهٔ قدرت با زندگی روزمره لذت می‌برند. باید انتظار داشته باشید با گزارشی صرفاً رسمی یا فهرستی از وقایع روبه‌رو نشوید؛ بلکه با داستان‌های درهم‌تنیدهٔ شخصیت‌هایی همراه شوید که مسیر روسیه در سه دههٔ اخیر را از نزدیک تجربه کرده‌اند. اگر به دنبال فهم چرایی فروپاشی یک نظام و چگونگی ادامهٔ زندگی بر ویرانه‌های آن هستید، همان است که بود (توتالیتاریسم چگونه روسیه را بازپس گرفت) افق تاریخی و انسانی قابل‌تأملی پیش روی شما می‌گذارد.