قصه‌های خواندنی موش و گربه شیخ‌بهایی اثر محمدبن حسن شیخ بهایی

معرفی کتاب قصه‌های خواندنی موش و گربه شیخ‌بهایی

اگر می‌خواهید نوجوانان را با یکی از داستان‌های تمثیلی مهم ادبیات فارسی آشنا کنید، قصه‌های خواندنی موش و گربه شیخ‌بهایی می‌تواند آغاز مناسبی باشد. این کتاب بازنویسی ساده و روان مصطفی رحماندوست از اثر محمدبن حسن شیخ بهایی است؛ داستانی سرشار از کشمکش، حکایت‌های تو‌در‌تو، نکته‌های اخلاقی و اشاره‌های مذهبی.

در مرکز روایت، موشی گرفتار گربه می‌شود، از چنگ او رهایی پیدا می‌کند و دوباره در موقعیتی دشوار قرار می‌گیرد. این رویارویی ساده، زمینه‌ای برای شکل‌گیری قصه‌های فرعی و گفت‌وگوهای گوناگون است؛ قصه‌هایی که هرکدام بخشی از جهان رمزی و تمثیلی اثر را پیش چشم خواننده می‌گذارند. رحماندوست با توجه به زبان و درک نوجوانان امروز، روایت کهن را خلاصه و بازنویسی کرده است تا خواندن آن برای مخاطب امروزی آسان‌تر و جذاب‌تر باشد.

این اثر علاوه بر متن داستانی، با تصویرگری محمدعلی بنی‌اسدی همراه شده و از مجموعه ادبیات کهن برای نوجوانان به‌شمار می‌آید؛ مجموعه‌ای که آثار مهم فارسی را با بازنویسی، بازآفرینی، شرح و توضیح در دسترس نسل جوان قرار می‌دهد.

درباره کتاب قصه‌های خواندنی موش و گربه شیخ‌بهایی

قصه‌های خواندنی موش و گربه شیخ‌بهایی بر پایه اثری شکل گرفته که از مشهورترین داستان‌های رمزی و تمثیلی فارسی محسوب می‌شود. داستان با تقابل موش و گربه پیش می‌رود؛ تقابلی که در این روایت فقط یک ماجرای میان دو حیوان نیست، بلکه بستری برای بیان مفاهیم اخلاقی، مذهبی و اجتماعی فراهم می‌کند. هر شخصیت در جریان کشمکش اصلی، روایت‌هایی را بازگو می‌کند و همین روایت‌ها ساختار ویژه کتاب را می‌سازند.

اثر اصلی یک داستان مرکزی و ۳۴ داستان و حکایت فرعی دارد. هشت قصه را موش بازگو می‌کند و راوی قصه‌های دیگر گربه است. این حکایت‌های تودرتو، خواننده را از مسیر ماجرای اصلی به روایت‌هایی دیگر می‌برند و سپس دوباره به کشمکش موش و گربه بازمی‌گردانند. چنین ساختاری یادآور شیوه داستان‌پردازی هزار و یک شب است؛ یعنی قصه‌ای در دل قصه‌ای دیگر قرار می‌گیرد و روایت، پیوسته گسترش پیدا می‌کند.

یکی از ویژگی‌های مهم کتاب، کنار هم قرار گرفتن سرگرمی و معناست. خواننده نوجوان با ماجراهایی جالب و گاه بامزه روبه‌رو می‌شود، اما در پس این روایت‌ها، موضوعاتی اخلاقی و مذهبی نیز مطرح است. بنابراین کتاب فقط مجموعه‌ای از ماجراهای حیوانات نیست؛ بلکه راهی برای آشنایی با زبان تمثیل، حکایت‌پردازی و شیوه انتقال اندیشه در ادبیات کهن فارسی است.

شیخ بهایی در روایت خود از سبک داستان در داستان بهره برده و در بخش‌هایی از اثر، صوفیان زمانه خود را نقد کرده است. بازنویسی ساده رحماندوست، این زمینه ادبی و انتقادی را در قالبی قابل‌فهم‌تر به نوجوانان نزدیک می‌کند، بی‌آنکه محور اصلی قصه، یعنی رویارویی و گفت‌وگوی موش و گربه، از میان برود. از این رو، خواننده هم با یک داستان پرکشش مواجه می‌شود و هم با یکی از شکل‌های مهم داستان‌پردازی در متون قدیمی آشنا می‌گردد.

