نبرد قدرت در ایران در دوره جمهوری اسلامی اثر محمد سمیعی

معرفی کتاب نبرد قدرت در ایران در دوره جمهوری اسلامی

وقتی پرسش از ماندگاری جمهوری اسلامی ایران در برابر بحران‌ها و فشارهای گوناگون مطرح می‌شود، پاسخ را نمی‌توان در یک عامل خلاصه کرد. کتاب «نبرد قدرت در ایران در دوره جمهوری اسلامی» اثر محمد سمیعی، به همین پرسش مرکزی نزدیک می‌شود و آن را در پیوند میان ساختار قدرت، رقابت نیروهای سیاسی و تحولات اقتصادی دنبال می‌کند.

این اثر پژوهشی، تاریخ و سیاست معاصر ایران را از زاویه توزیع قدرت می‌خواند؛ یعنی به‌جای تمرکز بر یک رویداد، ائتلاف‌ها، نهادها و کشمکش‌هایی را بررسی می‌کند که در شکل‌گیری و دوام نظام جمهوری اسلامی نقش داشته‌اند. پرسش اصلی کتاب این است که چگونه نظامی با ناسازگاری‌های نظری، فشارهای بین‌المللی، دشمنان متعدد و کارنامه‌ای بحث‌برانگیز توانسته در طول زمان مقاومت کند و کدام عوامل داخلی و خارجی آن را تضعیف کرده‌اند.

درباره کتاب نبرد قدرت در ایران در دوره جمهوری اسلامی

نویسنده بحث را با بررسی نهاد روحانیت و گذار آن از وعده‌های آرمان‌شهری به واقعیت‌های حکمرانی آغاز می‌کند. تقابل فقه سنتی با نیازهای اجتماعی، رویارویی با دانش مدرن و جایگزینی تخصص‌گرایی با بوروکراسی، از محورهای این بررسی هستند. در برابر تثبیت قدرت روحانیت، افول تدریجی روشنفکران سکولار و دینی نیز واکاوی می‌شود؛ به‌ویژه آنجا که ضعف برخورداری از بدنه اجتماعی، آن‌ها را از سیاست عملی دور کرده است. این بخش به خواننده کمک می‌کند رابطه میان اندیشه سیاسی، نهادسازی و توان اثرگذاری اجتماعی را بهتر ببیند.

در ادامه، کتاب به رقابت جناح‌های سیاسی و اقتصاد سیاسی می‌پردازد. دوره‌های سازندگی، اصلاحات، عوام‌گرایی و دیپلماسی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا روشن شود که نبود احزاب شناسنامه‌دار چگونه خلأ مشارکت سازمان‌یافته را با شعارهای عوامانه پر کرده است. گسترده‌ترین بحث اثر، روند اقتصاد سیاسی از سال ۱۳۴۰ تا ۱۴۰۰ را دنبال می‌کند؛ از اقتصاد دولت‌سالار دوران جنگ تا سیاست‌های خصوصی‌سازی. در این مسیر، پیامدهای شکل‌گیری نهادهای خصولتی فاقد شفافیت، نقش رانت، وابستگی به نفت و اثر تحریم‌ها در ساختار مالی بررسی می‌شود. خواننده با تصویری از دگرگونی‌های اقتصادی و پیوند آن‌ها با قدرت سیاسی روبه‌رو می‌شود.

یکی دیگر از محورهای مهم، بررسی نهادهای نظامی و اطلاعاتی است. کتاب شکل‌گیری سپاه پاسداران در کنار ارتش و اثر تعیین‌کننده جنگ هشت‌ساله بر شاکله این نیروها را بررسی می‌کند. سپس، ورود نهادهای نظامی به حوزه‌های اقتصادی و سیاسی، با توجه به تفاوت آن‌ها با ارتش کلاسیک تحلیل می‌شود. این روایت نشان می‌دهد که قدرت فقط در نهادهای رسمی انتخاباتی یا اداری متمرکز نیست و سازوکارهای امنیتی و نظامی نیز در معادلات آن حضور دارند.

