پلیکان (نمایش نامه) اثر آوگوست استریندبرگ

معرفی کتاب پلیکان (نمایش نامه)

وقتی پدر خانواده از دنیا می‌رود، خانه‌ای که باید پناهگاه اعضای آن باشد، به صحنه‌ای برای آشکار شدن دروغ‌ها، خواسته‌های پنهان و دشمنی‌های قدیمی تبدیل می‌شود. نمایشنامه پلیکان (نمایش نامه) نوشته آوگوست استریندبرگ، روایتی تلخ و پرتنش از خانواده‌ای است که در سوگ پدر، بیش از همیشه با فروپاشی اخلاقی و عاطفی خود روبه‌رو می‌شود.

استریندبرگ در این اثر، خانواده را از تصویری آرمانی و آرام دور می‌کند و به رابطه‌هایی می‌پردازد که زیر ظاهر مادرانه، فرزندانه و همسرانه، گرفتار منفعت‌طلبی و ناامیدی شده‌اند. عنوان پلیکان به تصویری از پرنده‌ای اشاره دارد که در روایت کتاب مقدس، برای سیر کردن جوجه‌هایش از بدن خود مایه می‌گذارد؛ اما در این نمایشنامه، مفهوم فداکاری در برابر رفتاری قرار می‌گیرد که فقط تظاهر به محبت و مادری است.

درباره کتاب پلیکان (نمایش نامه)

داستان پس از مرگ پدر خانواده آغاز می‌شود؛ رخدادی که اعضای خانه را در موقعیتی شکننده کنار یکدیگر قرار می‌دهد. مادر، به جای آنکه نقش پناه و حمایت را ایفا کند، تنها وانمود می‌کند که مادری دلسوز است و حتی از فراهم کردن غذا برای فرزندانش خودداری می‌کند. همین رفتار، فضای خانه را از گرمای خانوادگی تهی و تنش میان شخصیت‌ها را شدیدتر می‌کند.

در مرکز این کشمکش، دختری قرار دارد که مادر او را وسیله‌ای برای رسیدن به خواسته‌های نفسانی خود می‌بیند. پسر خانواده نیز که به‌تازگی تحصیلات وکالتش را به پایان رسانده، با مشکلات جدی دست‌وپنجه نرم می‌کند و برای گریز از فشارها به الکل پناه می‌برد. داماد خانواده هم با نقشه‌هایی ناپسند، چشم به ارث و میراث دارد. ارتباط مخفیانه مادر با داماد، لایه دیگری از بی‌اعتمادی و خیانت را به این جمع اضافه می‌کند و نشان می‌دهد که سوگ مشترک، الزاماً اعضای خانواده را به هم نزدیک نمی‌کند.

پلیکان نمایشنامه‌ای درباره جدال قدرت، فروپاشی پیوندهای خانوادگی، سوءاستفاده از رابطه‌های عاطفی و فاصله میان فداکاری واقعی و ادعای محبت است. اثر با قرار دادن شخصیت‌ها در فضایی بسته و پراضطراب، واقعیت‌های تلخ زندگی را بی‌پرده پیش چشم خواننده می‌گذارد. در این خانه، خانواده نه یک پناه امن، بلکه میدان رویارویی میل، حسادت، وابستگی و منافع شخصی است. فاجعه‌ای که در ادامه شکل می‌گیرد، نتیجه یک حادثه ناگهانی و بی‌مقدمه نیست؛ بلکه از انباشته شدن همین تنش‌ها و زخم‌های پنهان به وجود می‌آید.

برخی منتقدان، این اثر را نمایشی واقع‌گرایانه می‌دانند؛ زیرا با نگاهی صریح، بخش‌های ناخوشایند زندگی خانوادگی را به تصویر می‌کشد. در خوانشی دیگر، فضای نمایشنامه با زمینه اروپا در آستانه جنگ جهانی اول پیوند می‌یابد؛ اروپایی که به جای یکپارچگی، به سوی درهم‌آمیختگی و سپس آتش گرفتن پیش می‌رود. این امکانِ خوانش، پلیکان را از یک درام خانوادگی فراتر می‌برد و به آن ابعادی اجتماعی و تاریخی می‌دهد، بدون آنکه تنش‌های عاطفی شخصیت‌ها در حاشیه قرار بگیرد.

پلیکان در بسیاری از کشورها روی صحنه رفته و نسخه‌هایی از آن برای رادیو ضبط و پخش شده است. ترجمه پرویز تاییدی نیز این نمایشنامه را در اختیار خوانندگان فارسی‌زبان قرار داده است.

نویسنده کتاب پلیکان (نمایش نامه)

آوگوست استریندبرگ از برجسته‌ترین نویسندگان اسکاندیناوی و یکی از پیشوایان تئاتر مدرن شناخته می‌شود. توجه او در پلیکان به مناسبات قدرت، بحران خانواده و چهره پنهان روابط نزدیک، نمایشی را شکل داده است که بر تضاد میان ظاهر و واقعیت تکیه دارد. شخصیت‌ها در این اثر نه با رفتارهایی ساده و یک‌دست، بلکه با ضعف‌ها، نیازها و تصمیم‌هایی متناقض معرفی می‌شوند؛ از همین رو، خواننده ناچار می‌شود درباره معنای مادری، فداکاری، مسئولیت و پیوند خانوادگی دوباره فکر کند.

از دیگر نمایشنامه‌های شناخته‌شده او می‌توان به نمایش یک رویا، دوشیزه ژولی، یاغی، به سوی دمشق، پدر، پاریا و قوی‌تر، طلبکاران و سونات اشباح اشاره کرد.

خرید کتاب پلیکان (نمایش نامه) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به نمایشنامه‌های واقع‌گرایانه و آثار روان‌شناختی درباره خانواده علاقه دارید، پلیکان انتخابی است که شما را با روابطی پرتنش و تصمیم‌هایی دشوار روبه‌رو می‌کند. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که از بررسی فروپاشی عاطفی، پنهان‌کاری، خیانت، منفعت‌طلبی و تضاد میان نقش‌های خانوادگی لذت می‌برند و می‌خواهند نمایشی را بخوانند که در پس یک فاجعه خانوادگی، پرسش‌هایی درباره فداکاری و مسئولیت مطرح می‌کند.

همچنین اگر به تئاتر مدرن اسکاندیناوی، نمایشنامه‌های تلخ و آثاری با فضای بسته، سنگین و پراضطراب علاقه‌مندید، از تجربه این اثر بهره خواهید برد. از این کتاب انتظار روایتی سرگرم‌کننده و سبک نداشته باشید؛ پلیکان خواننده را به خانه‌ای می‌برد که در آن هر رابطه می‌تواند پوششی برای یک خواسته پنهان باشد و هر سکوت، تنش تازه‌ای را در خود نگه دارد.