نثر ساده و متناسب با مخاطب نوجوان، کوتاه‌شدن و بازآرایی روایت، و همراهی تصویرها، تجربه خواندن این اثر را برای کسانی آسان‌تر می‌کند که هنوز با متون کهن فارسی ارتباط زیادی پیدا نکرده‌اند. در عین حال، وجود حکایت‌های متعدد و ساختار رمزی آن، کتاب را به فرصتی برای گفت‌وگو درباره اخلاق، رفتار انسانی، قدرت، فریب و نگاه انتقادی به برخی جریان‌های زمانه تبدیل می‌کند؛ موضوعاتی که در دل داستان و بدون ارائه توضیحی سنگین دنبال می‌شوند.

نویسنده کتاب قصه‌های خواندنی موش و گربه شیخ‌بهایی

نویسنده اثر اصلی، محمدبن حسن شیخ بهایی، همان بهاءالدین محمد شیخ بهایی است؛ حکیم، علامه، شاعر، ادیب و دانشمند برجسته دنیای اسلام که از عالمان بزرگ شیعه در قرن‌های دهم و یازدهم هجری قمری به‌شمار می‌آید. در قصه‌های خواندنی موش و گربه شیخ‌بهایی، جهان داستانی او از راه زبانی ساده‌تر به مخاطبان نوجوان معرفی شده است.

شیخ بهایی در این اثر از حکایت‌های پی‌درپی و روایت در روایت استفاده می‌کند. او از قالب داستان برای پرداختن به مسائل اخلاقی و مذهبی بهره می‌گیرد و در بخش‌هایی، صوفیان زمانه خود را به نقد می‌کشد. همین ترکیب ادبیات داستانی، تمثیل و نگاه انتقادی، به اثر ویژگی متفاوتی می‌دهد و نشان می‌دهد که حکایت‌های کهن می‌توانند هم سرگرم‌کننده باشند و هم زمینه‌ای برای اندیشیدن فراهم کنند.

مصطفی رحماندوست این اثر را برای نوجوانان امروز خلاصه و بازنویسی کرده است. نقش او در این کتاب، نزدیک‌کردن روایت کهن به زبان و سلیقه خواننده نوجوان است؛ بنابراین مخاطب با متنی روبه‌رو می‌شود که ریشه در ادبیات قدیم دارد، اما خواندن و دنبال‌کردن ماجراهای آن دشوار نیست.

خرید کتاب قصه‌های خواندنی موش و گربه شیخ‌بهایی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب برای نوجوانانی پیشنهاد می‌شود که به داستان‌های کوتاه و پیوسته، قصه‌های حیوانات، حکایت‌های اخلاقی و ادبیات کهن فارسی علاقه دارند. اگر دنبال اثری هستید که فرزندتان را با یک متن کلاسیک آشنا کند، اما زبان پیچیده متون قدیمی مانع شروع مطالعه نشود، بازنویسی مصطفی رحماندوست انتخابی متناسب با این هدف است.

قصه‌های خواندنی موش و گربه شیخ‌بهایی برای خوانندگانی نیز مناسب است که از داستان‌های تمثیلی و روایت‌های تو‌در‌تو لذت می‌برند. در این کتاب، ماجرای اصلی بارها با حکایت‌های فرعی پیوند می‌خورد و همین ویژگی، آن را از داستانی خطی و ساده جدا می‌کند. علاقه‌مندان به شیوه داستان در داستان و ساختارهایی شبیه هزار و یک شب، می‌توانند از دنبال‌کردن این الگوی روایی بهره ببرند.

والدین، آموزگاران و کتاب‌خوان‌هایی که به معرفی ادبیات کلاسیک به نوجوانان اهمیت می‌دهند نیز می‌توانند این اثر را در نظر بگیرند. کتاب، هم فرصت خواندن ماجراهایی سرگرم‌کننده و گاه بامزه را فراهم می‌کند و هم نوجوانان را با مفاهیمی مانند تمثیل، حکایت، نقد اجتماعی و مضمون‌های اخلاقی و مذهبی آشنا می‌سازد. اگر می‌خواهید مطالعه ادبیات کهن را با روایتی قابل‌فهم، تصویری و داستان‌محور آغاز کنید، این کتاب می‌تواند انتخابی خواندنی باشد.