هنر تئاتر اثر عبدالحسین نوشین

معرفی کتاب هنر تئاتر

تئاتر فقط یک اجرای صحنه‌ای نیست؛ هنری است که ادبیات، نقاشی، موسیقی، هنر پلاستیک، معماری و فن روشنایی و فن ماشین‌سازی را کنار هم می‌نشاند. کتاب هنر تئاتر نوشته عبدالحسین نوشین به سراغ همین هم‌نشینی می‌رود و می‌کوشد نشان دهد چگونه عناصر گوناگون در آفرینش یک تئاتر کامل با یکدیگر پیوند می‌خورند.

این اثر با تمرکز بر پایه‌های اجرای تئاتری، نقش اکتور و مفهوم میزانسن، تصویری منسجم از اجزای سازنده این هنر ارائه می‌دهد. خواننده در جریان مطالعه با این پرسش روبه‌رو می‌شود که بازیگر چگونه از کلام، حالت و حرکت برای حضور مؤثر در صحنه استفاده می‌کند و عناصر مختلف چگونه در کنار یکدیگر به اجرای تئاتری شکل می‌دهند.

درباره کتاب هنر تئاتر

اگر تئاتر را هنری چندرشته‌ای بدانیم، نقش هر جزء در نتیجه نهایی اهمیت پیدا می‌کند. در این نگاه، صحنه حاصل حضور جداگانه هنرها نیست؛ ترکیبی است که در آن ادبیات، تصویر، صدا، فضا و امکانات فنی، زمینه‌ای برای کار بازیگران فراهم می‌کنند. هنر روشنایی و ماشین‌سازی نیز در کنار دیگر عناصر قرار می‌گیرند تا عرصه‌ای شکل بگیرد که اکتوران بتوانند توانایی خود را در آن به کمال برسانند.

در مرکز این بحث، اکتور قرار دارد؛ اما نقش او به گفتن متن محدود نمی‌شود. نقش اصلی اکتور از سه عنصر سخن، حالت و جنبش تشکیل می‌شود. سخن به آنچه بر زبان می‌آید مربوط است، حالت به کیفیت حضور و بیان بدنی پیوند دارد و جنبش، حرکت را در فضای اجرا وارد می‌کند. کتاب این سه عامل را جدا از هم نمی‌بیند، بلکه به رابطه میان آن‌ها توجه می‌کند؛ زیرا اثرگذاری بازیگر از هماهنگی همین عناصر پدید می‌آید.

در بخش مربوط به سخن و حالت، توجه خواننده به این نکته جلب می‌شود که اجرای تئاتری فقط انتقال واژه‌ها نیست. صدا، بیان و حالت بازیگر در شکل‌گیری معنای صحنه سهم دارند و می‌توانند حضور او را برای تماشاگر محسوس‌تر کنند. از سوی دیگر، جنبش به بدن و حرکت مربوط است و نشان می‌دهد بازیگر چگونه در فضای صحنه عمل می‌کند. این تقسیم‌بندی، موضوع را روشن و قابل پیگیری می‌کند و خواننده را با پایه‌های عملی نقش اکتور آشنا می‌سازد.

میزانسن نیز در این میان جایگاه مهمی دارد. کتاب آن را به اندازه‌ای که برای فهم تئاتر لازم است بررسی می‌کند و به ارتباط میان بازیگر، حرکت و فضای صحنه نزدیک می‌شود. میزانسن را می‌توان در پیوند با نظم‌یافتن عناصر اجرا دید: اینکه حضور اکتور چگونه در صحنه قرار می‌گیرد، جنبش او چه نسبتی با فضا پیدا می‌کند و عناصر گوناگون چگونه در کنار هم تصویری منسجم می‌سازند. این رویکرد، مطالعه کتاب را به تأملی درباره سازمان‌دهی اجرای تئاتری تبدیل می‌کند.

هنر تئاتر برای خوانندگانی ارزشمند است که می‌خواهند این هنر را نه به‌صورت تک‌رشته‌ای، بلکه به‌عنوان حاصل همکاری چند هنر بشناسند. متن، موضوع را از مسیر عناصر سازنده اجرا پیش می‌برد و از کلی‌گویی فاصله می‌گیرد: ابتدا جایگاه هنرهای همراه را آشکار می‌کند، سپس سه عنصر اصلی نقش اکتور را توضیح می‌دهد و در ادامه به میزانسن می‌پردازد. بنابراین انتظار می‌رود با کتابی توضیحی روبه‌رو شوید که توجه خود را بر ساختار اجرا و کارکرد عناصر آن متمرکز کرده است.

نویسنده کتاب هنر تئاتر

عبدالحسین نوشین، نویسنده این کتاب، زندگی خود را در شرایطی پرتنش آغاز کرد. او در اواخر سال ۱۲۸۵ شمسی به دنیا آمد؛ در شش‌ماهگی پدرش را از دست داد و یک ماه بعد، به علت وبا از مادرش جدا شد. دوران کودکی را در خانه دایی گذراند و پس از پایان تحصیلات ابتدایی، در سال ۱۲۹۸ همراه او به مشهد رفت. در نوجوانی به گروه مبارزانی پیوست که با کلنل محمدتقی‌خان پسیان همراه بودند.

نوشین در سال ۱۳۰۱ به تهران مهاجرت کرد و وارد دبیرستان نظام شد، اما پس از مدتی از آنجا استعفا داد. سپس تحصیل در دارالمعلمین را ادامه داد؛ مدرسه‌ای که همه دبیران آن فرانسوی بودند. او در سال ۱۳۰۷ دیپلم متوسطه گرفت. در کنار دشواری‌های زندگی، روحیه‌ای شاداب و شیرین‌لب داشت و با شوخی‌ها، بازی‌ها و نمایش‌هایش همسالان خود را سرگرم می‌کرد. شناخت این مسیر زندگی، خواندن دیدگاه‌های او درباره بازیگر، صحنه و عناصر تئاتر را شخصی‌تر و ملموس‌تر می‌کند.

خرید کتاب هنر تئاتر به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به مباحث تئاتر، بازیگری و شیوه شکل‌گیری اجرای صحنه‌ای علاقه دارید، هنر تئاتر می‌تواند انتخابی مناسب برای مطالعه باشد. این کتاب به‌ویژه برای کسانی جذاب است که می‌خواهند نقش سخن، حالت و جنبش را در کار اکتور بهتر درک کنند و با مفهوم میزانسن در ارتباط با فضای اجرا آشنا شوند. همچنین اگر مطالعه درباره پیوند ادبیات، موسیقی، نقاشی، معماری و فنون فنی تئاتر برایتان اهمیت دارد، رویکرد چندرشته‌ای کتاب با علاقه شما هم‌خوان خواهد بود.

این اثر برای خواننده‌ای مناسب است که از توضیح منظم مفاهیم و تمرکز بر اجزای اجرا استقبال می‌کند. قرار نیست فقط با فهرستی از هنرهای دخیل در تئاتر روبه‌رو شوید؛ کتاب شما را به رابطه میان این عناصر و نقش آن‌ها در کامل‌شدن عرصه نمایش توجه می‌دهد. در نهایت، هنر تئاتر چشم‌اندازی از تئاتر ارائه می‌کند که در آن بازیگر، بدن، کلام، حرکت، نور، ماشین‌سازی و فضای صحنه در یک مجموعه مرتبط فهمیده می‌شوند.