پرترهٔ هنرمند مرده و یک نمایشنامه دیگر اثر داویده کارنوالی

معرفی کتاب پرترهٔ هنرمند مرده و یک نمایشنامه دیگر

اگر هنر وعده‌ای برای ماندگاری باشد، مرگ چه چیزی از این وعده باقی می‌گذارد؟ کتاب «پرترهٔ هنرمند مرده و یک نمایشنامه دیگر» نوشتهٔ داویده کارنوالی، نمایشی درون‌گرا و پرسش‌برانگیز است که زندگی، هنر، هویت و فناپذیری را در فضایی سورئال و نزدیک به رؤیا به هم پیوند می‌دهد. این اثر از خلال سرگذشت هنرمندی که میان میل به شناخته‌شدن و فشار انتظارات اجتماعی گرفتار است، به جست‌وجوی انسان برای ساختن میراثی ماندگار نگاه می‌کند.

در مرکز روایت، هنرمندی قرار دارد که می‌خواهد از راه آثارش به جاودانگی برسد؛ اما هم‌زمان می‌داند مرگ سرانجام هویت و دستاوردهای او را با پرسش روبه‌رو می‌کند. او نه‌فقط با مرگ جسمانی، بلکه با ترس از محو شدن اثر، نام و تصویری که از خود ساخته است مواجه می‌شود. به همین دلیل، هنر در این نمایشنامه هم امکان ماندگاری است و هم محدودیتی که می‌تواند فرد را در نقشی ازپیش‌ساخته گرفتار کند.

درباره کتاب پرترهٔ هنرمند مرده و یک نمایشنامه دیگر

روایت با دریافت احضاریه‌ای از دادگاهی در آرژانتین آغاز می‌شود؛ بازیگری جوان درمی‌یابد آپارتمانی که ظاهراً از خویشاوندی ناشناس به او ارث رسیده و در سال ۱۹۷۸ خریداری شده، پیش‌تر از یک موسیقی‌دان ناپدیدشده در دوران دیکتاتوری نظامی سلب مالکیت شده است. این نامه او را به سفری در گذشته می‌کشاند؛ سفری که ابتدا به بوئنوس‌آیرس و سپس به کوردوبا می‌رسد و هرچه پیش می‌رود، به‌جای روشن‌تر شدن گذشته، تاریکی و ابهام بیشتری پدیدار می‌شود.

قهرمان در پی مجموعه‌ای از رازها و شخصیت‌هایی حرکت می‌کند که نام‌های گوناگون دارند. این تنوع اسامی اجازه نمی‌دهد به‌آسانی تشخیص دهد کسانی که دنبالشان می‌رود، ازجمله خویشاوند خودش، واقعاً وجود داشته‌اند یا ساخته‌وپرداختهٔ روایت‌اند. همین تردید، مرز میان واقعیت و خیال را ناپایدار می‌کند و خواننده را در همان سرگردانی‌ای قرار می‌دهد که شخصیت اصلی تجربه می‌کند. روایت به‌صورت مداوم میان لایه‌های مختلف واقعیت جابه‌جا می‌شود و مواجهه‌های پی‌درپی، برداشت هنرمند از خودش و جایگاهش را به چالش می‌کشند.

در ادامه، مشخص می‌شود موسیقی‌دان ناپدیدشده هنگام ناپدید شدن روی نت‌های ناتمام آهنگسازی یهودی کار می‌کرده است؛ آهنگسازی که رد او در سال ۱۹۴۱ در برلین گم شده بود. از اینجا، زندگی‌های فردی در شبکه‌ای از رخدادهای بزرگ تاریخ قرن بیستم به هم می‌رسند. نمایشنامه با پیوند دادن خاطرات، هویت‌های متزلزل و زخم‌های تاریخی، نشان می‌دهد گذشته چگونه در زمان حال باقی می‌ماند و چگونه روایت کردن آن می‌تواند هم راهی برای فهمیدن باشد و هم سرچشمهٔ پرسش‌های تازه.

