سگها و استخوانهای مادرم و یک نمایشنامهٔ دیگر اثر مژگان خالقی
کتاب سگها و استخوانهای مادرم و یک نمایشنامهٔ دیگر
و یک نمایشنامهٔ دیگر
معرفی کتاب سگها و استخوانهای مادرم و یک نمایشنامهٔ دیگر
وقتی خاطرهٔ مادر، ترس و جنگ در کنار هم قرار می‌گیرند، صحنهٔ نمایش به مکانی برای بازگویی زخم‌هایی تبدیل می‌شود که به‌آسانی فراموش نمی‌شوند. کتاب سگها و استخوانهای مادرم و یک نمایشنامهٔ دیگر نوشتهٔ مژگان خالقی، مجموعه‌ای نمایشی است که مخاطب را با تجربه‌ای تلخ و تکان‌دهنده از خشونت، فقدان و پیامدهای انسانی جنگ روبه‌رو می‌کند.
در مرکز بخش‌هایی از این اثر، صدای مایکا شنیده می‌شود؛ شخصیتی که از چهرهٔ ترسیدهٔ مادرش، گودال‌های بزرگ، اتوبوس و وعده‌ای دروغین برای دیدار دوباره سخن می‌گوید. این روایت، بیش از آن‌که صرفاً بازگویی یک حادثه باشد، تلاش می‌کند فشار سنگین ترس و درماندگی را در ذهن و زبان یک انسان نشان دهد. کتاب از مخاطب می‌پرسد در دل مادری که شاهد خشونت علیه دخترش است چه می‌گذرد و جنگ چگونه می‌تواند حتی امکان تولد و آینده را به پرسشی دردناک تبدیل کند.
مژگان خالقی در این نمایشنامه‌ها به سراغ موقعیت‌هایی می‌رود که در آن‌ها مرز میان خاطره، رنج شخصی و فاجعه‌ای جمعی باریک می‌شود. عنوان اثر نیز با کنار هم نشاندن سگها، استخوان‌ها و تصویر مادر، فضایی خشن، نمادین و ناآرام می‌سازد؛ فضایی که خواننده را از همان ابتدا برای مواجهه با فقدان و خشونت آماده می‌کند. واژه‌ها و گفت‌وگوهای اثر، به‌جای ارائهٔ توضیحی بیرونی، تجربهٔ شخصیت را مستقیماً پیش چشم مخاطب می‌گذارند.
این کتاب برای کسانی ارزش خواندن دارد که تئاتر را فقط سرگرمی نمی‌دانند و به نقش ادبیات نمایشی در مواجهه با مسائل انسانی علاقه‌مندند. خواننده نباید انتظار روایتی سبک یا آرام داشته باشد؛ با متنی روبه‌روست که از تصویرهای دردناک و پرسش‌های اخلاقی استفاده می‌کند تا دربارهٔ خشونت، مادرانگی، بدن، حافظه و آینده تأمل ایجاد کند. در کنار نمایشنامهٔ اصلی، نمایشنامه‌ای دیگر نیز قرار گرفته و مجموعه را به انتخابی مناسب برای علاقه‌مندان به نمایشنامه‌خوانی معاصر و آثار اجتماعی تبدیل می‌کند.
درباره کتاب سگها و استخوانهای مادرم و یک نمایشنامهٔ دیگر
سگها و استخوانهای مادرم و یک نمایشنامهٔ دیگر با تکیه بر ظرفیت‌های تئاتر، رنج انسان را از خلال صدا، تصویر و موقعیت نمایشی پی می‌گیرد. آنچه در این اثر برجسته است، حضور مستقیم یک تجربهٔ هولناک در زبان شخصیت است؛ تجربه‌ای که در آن یادآوری چهرهٔ مادر، ترس از جدایی و ناتوانی در تغییر سرنوشت، به یکدیگر گره می‌خورند. مخاطب با گزارشی خنثی مواجه نیست، بلکه به فضای ذهنی شخصیتی نزدیک می‌شود که هنوز با پیامدهای آنچه دیده و از سر گذرانده زندگی می‌کند.
