انزجار: توماس برنهارت در سان سالوادور (ادبیات جهان) اثر اوراسیو کاستیانوس مویا

معرفی کتاب انزجار: توماس برنهارت در سان سالوادور (ادبیات جهان)

بازگشت به وطن همیشه با خاطره، دلتنگی و احساس تعلق همراه نیست. در رمان انزجار: توماس برنهارت در سان سالوادور (ادبیات جهان)، اوراسیو کاستیانوس مویا شخصیتی را پیش روی شما می‌گذارد که پس از هجده سال دوری، به سن سالوادور بازمی‌گردد؛ اما آنچه در او زنده می‌شود نوستالژی نیست، بلکه خشم، بی‌اعتمادی و انزجاری بی‌پرده از جامعه‌ای است که زمانی آن را ترک کرده است.

ادگاردو وگا، استاد دانشگاهی که سال‌ها در مونترئال کانادا زندگی کرده، برای شرکت در مراسم تشییع مادرش به ال سالوادور می‌آید. بازگشت او فقط به سوگواری محدود نمی‌شود؛ او باید خانه مادرش را نیز بفروشد. در این میان، گفت‌وگوی طولانی او با مویا، شخصیتی خیالی و نزدیک به خود نویسنده، به بستری برای بازخوانی کشوری تبدیل می‌شود که وگا تقریباً هیچ‌یک از جنبه‌هایش را شایسته ستایش نمی‌داند.

درباره کتاب انزجار: توماس برنهارت در سان سالوادور (ادبیات جهان)

بخش اصلی رمان در فضایی محدود و از خلال گفت‌وگویی شکل می‌گیرد که وگا در یک کافه پیش می‌برد. او ساعت‌ها بی‌وقفه حرف می‌زند و از حمل‌ونقل، دانشگاه‌ها، غذا، آب‌وهوا، روزنامه‌نگاری، سیاستمداران، پزشکان و بی‌توجهی مردم به ادبیات و تاریخ انتقاد می‌کند. این فهرست بلندبالای اعتراض، فقط مجموعه‌ای از شکایت‌های روزمره نیست؛ صدای مردی است که فساد، ابتذال و بی‌تفاوتی را در لایه‌های مختلف زندگی اجتماعی می‌بیند و حاضر نیست آن‌ها را عادی جلوه دهد.

ویژگی برجسته کتاب، شدت و تداوم همین صداست. روایت در قالب یک پاراگراف نوشته شده و حرکت آن بیش از آنکه بر حادثه‌های متعدد تکیه کند، بر جریان گفتار، شتاب ذهن و فشار خشم استوار است. وگا آرمان‌گرایی حساس و پرحرف است؛ از همین رو، سخنانش هم‌زمان می‌توانند گزنده، خنده‌دار و آزاردهنده باشند. او هیچ‌کس و هیچ نهادی را از نقد خود کنار نمی‌گذارد و حتی بازگشت شخصی‌اش را نیز به فرصتی برای مواجهه با تناقض‌های وطن تبدیل می‌کند.

در این رمان، خانه مادر، مراسم سوگواری و کافه، سه نقطه اتصال میان امر شخصی و وضعیت عمومی‌اند. مرگ مادر و فروش خانه، وگا را با گذشته‌ای خانوادگی روبه‌رو می‌کند؛ اما شهر و جامعه نیز پیوسته در گفتار او حضور دارند. او از یک سو به کشوری برگشته که آن را می‌شناسد و از سوی دیگر، پس از سال‌ها زندگی در بیرون، با فاصله‌ای انتقادی به آن نگاه می‌کند. همین فاصله، بازگشت را به تجربه‌ای بیگانه‌کننده و پرتنش تبدیل می‌کند.

عنوان کتاب به پیوند آن با جهان ادبی توماس برنهارت اشاره دارد و اثر، چنان‌که درباره‌اش گفته شده، نقیضه‌ای بر برخی آثار اوست. با این حال، کتاب صرفاً بازی ادبی با یک نام یا سبک نیست؛ خشم اجتماعی و زبان تند آن، تصویری از جامعه‌ای می‌سازد که در آن فساد و بی‌اعتنایی از نگاه راوی پنهان نمی‌ماند. این ترکیبِ طنز سیاه، حمله کلامی و نگاه بدبینانه، تجربه‌ای متفاوت از رمان اجتماعی و ادبیات معاصر آمریکای لاتین فراهم می‌کند.

