گم در راه‌های گم‌گشته (نیماژ) اثر صمد طاهری

معرفی کتاب گم در راه‌های گم‌گشته (نیماژ)

گاهی انسان برای رسیدن به جایی امن، چنان از خانه دور می‌شود که دیگر هیچ‌گاه به شکل نخستین خود بازنمی‌گردد. رمان گم در راه‌های گم‌گشته (نیماژ) نوشته صمد طاهری، داستان مهاجرت، قحطی و بقاست؛ داستان آدم‌هایی که در مسیر رسیدن به زندگی، بخشی از گذشته، خانواده یا خودشان را置 می‌گذارند.

این رمان اجتماعی، تصویری انسانی و دردناک از مهاجرت مردم به جنوب ایران، به‌ویژه آبادان، در دوره قحطی و خشکسالی و هم‌زمان با ورود متفقین به ایران ارائه می‌دهد. فضای داستان میان واقعیت تاریخی، خاطره، کابوس و بیداری حرکت می‌کند و خواننده را با آدم‌هایی روبه‌رو می‌سازد که از ریشه‌های خود جدا شده‌اند.

درباره کتاب گم در راه‌های گم‌گشته (نیماژ)

حسنعلی همراه برادرانش، عباسعلی و درویش، مادرشان را در خانه رها می‌کنند و پیاده، بی‌آذوقه و امیدوار به یافتن کار و امکان ادامه زندگی، راه آبادان را در پیش می‌گیرند. در میانه راه، پیرمردی همراه نوه‌اش اسفندیار به آن‌ها می‌پیوندد؛ اما سفر دشوار، فقدان و گم‌شدن، مسیر زندگی همه آن‌ها را تغییر می‌دهد. درویش از گروه جدا می‌شود و پیرمرد نیز جان می‌بازد. سرانجام حسنعلی و عباسعلی به آبادان می‌رسند، اما خاطره آن سفر و سرنوشت برادر کوچک‌ترشان تا دهه‌ها بعد رهایشان نمی‌کند.

پنجاه یا شصت سال پس از آن واقعه، یاد درویش دوباره میان حسنعلی و عباسعلی زنده می‌شود. هرکدام گذشته را از زاویه نگاه خود بازگو می‌کنند و روایت، به‌جای ارائه یک پاسخ ساده، حقیقتی چندلایه و ناپایدار می‌سازد. رمان هفده بخش دارد و هر بخش را شخصیتی روایت می‌کند؛ از حسنعلی و عباسعلی گرفته تا فرامرز، پسر حسنعلی، گلناز، همسر حسنعلی، اسفندیار و پدربزرگ او.

چندصدایی‌بودن روایت، تجربه خواندن کتاب را به جست‌وجویی در حافظه تبدیل می‌کند. هر شخصیت بخشی از واقعه را به یاد می‌آورد، چیزی را از قلم می‌اندازد یا با برداشتی متفاوت از دیگران به گذشته نگاه می‌کند. در این میان، پرسش درباره درویش، گم‌شدن او و نقش آدم‌های همراه، تنها به یک معمای داستانی محدود نمی‌ماند؛ بلکه به مسئله‌ای درباره حافظه خانوادگی و حافظه جمعی تبدیل می‌شود.

در جهان این رمان، آدم‌ها همیشه چیزی را در راه置 می‌گذارند: خانه، فرزند، استخوان مادر، خاطره، عقل یا امید. مهاجران از سرزمینی گرفتار قحطی به سوی آبادان و دریا حرکت می‌کنند تا شاید راهی برای زندگی پیدا کنند، اما در همین حرکت، بخشی از زندگی پیشین خود را پشت سر می‌گذارند. فقر و گرسنگی، روابط انسانی را فرسوده می‌کند و ترس از مرگ، آدم‌ها را در موقعیت‌هایی قرار می‌دهد که انسانیتشان به آزمون کشیده می‌شود.

صمد طاهری با نگاهی آرام اما گزنده، ریشه‌کنده‌شدن آدم‌ها را دنبال می‌کند؛ از حسنعلی که روستا را برای کار در آبادان ترک کرده تا کوکب، خواهر او، که برای ماندن در کنار همسرش از جایی به جای دیگر می‌رود. حتی استخوان مردگان نیز در جای خود آرام نمی‌گیرند و بازماندگان باید برای یافتن و به خاک سپردن آن‌ها قدم در راه بگذارند. این جزئیات، حس فقدان و بی‌جایی را در سراسر داستان پررنگ می‌کنند.

این کتاب بیش از آن‌که فقط روایت سفری در زمان قحطی باشد، درباره بازگشت گذشته و ناتمام‌ماندن آن است. آدم‌های داستان یا چیزی را گم کرده‌اند، یا خودشان در جغرافیا، زمان و خاطره گم شده‌اند. ازاین‌رو، فضای رمان هم‌زمان واقعی و وهم‌آلود به نظر می‌رسد؛ گویی صدایی از گذشته بازمی‌گردد و یادآوری می‌کند که هیچ‌کس کاملاً به خانه برنمی‌گردد.

نویسنده کتاب گم در راه‌های گم‌گشته (نیماژ)

صمد طاهری در این رمان، دغدغه‌های اجتماعی و انسانی خود را از مسیر روایت چند شخصیت و چند نگاه دنبال می‌کند. او به‌جای آن‌که زندگی مهاجران و قربانیان قحطی را در قالب گزارشی مستقیم بازگو کند، تجربه آنان را در خاطره‌ها، فقدان‌ها و روایت‌های متقاطع نشان می‌دهد.

تمرکز نویسنده بر حافظه، ازهم‌گسیختگی خانواده، مهاجرت و تلاش برای بقاست. نثر و ساختار چندروایتی کتاب، به خواننده اجازه می‌دهد رنج آدم‌ها را از زاویه‌های متفاوت ببیند و میان آنچه رخ داده، آنچه به یاد مانده و آنچه شاید هرگز روشن نشود، حرکت کند. نتیجه، رمانی اجتماعی و تأمل‌برانگیز است که تاریخ و زندگی شخصی را در تجربه گم‌شدن به هم پیوند می‌دهد.

خرید کتاب گم در راه‌های گم‌گشته (نیماژ) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به رمان‌های اجتماعی و تاریخی درباره مهاجرت، فقر، قحطی و تلاش برای بقا علاقه دارید، گم در راه‌های گم‌گشته (نیماژ) می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. این کتاب برای خوانندگانی جذاب است که داستان‌هایی با فضای تلخ و انسانی، شخصیت‌های ریشه‌کن‌شده و کشمکش‌های خانوادگی را دنبال می‌کنند.

همچنین اگر از روایت‌های چندصدایی، داستان‌های مبتنی بر حافظه و آثاری که حقیقت را از نگاه چند شخصیت بررسی می‌کنند لذت می‌برید، ساختار هفده‌بخشی این رمان توجه شما را جلب خواهد کرد. باید انتظار داستانی سرراست و صرفاً حادثه‌محور را نداشته باشید؛ کتاب بیشتر بر تجربه درونی آدم‌ها، اثر ماندگار فقدان و بازگشت دردهای گذشته تمرکز دارد. خواندن آن برای کسانی مناسب است که می‌خواهند در کنار دنبال‌کردن سرنوشت درویش و خانواده‌اش، درباره معنای خانه، مهاجرت و آنچه انسان در مسیر زندگی از دست می‌دهد تأمل کنند.