جنگ در این کتاب تنها یک زمینهٔ بیرونی نیست. در گفت‌وگوهای اثر، جنگ به نیرویی تبدیل می‌شود که بدن‌ها، خانواده‌ها و امکان ادامهٔ زندگی را تهدید می‌کند. پرسش دربارهٔ کودکی که ممکن است در چنین شرایطی متولد شود، متن را به سوی دغدغه‌هایی دربارهٔ آینده، مسئولیت و معنای زنده‌ماندن می‌برد. با این حال، اثر پاسخ‌های ساده ارائه نمی‌دهد؛ خواننده باید در برابر خشونتی قرار بگیرد که هم فردی است و هم ابعادی جمعی دارد.
فضای کتاب سنگین و پرتنش است و تصویرهای استخوان، گودال و چهرهٔ مادر، حس فقدان و هراس را تقویت می‌کنند. این تصویرها در کنار گفت‌وگوهای عاطفی، تجربه‌ای را شکل می‌دهند که بیش از روایت خطی یک ماجرا، بر شدت موقعیت و اثر روانی آن تکیه دارد. از سوی دیگر، حضور یک نمایشنامهٔ دیگر در مجموعه، امکان می‌دهد مخاطب با جهان نمایشی نویسنده در بیش از یک متن روبه‌رو شود و حساسیت او را نسبت به موقعیت‌های انسانی و بحران‌های اجتماعی دنبال کند.
خواندن این کتاب می‌تواند فرصتی برای اندیشیدن به رابطهٔ میان تئاتر و واقعیت باشد؛ به این‌که چگونه یک گفت‌وگوی نمایشی می‌تواند صدای رنجی را منتقل کند که در روایت‌های معمول نادیده می‌ماند. اثر، مخاطب را به تماشای یک فاجعه از فاصله‌ای امن دعوت نمی‌کند، بلکه او را با ترس، اندوه و پرسش‌های شخصیت همراه می‌سازد. همین نزدیکی، تجربهٔ خواندن را دشوار اما معنادار می‌کند.
نویسنده کتاب سگها و استخوانهای مادرم و یک نمایشنامهٔ دیگر
مژگان خالقی نویسنده، کارگردان و بازیگر تئاتر و بازیگر سینما و تلویزیون است. او در اصفهان زاده شده و تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشتهٔ کارگردانی تئاتر از دانشکدهٔ سینما تئاتر به پایان رسانده است. خالقی فعالیت هنری‌اش را از سال ۱۳۷۳ و در نه‌سالگی آغاز کرده و در جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی جوایز متعددی به دست آورده است.
او کارگردانی نمایش‌هایی مانند تو مشغول مردن‌ات بودی، بازی استریندبرگ و کلاغ را بر عهده داشته و نمایشنامه‌های کهکشان راه شیری، منم ندیمهٔ مده‌آ و بیوهٔ سیاه، بیوهٔ سفید را نوشته است. عضویت در انجمن بازیگران و انجمن کارگردانان خانهٔ تئاتر ایران نیز بخشی از فعالیت حرفه‌ای اوست. در این کتاب، تجربهٔ او در تئاتر با توجه به صدا، موقعیت و بحران انسانی پیوند می‌خورد و متنی شکل می‌گیرد که برای خواندن و تصور شدن روی صحنه نوشته شده است.
خرید کتاب سگها و استخوانهای مادرم و یک نمایشنامهٔ دیگر به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟
اگر به نمایشنامه‌های اجتماعی و آثار نمایشی با فضای روان‌شناختی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی جدی و درگیرکننده برای شما باشد. این اثر به‌ویژه برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند دربارهٔ اثر جنگ بر خانواده، مادرانگی، خشونت و حافظه بخوانند و از متن‌هایی استقبال می‌کنند که پرسش‌های اخلاقی را بی‌پرده مطرح می‌کنند.
دانشجویان و علاقه‌مندان تئاتر، نمایشنامه‌خوان‌ها و کسانی که به ادبیات معاصر با موضوعات انسانی و اجتماعی توجه دارند نیز از این مجموعه بهره می‌برند. اگر از متن‌های آرام و سرگرم‌کننده انتظار اصلی‌تان است، فضای سنگین آن ممکن است انتخاب شما نباشد؛ اما اگر به‌دنبال مواجهه با زبانی نمایشی، تصاویر ماندگار و تجربه‌ای تأمل‌برانگیز هستید، سگها و استخوانهای مادرم و یک نمایشنامهٔ دیگر می‌تواند شما را تا پایان با خود همراه کند.
