مترسک در ۴ موقعیت اثر عباس باباعلی

کتاب مترسک در ۴ موقعیت
(در چهار موقعیت)
معرفی کتاب مترسک در ۴ موقعیت
«مترسک در ۴ موقعیت» مجموعهای از ۹ داستان کوتاه عباس باباعلی است؛ کتابی که در هر داستان، با انتخابی متفاوت در فرم و موقعیت، خواننده را به فضایی نامتعارف و طنزآمیز میبرد. این مجموعه برای کسانی نوشته شده است که از داستان کوتاه انتظار تکرار الگوهای آشنا را ندارند و دوست دارند با روایتهایی تجربهگرا، پرسشبرانگیز و گاه غافلگیرکننده روبهرو شوند.
در این کتاب، مرز میان واقعیت و خیال، زندگی و مرگ، احساس و انکار، و خواننده و متن پیوسته جابهجا میشود. برخی داستانها از موقعیتهایی عادی آغاز میشوند، اما بهتدریج لایههایی غیرمنتظره پیدا میکنند. طنز موجود در این روایتها نیز فقط برای خنداندن نیست؛ گاهی راهی است برای نشان دادن تناقضهای رفتاری، میلهای پنهان و موقعیتهایی که در ظاهر سادهاند اما در ادامه، معنای پیچیدهتری پیدا میکنند.
درباره کتاب مترسک در ۴ موقعیت
داستان نخست، «غوطهور در فرمالین»، از زاویه دید مردهای روایت میشود که با لحنی خونسرد درباره وضعیت خود در سالن تشریح سخن میگوید. روایت خطی نیست و اطلاعات مربوط به گذشته راوی و زمان حال، بهشکل پراکنده در اختیار خواننده قرار میگیرد. در جریان داستان، امیالی که راوی در دوران زندگی سرکوب یا خاموش کرده بود، پس از مرگ جان تازهای میگیرند و همین تغییر، موقعیتی غریب و تأملبرانگیز میسازد.
در «بعضی حرفها را برعکس مینویسند»، جمعآوری اسکناسهایی که پشت آنها نوشته شده، از یک دلیل پیشپاافتاده شروع میشود؛ اما نوشتههای پشت اسکناسها بهتدریج مسیر داستان را تعیین میکنند. ماجرا از همین راه، به گذشته راوی و رخدادهایی میرسد که با باجگیری ناموسی از دوست قدیمی او ارتباط دارند. در این داستان، شیوه پیشروی روایت به اندازه خود حادثه اهمیت پیدا میکند.
«من و لیلی» با جملهای درباره دوست نداشتن لیلی آغاز میشود. راوی با نگاه کردن به عکسها و تکرار این جمله، بهجای آنکه پاسخی روشن ارائه کند، احساس درونی خود را انکار میکند. داستان نشان میدهد چگونه زیست اجتماعی و اصول اخلاقی میتوانند فرد را از پذیرش یا بروز برخی نیازهایش دور کنند.
در «زنها وقتی گم میشوند»، استفاده از نامهای سیمین و جلال، دو روایت موازی را شکل میدهد و توجه ویژه به فرم، یکی از ویژگیهای برجسته آن است. «سگ خفته» نیز با خطاب قرار دادن مستقیم خواننده، به ساختن نوعی فراداستان نزدیک میشود و از کنجکاوی مخاطب برای همراه کردن او با مسیر روایت بهره میگیرد.
داستان «پرنده که اینقدر خون ندارد» چهار راوی دارد و ماجرا را از نگاه چند شخصیت، از جمله یک پرنده، پیش میبرد. این چندصدایی، امکان دیدن یک موقعیت از زاویههای مختلف را فراهم میکند. هرچند شباهت زبان و لحن راویان از تمایز کامل آنها میکاهد، خودِ این انتخاب فرمی همچنان یکی از تجربههای قابل توجه مجموعه است.
در مجموع، کتاب بر تجربه فرمهای تازه در داستان کوتاه تکیه دارد. روایت غیرخطی، راویان متفاوت، خطاب مستقیم به مخاطب، موقعیتهای نامتعارف و زبان طنزآمیز، عناصر اصلی این تجربهاند. بنابراین بهتر است از این مجموعه انتظار داستانهایی یکدست و متعارف نداشته باشید؛ هر روایت مسیر و سازوکار خاص خود را دنبال میکند و خواننده را به کشف شیوه روایت فرامیخواند.
نویسنده کتاب مترسک در ۴ موقعیت
عباس باباعلی در این مجموعه، بیش از آنکه به یک شکل ثابت برای روایت وفادار بماند، در هر داستان بهدنبال موقعیتی تازه است. حاصل این رویکرد، مجموعهای است که داستانهای آن از نظر زاویه دید، ساختار و رابطه با خواننده تفاوت دارند. نویسنده گاهی روایت را از ذهن مردهای دنبال میکند، گاهی نوشتههای روی اسکناس را به نیروی پیشبرنده داستان تبدیل میکند و گاهی چند راوی را در کنار هم قرار میدهد.
نگاه او به شخصیتها و موقعیتها، اغلب با فاصلهای طنزآمیز همراه است؛ فاصلهای که به خواننده اجازه میدهد تناقضهای درونی و رفتاری را بهتر ببیند. در کنار این طنز، توجه به امیال سرکوبشده، انکار احساسات، پیچیدگی روابط و امکانهای مختلف روایت نیز حضور دارد. به همین دلیل، «مترسک در ۴ موقعیت» را میتوان نمونهای از تلاش عباس باباعلی برای آزمودن فرمهای گوناگون در داستان کوتاه دانست.
خرید کتاب مترسک در ۴ موقعیت به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به داستان کوتاه فارسی با فضاهای نامتعارف، روایتهای تجربهگرا و موقعیتهای طنزآمیز علاقه دارید، این مجموعه میتواند انتخابی مناسب برای شما باشد. کتاب برای خوانندگانی جذاب است که از کشف ساختارهای روایی متفاوت لذت میبرند و دوست دارند هر داستان، از نظر فرم و زاویه نگاه، تجربهای جداگانه پیش رویشان بگذارد.
این اثر همچنین به کسانی پیشنهاد میشود که به روایتهای غیرخطی، چندصدایی و داستانهایی با مرزهای انعطافپذیر میان واقعیت و خیال علاقهمندند. اگر ترجیح میدهید متن را فقط برای دنبال کردن یک سلسله حادثه نخوانید و در شیوه روایت، لحن راوی و رابطه میان فرم و معنا نیز دقیق شوید، «مترسک در ۴ موقعیت» زمینه مناسبی برای چنین خوانشی فراهم میکند.
از سوی دیگر، خوانندگانی که به طنز ادبی و بررسی رفتارهای متناقض انسانی علاقه دارند، در داستانهای این مجموعه با موقعیتهایی روبهرو میشوند که هم غریباند و هم قابل تأمل. در نهایت، باید انتظار مجموعهای متنوع را داشته باشید؛ کتابی که هر داستان آن پیشنهاد روایی متفاوتی مطرح میکند و شما را به مشارکت فعال در فهم فضای داستان فرامیخواند.




