بازیگری و پرفرمنس آرت اثر احمد دامود

معرفی کتاب بازیگری و پرفرمنس آرت: راهنمای تمرینهای عملی و نقد و نظر درباره پرفرمنس آرت

گاهی یک اجرا نه داستانی روشن دارد و نه به شیوه معمول نمایش پیش می‌رود؛ با این حال می‌تواند نگاه ما را به خودِ عمل اجرایی، بدن، فضا و لحظه معطوف کند. کتاب «بازیگری و پرفرمنس آرت: راهنمای تمرینهای عملی و نقد و نظر درباره پرفرمنس آرت»، نوشته احمد دامود، به سراغ همین مرز میان بازیگری، تئاتر و پرفرمنس آرت می‌رود و آن را هم از زاویه تمرین و هم از منظر نظری بررسی می‌کند.

در این اثر، پرفرمنس آرت به‌عنوان هنری ترکیبی معرفی می‌شود؛ هنری که از پیوند رسانه‌هایی مانند نقاشی، فیلم، ویدیو، موسیقی، درام و رقص شکل گرفته و عناصر تصویری، شنیداری و اجرایی را با فرهنگ عامه و زندگی روزمره کنار هم می‌نشاند. دامود توضیح می‌دهد که قطعات این حوزه اغلب بدون قصه‌پردازی متعارف و گاه متشکل از عناصر ظاهراً نامرتبط هستند؛ بنابراین مخاطب به‌جای دنبال‌کردن پیرنگ، بیشتر با یک اتفاق دیدنی یا فرم اجرایی روبه‌رو می‌شود. این تفاوت، پرسش‌هایی درباره معنای اثر هنری، نقش اجراگر و رابطه میان هنر و زندگی روزانه پیش می‌کشد.

درباره کتاب بازیگری و پرفرمنس آرت: راهنمای تمرینهای عملی و نقد و نظر درباره پرفرمنس آرت

کتاب با دو بخش جداگانه تنظیم شده است تا خواننده بتواند میان شناخت عملی و بررسی نظری رفت‌وآمد کند. بخش نخست از مفهوم پرفرمنس آرت آغاز می‌شود و پس از ارائه شناختی ابتدایی، به راهنمایی کلی برای تمرین‌ها می‌رسد. این بخش برای کسانی اهمیت دارد که می‌خواهند پیش از ورود به بحث‌های پیچیده‌تر، با منطق کلی این شیوه و امکان‌های آن در کار اجرایی آشنا شوند. تمرین‌ها صرفاً به توضیح یک اصطلاح محدود نیستند؛ آن‌ها بدن، کنش، حضور و نسبت اجراگر با آنچه در صحنه رخ می‌دهد را درگیر می‌کنند.

در ادامه، موضوع‌هایی مانند سکون، تن‌پوش، تقلید و تکرار، دیگران و دیگران، عدم تداوم و غافلگیری، آشفتگی و تمرکز بررسی می‌شوند. کتاب همچنین به احتیاجات و پرفرمنس آرت، تغییر در سرعت، کنش‌های جدید، زبان، زمان و مکان اجرا می‌پردازد. یکی از محورهای مهم آن چگونگی حضور است؛ یعنی اینکه اجراگر چگونه می‌تواند با حضور واقعی یا از راه عروسک‌گردانی در موقعیت اجرایی ظاهر شود. کنار هم قرارگرفتن این تمرین‌ها، دامنه انتخاب‌های اجرایی را روشن می‌کند و به خواننده اجازه می‌دهد رابطه میان حرکت، سکون، تکرار، سرعت و توجه را دقیق‌تر ببیند.

