هنر زندگی کردن (مون) اثر تیک نات هان

ما معمولاً از دریچه عمل فکر می‌کنیم، نه بودن. فکر می‌کنیم اگر کاری انجام ندهیم، وقتمان هدر می‌رود. اما این درست نیست. وقت و عمرمان در وهله اول برای «بودنمان» است.

انسانِ امروز در میانه‌ی طوفانی از دغدغه‌ها، اضطراب‌ها و دویدن‌های بی‌حساب گرفتار شده و آرامش، به گم‌شده‌ای بزرگ در زندگی او تبدیل شده است. مواجهه با پیری، بیماری و از دست دادن عزیزان همواره هراسی عمیق بر دل‌ها می‌اندازد. در این میان، چطور می‌توان صلح درونی و آزادی واقعی را در زندگی روزمره تجربه کرد؟

کتاب هنر زندگی کردن اثر تیک نات هان با کلامی صمیمی و هدایت‌گر، دعوتی است برای بازگشت به خویشتن و آشتی با لحظه اکنون.

خلاصه کتاب هنر زندگی کردن و مفاهیم اصلی آن

کتاب هنر زندگی کردن (The Art of Living: Peace and Freedom in the Here and Now) اثری ژرف و معنوی است که بر پایه آخرین سخنرانی‌های عمومی نویسنده پیش از بستری شدن ناگهانی‌اش در سال 2014 شکل گرفته است. نویسنده در این اثر توضیح می‌دهد که ریشه بسیاری از رنج‌های انسان در سه دیدگاه نادرست نهفته است که شامل تصور وجود خودِ مجزا از جهان، باور به فناپذیری مطلق با مرگ و جست‌وجوی خوشبختی در آینده یا بیرون از خود است. او با استفاده از تمثیل‌هایی زیبا از دل طبیعت مانند حرکت ابرها، باران و جریان رودخانه، مفهوم عمیق «از هم بودگی» (Interbeing) را تشریح می‌کند و نشان می‌دهد که ما انسان‌ها به تمامی عناصر غیرخود در جهان متصلیم.

ساختار اصلی کتاب بر پایه هفت مراقبه عمیق بنا شده است که نویسنده آن‌ها را درهای رهایی می‌نامد. این هفت قلمروِ تمرکز شامل پوچی، بی‌نشانی، بی‌هدفی، ناپایداری، بی‌تمنایی، رها کردن و نیروانا هستند که به خواننده روش‌های عملی تنفس آگاهانه و مراقبه را برای غلبه بر اضطراب‌ها می‌آموزند. تیک نات هان با وفاداری به آموزه‌های سنتی بودیسم، آن‌ها را به گونه‌ای بازآفرینی می‌کند که برای انسان معاصر قابل‌لمس باشد تا بتواند رنج‌هایش را به عشق، شناخت و شفقت تبدیل کند و طعم واقعی آرامش را در لحظه حال بچشد.

تیک نات هان کیست؟

تیک نات هان (Thich Nhat Hanh) در تاریخ 11 اکتبر 1926 در شهر هوئه واقع در مرکز ویتنام متولد شد. پدر او از مقامات اداری دولت فرانسه و مادرش خانه‌دار بود و او تا سن پنج سالگی در خانه‌ی پرجمعیت مادربزرگش زندگی می‌کرد. او در سن 16 سالگی با وجود نگرانی‌های اولیه والدینش وارد صومعه شد و یادگیری سنت‌های بودایی ماهایانا و تراوادا را آغاز کرد و به سه زبان چینی، فرانسوی و انگلیسی مسلط شد. او در سال 1961 برای تحصیل در رشته ادیان تطبیقی به دانشگاه پرینستون آمریکا رفت و بعدها به عنوان مدرس در دانشگاه کلمبیا و کرنل مشغول به کار شد. او هرگز ازدواج نکرد و فرزندی نداشت و تمام زندگی خود را وقف صلح و آموزش ذهن‌آگاهی نمود.