یکی از محورهای اصلی اثر، رابطهٔ هنر و هویت است. کارنوالی نقش هنرمند در جامعه، میل به شهرت و نیاز انسان به دیده‌شدن را بررسی می‌کند و در برابر آن، توهم جاودانگی را قرار می‌دهد؛ توهمی که هنر گاهی به وجود می‌آورد. این نمایشنامه می‌پرسد آیا میراث هنری واقعاً فرد را از فناپذیری نجات می‌دهد یا فقط تصویری تازه از او می‌سازد. از سوی دیگر، کشمکش میان هویت فردی و جمعی، و فاصلهٔ میان تصویری که دیگران از هنرمند دارند و تصویری که او از خودش می‌بیند، به تجربه‌ای روانی و وجودی تبدیل می‌شود.

فضای اثر برای خوانندگانی که به نمایشنامه‌های فکری، روایت‌های رازآلود و داستان‌هایی دربارهٔ تاریخ و حافظه علاقه دارند، اهمیت ویژه‌ای دارد. ساختار سیال و حال‌وهوای خواب‌گونه، مخاطب را به دنبال کردن یک خط داستانی ساده محدود نمی‌کند؛ بلکه او را به بازاندیشی دربارهٔ حقیقت، نام، خاطره و نقش زبان در ساختن هویت دعوت می‌کند. در عین حال، هستهٔ سیاسی تئاتر کارنوالی در بررسی تاریخ، هویت و زبان اروپایی آشکار است؛ تاریخی که هنوز از خشونت‌های فاشیستی زخم‌هایی التیام‌نیافته دارد.

نویسنده کتاب پرترهٔ هنرمند مرده و یک نمایشنامه دیگر

داویده کارنوالی از صداهای مهم نمایشنامه‌نویسی ایتالیاست و تئاتر او هسته‌ای به‌شدت سیاسی دارد. در این اثر، دغدغه‌های او در زمینهٔ تاریخ، هویت و زبان از مسیر سرگذشت‌هایی فردی و درهم‌تنیده دنبال می‌شود. نویسنده به‌جای ارائهٔ پاسخ‌های قطعی، شخصیت‌ها و مخاطب را در برابر پرسش‌هایی دربارهٔ واقعیت، میراث، مسئولیت و امکان شناخت گذشته قرار می‌دهد. نتیجه، نمایشی است که تجربهٔ هنری را به تأملی دربارهٔ وضعیت انسان و جامعه تبدیل می‌کند.

«پرترهٔ هنرمند مرده» به اجرای نویسنده در Staatsoper Unter den Linden برلین نیز رسیده و در تولید مشترک با دوسالانهٔ تئاتر موسیقایی مونیخ در سال ۲۰۱۸ روی صحنه رفته است. این سابقه با ویژگی‌های خود اثر هماهنگ است: نمایشی که موسیقی، تاریخ، سیاست و جست‌وجوی هویت را در فضایی چندلایه کنار هم می‌نشاند و از مخاطب می‌خواهد در برابر پیچیدگی‌های روایت، فعالانه فکر کند.

خرید کتاب پرترهٔ هنرمند مرده و یک نمایشنامه دیگر به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به نمایشنامه‌های معاصر با فضای روان‌شناختی و وجودی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد؛ به‌ویژه اگر آثاری را می‌پسندید که به‌جای روایت مستقیم، از ابهام، جابه‌جایی واقعیت و رازهای تاریخی برای پیش بردن داستان استفاده می‌کنند. علاقه‌مندان به رابطهٔ هنر و هویت، مفهوم شهرت و میراث، سرگذشت ناپدیدشدگان و تأثیر تاریخ سیاسی بر زندگی انسان نیز با موضوعات اصلی آن ارتباط برقرار خواهند کرد.

این اثر برای خوانندگانی مناسب است که از نمایشنامه‌ای آرام، تأملی و چندلایه انتظار دارند، نه روایتی صرفاً حادثه‌محور. در نهایت، «پرترهٔ هنرمند مرده و یک نمایشنامه دیگر» شما را با پرسش‌هایی دربارهٔ ماندگاری، حقیقت و معنای هنرمند بودن تنها می‌گذارد؛ پرسش‌هایی که پس از پایان مطالعه نیز می‌توانند در ذهن ادامه پیدا کنند.