گفتارهایی در روش‌شناسی علم اقتصاد اثر موسی غنی‌نژاد اهری

معرفی کتاب گفتارهایی در روش‌شناسی علم اقتصاد

اقتصاد فقط با نمودارها، اعداد و آزمون‌های تجربی شناخته نمی‌شود؛ پیش از هر چیز باید پرسید موضوع این علم چیست و چگونه می‌توان آن را شناخت. کتاب گفتارهایی در روش‌شناسی علم اقتصاد نوشته موسی غنی‌نژاد اهری، به همین پرسش بنیادین می‌پردازد و مسیر شکل‌گیری، تحول و پیامدهای روش‌های گوناگون در علم اقتصاد را بررسی می‌کند.

این کتاب برای خوانندگانی نوشته شده است که می‌خواهند پشتوانه فکری نظریه‌های اقتصادی و شیوه استدلال اقتصاددانان را بهتر بفهمند. مسئله اصلی آن، تفاوت ماهیت علم اقتصاد با علوم طبیعی، به‌ویژه فیزیک، و نقد تلاش‌هایی است که می‌کوشند روش علم اقتصاد را بی‌تأمل به روش علوم فیزیکی نزدیک کنند.

درباره کتاب گفتارهایی در روش‌شناسی علم اقتصاد

بحث کتاب از بررسی روش‌شناسی پوزیتیویستی آغاز می‌شود. در این بخش، ویژگی‌های این رویکرد و دگرگونی‌های آن در طول زمان توضیح داده می‌شود. تفکر پوزیتیویستی اولیه، که بر اثبات تجربی در علوم طبیعی تأکید داشت، در دوره‌ای رو به افول گذاشت؛ بااین‌حال، صورت‌های گوناگون آن در بخش‌هایی از اقتصاد نئوکلاسیک و سپس در جریان اصلی اقتصاد نفوذ پیدا کرد. کتاب نشان می‌دهد که این نفوذ، در حالی گسترش یافت که رویکردهای علمی در علوم فیزیکی نیز دستخوش تغییر شده بودند.

در ادامه، روش‌شناسی اقتصاد سیاسی کلاسیک بررسی می‌شود؛ روشی که از مباحث پوزیتیویستی زمان خود فاصله داشت. تفاوت روش‌شناسی اقتصاددانان انگلیسی با متفکران اقتصادی فرانسوی نیز در همین چارچوب مورد توجه قرار می‌گیرد. این مقایسه به خواننده کمک می‌کند ببیند سنت‌های متفاوت فکری چگونه به موضوع علم اقتصاد و شیوه تحلیل آن نزدیک شده‌اند.

یکی از محورهای مهم کتاب، «جدال روش‌ها» میان کارل منگر، اقتصاددان اتریشی، و گوستاو شمولر آلمانی است. اهمیت این جدال فقط در اختلاف میان دو اقتصاددان خلاصه نمی‌شود؛ بلکه از خلال آن، برخی جنبه‌های اساسی روش‌شناسی ویژه علم اقتصاد روشن می‌شود. سپس کتاب به چگونگی رسوخ پوزیتیویسم در جریان اصلی اقتصاد می‌پردازد و این موضوع را با بحث درباره پراگزئولوژی، یعنی روش‌شناسی خاص علم اقتصاد، ادامه می‌دهد.

در پراگزئولوژی، مفهوم بنیادی کنش یا رفتار ارادی اهمیت دارد. همین مفهوم، تفاوت موضوع علم اقتصاد با موضوع علم فیزیک را آشکار می‌کند؛ زیرا اقتصاد با کنش‌های انسانی و رفتارهای ارادی سروکار دارد، نه صرفاً با اشیاء و پدیده‌هایی که مانند موضوعات علوم طبیعی بررسی می‌شوند. از این منظر، کتاب خواننده را وادار می‌کند درباره حدود کاربرد روش‌های تجربی و فیزیکی در اقتصاد با دقت بیشتری بیندیشد.

