فرهنگ لغات زبان مخفی (با مقدمه‌ای دربارهٔ جامعه‌شناسی زبان) اثر سیدمهدی سمائی

عکس فرهنگ لغات زبان مخفی (با مقدمه‌ای دربارهٔ جامعه‌شناسی زبان)

کتاب فرهنگ لغات زبان مخفی (با مقدمه‌ای دربارهٔ جامعه‌شناسی زبان)

انتشارات:مرکز

معرفی کتاب فرهنگ لغات زبان مخفی (با مقدمه‌ای دربارهٔ جامعه‌شناسی زبان)

پشت بسیاری از واژه‌ها و عبارت‌های روزمره، لایه‌ای از معنا وجود دارد که فقط در یک گروه اجتماعی یا در موقعیتی خاص فهمیده می‌شود. کتاب فرهنگ لغات زبان مخفی (با مقدمه‌ای دربارهٔ جامعه‌شناسی زبان) نوشتهٔ سید مهدی سمائی، به سراغ بخشی از واژگان و تعبیرهایی می‌رود که نوجوانان و جوانان تهرانی در محافل خود ساخته‌اند و به کار می‌برند.

این کتاب هم یک فرهنگ واژگان است و هم تلاشی برای شناخت زبان به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی. خواننده در آن با اصطلاح‌هایی روبه‌رو می‌شود که برای پنهان کردن مقاصد، افکار، اسرار یا ایجاد نوعی ارتباط درون‌گروهی شکل گرفته‌اند. اهمیت اثر در این است که زبان مخفی را فقط مجموعه‌ای از کلمات عجیب نمی‌بیند، بلکه آن را در پیوند با روابط اجتماعی، هنجارها و شیوه‌های ارتباطی گروه‌های مختلف بررسی می‌کند.

درباره کتاب فرهنگ لغات زبان مخفی (با مقدمه‌ای دربارهٔ جامعه‌شناسی زبان)

زبان مخفی به واژه‌ها و عبارت‌هایی گفته می‌شود که برخی گروه‌های اجتماعی برای پنهان نگه داشتن منظور، فکر یا راز خود ابداع می‌کنند. چنین زبانی معمولاً در میان گروه‌هایی پدیدار می‌شود که می‌خواهند مرز ارتباطی میان خود و دیگران ایجاد کنند؛ ازاین‌رو، شناخت آن می‌تواند بخشی از واقعیت زبانی و اجتماعی یک دوره را آشکار کند. در این میان، قانون‌گریزان و کسانی که با هنجارهای رایج جامعه همراه نیستند، از جمله گروه‌هایی هستند که ممکن است از زبان مخفی استفاده کنند.

سید مهدی سمائی برای تدوین این اثر از گفت‌وگو با دختران و پسران تهرانی و روش‌های ابداعی دیگر بهره گرفته و واژه‌ها را به‌صورت میدانی گردآوری کرده است. معنای هر واژه یا اصطلاح نیز با قرار گرفتن آن در بافت‌های گوناگون روشن می‌شود. بنابراین، کتاب فقط فهرستی از معادل‌ها نیست؛ مثال‌ها کمک می‌کنند کاربرد واقعی مدخل‌ها و تفاوت معنایی آن‌ها در موقعیت‌های مختلف بهتر درک شود.

کتاب در دو بخش کلی شکل گرفته است. بخش نخست، مقدمه‌ای دربارهٔ جامعه‌شناسی زبان، تعریف زبان مخفی، ضرورت گردآوری واژه‌های این زبان و روش کار نویسنده را دربرمی‌گیرد. این بخش زمینه‌ای فراهم می‌کند تا خواننده پیش از ورود به مدخل‌ها، با مفهوم زبان مخفی و جایگاه آن در زندگی اجتماعی آشنا شود و بداند این واژه‌ها چگونه در بستر ارتباط میان افراد معنا پیدا می‌کنند.