در عرصه خارجی، تقابل با امریکا از تسخیر سفارت تا دوران پسابرجام بررسی می‌شود. این تقابل در خوانش کتاب هم عاملی برای ماندگاری سیستم است و هم به انزوای بین‌المللی انجامیده است. در کنار آن، نیروهای بیرون از هسته حاکمیت، از جمله سلطنت‌طلب‌ها، جریان‌های خودمختاری‌طلب و مجاهدین خلق، از منظر تضادهای درونی و ناکارآمدی ساختاری ارزیابی می‌شوند. کتاب با این حال جامعه را فقط در جایگاه تماشاگر نمی‌بیند؛ زنان، جوانان و مهاجران حاشیه‌نشین نیز از راه سرکشی‌های خزنده و شکستن انحصار رسانه‌ای، خواسته‌های خود را پیش می‌برند.

در فصل‌های پایانی، بحث به چهار ابرچالش و مسئله مشروعیت سیاسی می‌رسد. پایه‌های سه‌گانه مشروعیت در برابر خطر استهلاک از درون قرار می‌گیرند و عوامل تضعیف نظام، هم در سطح داخلی و هم در مناسبات خارجی، دوباره صورت‌بندی می‌شوند. ارزش این کتاب در آن است که به‌جای ارائه تصویری تک‌بعدی، میان تاریخ، نهاد، اقتصاد سیاسی، سیاست خارجی و کنش اجتماعی ارتباط برقرار می‌کند. بنابراین، اگر می‌خواهید بفهمید نبرد قدرت در جمهوری اسلامی چگونه شکل گرفته، چه نیروهایی آن را به چالش کشیده‌اند و چرا برخی تعارض‌ها به ماندگاری آن کمک کرده‌اند، این اثر چشم‌اندازی منسجم و مستند پیش رویتان می‌گذارد.

نویسنده کتاب نبرد قدرت در ایران در دوره جمهوری اسلامی

محمد سمیعی در این کتاب، نویسنده‌ای است که موضوع را از مسیر ریشه‌یابی تاریخی توزیع قدرت دنبال می‌کند. شیوه او ترکیبی از بررسی نهادها، تحلیل ائتلاف‌ها و تقابل‌های سیاسی و واکاوی پیامدهای اقتصادی و بین‌المللی است. تمرکز بر پیوند میان نیروهای اجتماعی و ساختار حاکمیت، به اثر امکان می‌دهد که از شرح پراکنده رویدادها فراتر برود و سازوکارهای قدرت را توضیح دهد.

خرید کتاب نبرد قدرت در ایران در دوره جمهوری اسلامی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد سیاسی و تاریخ معاصر مناسب است؛ به‌ویژه برای کسانی که می‌خواهند رابطه میان نهادهای سیاسی، ساختار اقتصادی و رفتار اجتماعی را در ایران پس از سال ۱۳۵۷ دنبال کنند. اگر به تحلیل قدرت، رقابت جناح‌ها و ریشه‌های تاریخی تصمیم‌های سیاسی علاقه‌مند هستید، از فصل‌های مربوط به روحانیت، روشنفکران و نیروهای نظامی نکات قابل تأملی دریافت می‌کنید. علاقه‌مندان به اقتصاد سیاسی نیز می‌توانند روند گذار از اقتصاد دولت‌سالار جنگ به خصوصی‌سازی و پیامدهای نهادهای خصولتی، نفت و تحریم‌ها را در چارچوب منازعه قدرت بخوانند.

از سوی دیگر، این اثر برای خوانندگانی مناسب است که پرسش اصلی‌شان راز ماندگاری جمهوری اسلامی و شیوه مقاومت آن در برابر چالش‌هاست. نباید انتظار داستان یا روایت شخصی داشته باشید؛ با پژوهشی تحلیلی روبه‌رو هستید که می‌کوشد عوامل داخلی و خارجی را کنار هم بگذارد. در نهایت، اگر دنبال کتابی درباره مشروعیت سیاسی، اقتصاد ایران، جامعه مدنی، سیاست خارجی و کشمکش‌های درون ساختار جمهوری اسلامی هستید، «نبرد قدرت در ایران در دوره جمهوری اسلامی» می‌تواند انتخابی برای مطالعه منظم و انتقادی باشد؛ کتابی که به‌جای ساده‌سازی، شما را با چندلایگی مناسبات قدرت و چالش‌های ماندگاری آن مواجه می‌کند.