بخش دوم به خاستگاه پرفرمنس آرت اختصاص دارد و پایگاه نظری و خاستگاه عملی آن را پی می‌گیرد. در این قسمت، زیبایی‌شناسی اتفاقات دیدنی بررسی می‌شود؛ مفهومی که کمک می‌کند فرم اجرایی را جدا از انتظارهای معمول درباره قصه، شخصیت‌پردازی و نمایش درک کنیم. کتاب سپس به تجدیدنظر در جایگاه بازیگر پرفرمنس می‌پردازد و می‌پرسد اجراگر در این شکل هنری چه مسئولیت و حضوری دارد. بررسی روانی بازیگران و اختلالات روانی در ارتباط با پرفرمنس آرت نیز در همین بخش دنبال می‌شود. این بحث‌ها، موضوع را از سطح تمرین‌های بدنی و صحنه‌ای فراتر می‌برند و به زمینه‌های فکری و انسانی اجرا توجه می‌دهند.

نویسنده کتاب بازیگری و پرفرمنس آرت: راهنمای تمرینهای عملی و نقد و نظر درباره پرفرمنس آرت

احمد دامود در این کتاب دو مسیر مکمل را کنار هم قرار می‌دهد: مسیری برای شناخت و تمرین، و مسیری برای تحلیل و بازاندیشی. تفکیک روشن دو بخش باعث می‌شود خواننده هنگام مواجهه با موضوع‌های عینی، به راهنمایی کاربردی دسترسی داشته باشد و در قسمت نظری، تصویری گسترده‌تر از پرفرمنس آرت به دست آورد. رویکرد او به بازیگری، بدن و حضور را از پرسش‌های زیبایی‌شناختی و روانی جدا نمی‌کند؛ ازاین‌رو کتاب می‌تواند برای مطالعه‌ای میان‌رشته‌ای درباره اجرا، تئاتر و هنرهای ترکیبی به کار آید. نام نویسنده در سراسر اثر با کوششی برای توضیح هم‌زمان امکان‌های عملی و مبانی فکری این شیوه همراه است.

خرید کتاب بازیگری و پرفرمنس آرت: راهنمای تمرینهای عملی و نقد و نظر درباره پرفرمنس آرت به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به بازیگری، تئاتر و شیوه‌های اجرایی معاصر علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای گسترش نگاه شما به مفهوم اجرا باشد. خوانندگانی که می‌خواهند پرفرمنس آرت را نه فقط به‌عنوان مجموعه‌ای از اتفاق‌های دیدنی، بلکه به‌عنوان حوزه‌ای برای آزمودن رابطه بدن، فضا، زمان، صدا و کنش بررسی کنند، از ساختار دوگانه آن بهره می‌برند. بخش تمرین‌ها برای کسانی جذاب‌تر است که دنبال ایده‌هایی برای مشاهده و تجربه در فرایند اجرایی هستند؛ در مقابل، بخش نظری به کار خوانندگانی می‌آید که به خاستگاه، زیبایی‌شناسی و جایگاه بازیگر در این هنر فکر می‌کنند. دانشجویان و علاقه‌مندان نمایش، بازیگران، اجراگران و پژوهشگرانی که با هنرهای ترکیبی سروکار دارند نیز می‌توانند موضوع‌های کتاب را با دغدغه‌های خود مقایسه کنند.

از این کتاب نباید انتظار یک روایت داستانی یا راهنمایی صرفاً فنی و جدا از مباحث نظری داشت. ارزش آن در پیوند میان توضیح مفهوم، تمرین عملی، مثال‌های مرتبط با نمایش و تحلیل جایگاه اجراگر شکل می‌گیرد. نویسنده به شما امکان می‌دهد ابتدا با عناصر و موقعیت‌های قابل آزمودن روبه‌رو شوید و سپس درباره ریشه‌ها، ویژگی‌های زیبایی‌شناختی و ابعاد روانی این هنر تأمل کنید. در نهایت، بازیگری و پرفرمنس آرت اثری است برای کسانی که می‌خواهند مرزهای بازیگری را دوباره ببینند و نسبت میان اجرا و زندگی روزمره را با دقت بیشتری دنبال کنند.