انزجار نخستین بار در سال ۱۹۹۷ منتشر شد و انتشارش در ال سالوادور واکنش‌های تندی برانگیخت؛ حتی برخی مخالفان کتاب، نویسنده را تهدید به مرگ کردند. این حاشیه، بخشی از تصویری است که از قدرت تحریک‌کنندگی اثر به دست می‌دهد، اما ارزش رمان فقط به جنجال پیرامون آن محدود نیست. کتاب خواننده را وادار می‌کند به مرز میان نقد اجتماعی، نفرت شخصی، طنز و مسئولیت نویسنده فکر کند.

نویسنده کتاب انزجار: توماس برنهارت در سان سالوادور (ادبیات جهان)

اوراسیو کاستیانوس مویا در این رمان، صدای راوی‌ای را ساخته است که بی‌وقفه، صریح و بی‌ملاحظه سخن می‌گوید. انتخاب ادگاردو وگا به‌عنوان استاد دانشگاهی دور از وطن، امکان می‌دهد نگاه شخصی، تجربه مهاجرت و نقد جامعه در یک جریان واحد به هم برسند. نویسنده به‌جای توضیح مستقیم و آرام، خواننده را درون گفتاری طولانی قرار می‌دهد؛ گفتاری که از موضوعی به موضوع دیگر می‌رود، اما رشته اصلی آن یعنی نارضایتی عمیق از وضعیت کشور را حفظ می‌کند.

مویا همچنین با قرار دادن شخصیتی خیالی از خود در برابر وگا، مرز میان نویسنده، راوی و مخاطب گفت‌وگو را پیچیده‌تر می‌کند. این تمهید به کتاب حال‌وهوایی خودبازتابنده می‌دهد، بی‌آنکه تندی و استقلال صدای وگا را از میان ببرد. روبرتو بولانیو این اثر را سیاه‌ترین و شاید بهترین اثر مویا دانسته و از توانایی آن در ساختن طنزی می‌گوید که می‌تواند خواننده را با صدای بلند بخنداند.

خرید کتاب انزجار: توماس برنهارت در سان سالوادور (ادبیات جهان) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به رمان‌های کوتاه یا فشرده‌ای علاقه دارید که به‌جای روایت پرحادثه، بر صدا، زبان و ذهنیت شخصیت اصلی تکیه می‌کنند، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. خوانندگانی که از طنز سیاه، روایت‌های گزنده و شخصیت‌های معترض لذت می‌برند، در گفتار ادگاردو وگا با تجربه‌ای پرتنش و در عین حال سرگرم‌کننده روبه‌رو خواهند شد.

این رمان برای کسانی نیز جذاب است که ادبیات اجتماعی را از زاویه‌ای شخصی و خشمگین دنبال می‌کنند؛ به‌ویژه اگر می‌خواهید درباره وطن، تبعید، بازگشت، فساد و بی‌تفاوتی اجتماعی بخوانید، بدون آنکه روایت به قهرمان‌سازی یا ستایش گذشته متوسل شود. با این حال، باید انتظار متنی آرام و متعادل را نداشته باشید. انزجار کتابی بر پایه اعتراض، اغراق، تکرار و فشار کلامی است و تأثیر خود را از همین لحن یک‌دست و بی‌امان می‌گیرد.

در نهایت، اگر رمان‌هایی با فرم متفاوت، گفت‌وگوهای طولانی و نقد تند اجتماعی را می‌پسندید، انزجار می‌تواند شما را با خوانشی متمایز از بازگشت به وطن روبه‌رو کند. این کتاب بیش از آنکه پاسخی ساده به مسئله تعلق ارائه دهد، پرسشی دشوار پیش می‌گذارد: وقتی فردی پس از سال‌ها دوری به خانه بازمی‌گردد، آیا هنوز می‌تواند آنجا را خانه خود بداند؟