او در سال 1966 به دلیل مواضع صلح‌طلبانه و مخالفت شدید با جنگ ویتنام از کشورش تبعید شد و دوره‌ای طولانی به مدت 39 سال را آغاز کرد که عمدتاً در فرانسه گذشت. او در دوران تبعید، جامعه صلح‌طلب پلام ویلج (Plum Village) را در فرانسه تأسیس نمود که به بزرگ‌ترین مرکز بودایی غرب تبدیل شد. در سال 1967 دکتر مارتین لوتر کینگ او را شایسته‌ترین فرد برای دریافت جایزه صلح نوبل دانست و وی را رسول صلح و عدم خشونت نامید. او جوایز متعددی از جمله جایزه شجاعت اخلاقی را در سال 1991 و جایزه صلح لوکزامبورگ را در سال 2019 دریافت کرد. او پس از سکته مغزی در سال 2014 توانایی تکلم خود را از دست داد و سرانجام در تاریخ 22 ژانویه سال 2022 در سن 95 سالگی در معبد تو هیو ویتنام درگذشت.

آثار و کتاب‌های تیک نات هان

• هنر برقراری ارتباط

مهارت‌های ارتباط مؤثر و روش‌های گفتگو و شنیدن شفقت‌آمیز را بر اساس اصول ذن آموزش می‌دهد تا روابط خود را که غذای روحتان هستند بهبود ببخشید.

• ترس؛ خرد لازم برای عبور از طوفان‌ها

ریشه اضطراب‌ها و ترس‌های بشر را تحلیل کرده و راهکارهای غلبه بر این هراس‌های عمیق را شرح می‌دهد.

• نیلوفر و مرداب

به مدیریت رنج‌ها پرداخته و به شما یاد می‌دهد چطور با پذیرش رنج‌ها و مشکلات زندگی، از آن‌ها بستری برای پدیدار کردن شادی واقعی بسازید.

مشخصات کتاب هنر زندگی کردن از تیک نات هان

• سال انتشار اولیه: 2017

• ژانر: خودپروری، معنویت، روانشناسی عمومی و سایر ادیان

• مفاهیم اصلی: ذهن‌آگاهی، پوچی، بی‌نشانی، بی‌هدفی، ناپایداری، بی‌تمنایی، رهاکردن و نیروانا

• لحن: ساده، صمیمی، آرامش‌بخش و عمیق

• تحسین‌ها و میزان فروش: برنده جایزه طلایی ناتیلوس در بخش ادیان شرقی و معنویت، فروش بیش از 5 میلیون نسخه از آثار نویسنده در جهان، امتیاز 4.44 در سایت گودریدز و ترجمه به بیش از 40 زبان دنیا

• ممنوعیت و سانسور کتاب‌های نویسنده در ویتنام توسط حکومت کمونیستی در دوران تبعید

ر ایران انتشاراتی مانند میلکان و چلچله این کتاب را به چاپ رسانده‌اند. اما بهترین ترجمه‌ کتاب هنر زندگی کردن متعلق به حسین اُرا در نشر مون است.

نقد و بررسی کتاب هنر زندگی کردن از تیک نات هان

نظرات خوانندگان و منتقدان سنتی بودیسم حواشی متفاوتی را پیرامون این اثر نمایان می‌سازد. عده‌ای از منتقدان سنتی آیین بودا معتقدند که آموزه‌های تیک نات هان مفاهیم بسیار پیچیده و عمیق فلسفی را بیش از حد ساده‌سازی کرده است تا برای مخاطب مدرن غربی جذاب و در دسترس به نظر برسد. این جریان فکری که از آن به عنوان بودیسم تسلی‌بخش یاد می‌شود، بر این باور است که چنین آثاری خواننده را در وضعیت امن و راحت خود نگه می‌دارد و مانع از پویایی فکری یا مطالعه سوتراهای اصلی (سوترا: دسته‌ای از متون کهن هندی) می‌شود.

همچنین برخی راهبان برجسته ذن غربی مانند برَد وارنر نقدهایی جدی بر تعریف او از ذهن‌آگاهی مطرح کرده‌اند؛ آن‌ها معتقدند تلاش آگاهانه برای ذهن‌آگاه بودن هنگام تماشای پدیده‌هایی مانند طلوع خورشید، خود به مانع و فیلتری میان انسان و تجربه مستقیم واقعیت تبدیل می‌شود. علاوه بر این، برخی نیز معتقدند که روش‌های مراقبه آموزش داده شده در کتاب بسیار سطحی بوده و معادل دانستن وضعیت خنکیِ بدون درد با نیروانا، گمراه‌کننده است. عده‌ای از مخاطبان نیز استفاده مکرر از واژه انرژی را فاقد دقت علمی دانسته و لحن ساده کتاب را بیش از حد تکراری توصیف کرده‌اند.