گفتار پایانی نقدی بر رویکرد روش‌شناختی مبهم رایج در جریان اصلی علم اقتصاد ارائه می‌دهد و بر برخی پیامدهای زیان‌بار آن در حوزه نظریه و سیاست‌گذاری تأکید می‌کند. بااین‌حال، استدلال این بخش جدا از گفتارهای پیشین قابل فهم نیست. ترتیب شش گفتار کتاب، روندی پیوسته می‌سازد: از شناخت پوزیتیویسم و تاریخ اثرگذاری آن، به تمایز روش اقتصاد و در نهایت نقد نتایج روش‌شناختی نادرست می‌رسیم.

گفتارهایی در روش‌شناسی علم اقتصاد کتابی تحلیلی و نظری است و از خواننده انتظار دارد مفاهیم و استدلال‌ها را با حوصله دنبال کند. ارزش مطالعه آن در این است که پرسش‌هایی اساسی درباره ماهیت علم اقتصاد، رابطه نظریه و روش، نقش رفتار ارادی و تأثیر مبانی روش‌شناختی بر نظریه‌پردازی و سیاست‌گذاری پیش می‌کشد. مطالعه گفتارهایی در معرفت‌شناسی اقتصادی نیز به‌عنوان مقدمه‌ای مفید برای ورود به این بحث توصیه شده است.

نویسنده کتاب گفتارهایی در روش‌شناسی علم اقتصاد

موسی غنی‌نژاد اهری در این کتاب بر مبانی روش‌شناختی علم اقتصاد تمرکز دارد و به‌جای ارائه یک معرفی عمومی از اقتصاد، سراغ پرسش‌هایی می‌رود که شیوه شناخت و تحلیل پدیده‌های اقتصادی را شکل می‌دهند. رویکرد او در اثر حاضر، تاریخی و انتقادی است: تحول پوزیتیویسم، روش اقتصاد سیاسی کلاسیک، جدال روش‌ها و شکل‌گیری رویکردهای جریان اصلی را در پیوند با یکدیگر بررسی می‌کند.

نویسنده با برجسته کردن مفهوم کنش ارادی و تفاوت آن با موضوع علوم فیزیکی، مخاطب را به بازنگری در روش‌های رایج علم اقتصاد دعوت می‌کند. در نتیجه، کتاب برای کسانی که به فلسفه علم، معرفت‌شناسی اقتصادی و مبانی نظری اقتصاد علاقه دارند، متنی برای مطالعه دقیق و تأمل‌برانگیز فراهم می‌آورد.

خرید کتاب گفتارهایی در روش‌شناسی علم اقتصاد به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به روش‌شناسی علم اقتصاد، فلسفه علم یا معرفت‌شناسی اقتصادی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی جدی برای شما باشد. همچنین دانشجویان و پژوهشگرانی که می‌خواهند مبانی نظری اقتصاد، تفاوت اقتصاد با علوم طبیعی و اثر روش‌شناسی بر نظریه و سیاست‌گذاری را بهتر بررسی کنند، از ساختار تحلیلی آن بهره می‌برند.

این اثر برای خوانندگانی مناسب است که از بحث‌های مفهومی و تاریخی درباره پوزیتیویسم، اقتصاد سیاسی کلاسیک و جریان اصلی اقتصاد استقبال می‌کنند و ترجیح می‌دهند به‌جای دریافت نتیجه‌ای ساده و فوری، مسیر استدلال را مرحله‌به‌مرحله دنبال کنند. اگر دنبال کتابی درباره پرسش‌های بنیادی علم اقتصاد هستید، باید انتظار متنی نظری، انتقادی و نیازمند تمرکز را داشته باشید.

در نهایت، گفتارهایی در روش‌شناسی علم اقتصاد برای کسانی مناسب‌تر است که می‌خواهند درباره این پرسش فکر کنند که آیا می‌توان روش علوم فیزیکی را مستقیماً در اقتصاد به کار گرفت یا نه. این کتاب با تمرکز بر کنش انسانی و پیامدهای انتخاب روش نادرست، نگاه خواننده را از نتایج ظاهری نظریه‌ها به مبانی شکل‌گیری آن‌ها منتقل می‌کند.