بخش اصلی شامل ۵۲۴ مدخل است که واژه‌ها، ترکیب‌ها و عبارت‌ها را در سیزده بخش موضوعی ارائه می‌کند. موضوعاتی مانند نام مزاحمان و فعل‌های مربوط به مزاحمت، نام‌های جنس مخالف، الفاظ و فعل‌های مرتبط با امنیت و اطلاعات و حفظ اسرار، ایجاد ارتباط و ابراز عواطف و نام اشخاص غیرمتجدد در میان این دسته‌بندی‌ها قرار دارند. این ساختار موضوعی، جست‌وجو در کتاب را آسان‌تر می‌کند و به خواننده اجازه می‌دهد هر گروه از اصطلاح‌ها را در ارتباط با کارکرد اجتماعی آن دنبال کند.

خواندن این فرهنگ، تصویری از پویایی زبان فارسی در میان بخشی از نوجوانان و جوانان تهرانی به دست می‌دهد. واژه‌ها در این اثر جدا از کاربرانشان بررسی نمی‌شوند؛ بلکه گفت‌وگو، موقعیت و رابطهٔ میان افراد در فهم آن‌ها نقش دارد. به همین دلیل، کتاب برای کسانی که به تغییرات زبان، واژه‌سازی، ارتباطات غیررسمی و پیوند زبان با رفتار اجتماعی علاقه دارند، می‌تواند اثری قابل تأمل باشد.

نویسنده کتاب فرهنگ لغات زبان مخفی (با مقدمه‌ای دربارهٔ جامعه‌شناسی زبان)

سید مهدی سمائی در این کتاب با رویکردی گردآورنده و توصیفی، بخشی از زبان مخفی فارسی کنونی را ثبت کرده است. او برای آماده‌سازی اثر پنج سال وقت صرف کرده و به گفت‌وگو با جوانان و استفاده از شیوه‌های ابداعی برای دستیابی به واژه‌ها و کاربردهایشان تکیه داشته است. این شیوه باعث شده مدخل‌ها همراه با معنا و مثال‌های متنوع عرضه شوند و خواننده فقط با شکل ظاهری اصطلاح‌ها مواجه نباشد.

نگاه نویسنده در مقدمه، زبان را در ارتباط با جامعه و گروه‌های اجتماعی دنبال می‌کند و در بخش واژه‌نامه، به ثبت نمونه‌هایی از کاربرد زنده و غیررسمی زبان می‌پردازد. حاصل کار، مجموعه‌ای منظم از اصطلاح‌هایی است که در کنار توضیح اجتماعی زبان مخفی، امکان مشاهدهٔ مستقیم واژه‌ها و عبارت‌های این حوزه را فراهم می‌کند.

خرید کتاب فرهنگ لغات زبان مخفی (با مقدمه‌ای دربارهٔ جامعه‌شناسی زبان) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به جامعه‌شناسی زبان، زبان‌شناسی اجتماعی و بررسی شیوه‌های ارتباطی گروه‌های مختلف علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخاب مناسبی برای مطالعه باشد. همچنین خوانندگانی که می‌خواهند با بخشی از واژه‌ها و اصطلاح‌های رایج در میان نوجوانان و جوانان تهرانی آشنا شوند، از ساختار مدخل‌محور و مثال‌های کتاب بهره خواهند برد.

این اثر برای کسانی نیز جذاب است که به واژه‌سازی، زبان غیررسمی، تغییرات گفتاری و نقش موقعیت در شکل‌گیری معنا توجه دارند. انتظار شما از کتاب باید مجموعه‌ای مستند و موضوع‌بندی‌شده از ۵۲۴ مدخل باشد؛ مدخل‌هایی که همراه با معنا و نمونه‌های کاربردی ارائه شده‌اند و در کنار مقدمه‌ای جامعه‌شناختی، راهی برای دیدن زبان در متن روابط اجتماعی پیش رویتان می‌گذارند.

سیدمهدی سمائی
سیدمهدی سمائی
صرف قیاسی زبان فارسی معاصر: گرایش‌های عامیانه کلمات مرکب
تاریخچهٔ آواشناسی و سهم ایرانیان
فرهنگ لغات زبان مخفی (با مقدمه‌ای دربارهٔ جامعه‌شناسی زبان)