بخشی از متن کتاب هنر زندگی کردن

همه‌ی امیال و هوس‌ها در غریزه‌ی بنیادین انسان به بقا ریشه دارند. در آیین بودایی ما از اصطلاح گناه نخستین استفاده نمی‌کنیم، بلکه از ترس و میل نخستینی صحبت می‌کنیم که هنگام تولد و درست لحظه‌ای که اولین نفس‌های دردناکمان را کشیدیم، درونمان به وجود آمد. بعد از این دیگر مادر به جایمان نفس نمی‌کشید، باید خودمان نفس می‌کشیدیم و این آسان نبود، اول باید آب درون ریه‌هایمان را خالی می‌کردیم و اگر نفس نمی‌کشیدیم، می‌مردیم. ما زاده شده بودیم و حالا که زاده شده بودیم، باید زندگی می‌کردیم. همراه این تولد، ترس از مرگ و میل به زندگی هم با ما متولد شد. این ترس و میل از دوران نوزادی با ماست، چرا که می‌دانستیم برای زنده ماندن کسی باید از ما مراقبت کند. احساس ناتوانی می‌کردیم و برای رفع این احساس باید هر کاری می‌کردیم تا کسی از ما مراقبت و بقای ما را تضمین کند.

حس و حال مطالعه کتاب

مطالعه این کتاب حسی سرشار از رهایی، حضور در لحظه‌ی اکنون و آشتی عمیق با بدن و ذهن را به خوانندگان هدیه می‌دهد. نثر ملایم، بی‌آلایش و شاعرانه تیک نات هان مانند نجواهای دلسوزانه معلمی است که سیستم عصبی شما را آرام ساخته و دغدغه‌های ذهنی روزمره را فرومی‌نشاند.

چرا باید کتاب هنر زندگی کردن را بخوانیم؟

این کتاب به شما می‌آموزد که چگونه از دویدن‌های بیهوده دست بردارید و با بهره‌گیری از تنفس آگاهانه، با ترس‌های بزرگی چون پیری و مرگ روبرو شوید. آموزه‌های تیک نات هان به شما یاد می‌دهد که با پذیرش ناپایداری، رنج‌های خود را به شفقت، عشق و صلح درونی تبدیل کنید.

کتاب را چه کسانی بخوانند و چه کسانی نخوانند؟

مطالعه این اثر برای رده سنی بزرگسالان و جوانانی که به دنبال آرامش درون، خودشناسی، ذهن‌آگاهی و کاهش اضطراب‌های زندگی هستند بسیار مناسب است. همچنین خواندن آن به افرادی که در حال مواجهه با تجربه تلخ سوگ و ترس از دست دادن عزیزان خود هستند برای تسکین و پذیرش راحت‌تر واقعیت توصیه می‌شود.

در مقابل، اگر به دنبال مباحث آکادمیک، پیچیده و خشک فلسفی درباره بودیسم هستید، این کتاب برای شما مناسب نخواهد بود زیرا آموزه‌های معنوی آن برای عموم مردم ساده‌سازی شده است.

سایر کتاب‌های پیشنهادی کتابچی

• تو خود عشقی باش که در جستن آنی ازنیکول لپرا

این کتاب به شما کمک می‌کند تا با شناخت الگوهای رفتاری خود روابط عاطفی سالم‌تری با خود و دیگران برقرار کنید.

• روح مهارناپذیرازمایکل سینگر

این اثر شگفت‌انگیز راهکارهایی برای رهایی از افکار منفی روزمره و رسیدن به آزادی درونی ارائه می‌دهد.

• بدو و نمیر از حسام‌الدین مطهری

این داستان ایرانی با زبانی جذاب دغدغه‌های انسان معاصر را در مواجهه با مفاهیم زندگی و مرگ به تصویر می‌کشد.