حدیث مرده بر دار کردن آن سوار که خواهد آمد اثر هوشنگ گلشیری

معرفی کتاب حدیث مرده بر دار کردن آن سوار که خواهد آمد به روایت ابوالمجدمحمدبن‌علی‌بن‌ابوالقاسم وراق‌دبیر

در شهری که مردم هر بامداد اسبی سیاه را برای آمدن یک سوار آماده می‌کنند، امید و هراس در کنار هم جریان دارد. کتاب حدیث مرده بر دار کردن آن سوار که خواهد آمد به روایت ابوالمجدمحمدبن‌علی‌بن‌ابوالقاسم وراق‌دبیر نوشته هوشنگ گلشیری، حکایتی درباره انتظار منجی، ترس حاکمان از تغییر و مردمانی است که زیر فشار ستم، چشم به راه دگرگونی‌اند.

این اثر با تکیه بر فضای حکایت‌های کهن و روایتی تاریخی‌نما، داستان شهری را پیش می‌برد که تصویر سواری بر دروازه شرقی آن نقش بسته است؛ سواری که آمدنش می‌تواند بساط ظلم را برچیند. گلشیری در این روایت، گذشته و حال، افسانه و واقعیت، و زبان کهن و نگاه معاصر را در کنار هم قرار می‌دهد.

درباره کتاب حدیث مرده بر دار کردن آن سوار که خواهد آمد به روایت ابوالمجدمحمدبن‌علی‌بن‌ابوالقاسم وراق‌دبیر

مردم شهر هر روز پیش از طلوع آفتاب اسبی سیاه را به دروازه می‌برند تا اگر سوار موعود از راه رسید، مرکبی برای نشستن داشته باشد. با رسیدن غروب، اسب به جای خود بازگردانده می‌شود و این آیین روزانه دوباره در انتظار فردا ادامه پیدا می‌کند. همین تکرار، تصویری از امیدی می‌سازد که هم زنده است و هم در چرخه‌ای بی‌پایان گرفتار مانده است.

در سوی دیگر، حاکمان شهر آمدن این سوار را خطری برای موقعیت خود می‌دانند. انتظار مردم، برای آنان تنها یک افسانه نیست؛ بلکه احتمالی است که می‌تواند نظم موجود را دگرگون کند. از همین‌جا، کشمکش اصلی شکل می‌گیرد: مردم به رهایی چشم دارند و صاحبان قدرت می‌کوشند تهدیدی را که در دل این انتظار می‌بینند، مهار کنند.

راوی داستان با استناد به نوشته‌ها و روایت‌های گوناگون، می‌کوشد جزئیات ماجرا و روند شکل‌گیری آن را بازگو کند. این شیوه، کتاب را از یک روایت ساده درباره یک شهر و یک سوار فراتر می‌برد و مسئله روایت کردن را نیز به موضوعی مهم تبدیل می‌کند. خواننده فقط با رخدادها روبه‌رو نیست؛ بلکه با این پرسش نیز همراه می‌شود که هر دوره چگونه داستان خود را می‌نویسد و چه چیزهایی را برجسته یا پنهان می‌کند.

یکی از ویژگی‌های برجسته اثر، نثر آن است. گلشیری با تجربه‌ای آگاهانه از نثر بیهقی و سبک متون تاریخی، زبانی می‌سازد که حال‌وهوای روایت‌های قدیم را تداعی می‌کند، اما دغدغه‌اش به زمان معاصر پیوند می‌خورد. در متن، از ایجاز و تکلف روایت‌های کهن، تلمیحات و صناعت سخن یاد می‌شود و در برابر آن، ضرورت طرز و زبانی متناسب با مردمان هر دوره قرار می‌گیرد.

این انتخاب زبانی صرفاً آرایشی برای داستان نیست. زبان، در این کتاب، راهی برای اندیشیدن به قدرت، حافظه و انتقال روایت است. متن نشان می‌دهد که قصه‌ها در هر دوره با نام و شکل خاصی بازگو می‌شوند و راویان هر زمان، شیوه‌ای برای ثبت حکایت پیدا می‌کنند. از این منظر، کتاب هم داستانی درباره انتظار و ستم است و هم تأملی درباره این‌که چه کسی روایت را در اختیار دارد.

اثر در فاصله سال‌های ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷ نوشته شد و انتشار آن به پس از سقوط رژیم شاه موکول شد. گلشیری در بازنویسی‌های بعدی بخش‌هایی به آن افزود و در ساختار کلی روایت دست نبرد. نتیجه، متنی است که هم از فضای افسانه‌ای و تاریخی بهره می‌گیرد و هم می‌تواند خوانشی اعتراضی از ساختار سلطنتی و سازوکارهای قدرت ارائه دهد، بی‌آن‌که داستان به یک بیانیه مستقیم فروکاسته شود.

نویسنده کتاب حدیث مرده بر دار کردن آن سوار که خواهد آمد به روایت ابوالمجدمحمدبن‌علی‌بن‌ابوالقاسم وراق‌دبیر

هوشنگ گلشیری در این کتاب به سراغ قالب حکایت، راویِ ظاهراً تاریخی و زبانی نزدیک به نثر کهن رفته است. او با بازسازی این لحن، فاصله‌ای میان گذشته و اکنون ایجاد می‌کند تا خواننده بتواند مسائل قدرت و انتظار را در آینه روایتی دیگر ببیند. انتخاب راوی و شکل نقل ماجرا، بخشی جدایی‌ناپذیر از نگاه نویسنده به قصه‌گویی است.

رویکرد گلشیری در این اثر بر پیوند میان فرم و معنا استوار است. همان‌طور که آمدن سوار می‌تواند نظم شهر را تغییر دهد، تغییر در شیوه روایت نیز نگاه خواننده را به رخدادها جابه‌جا می‌کند. به همین دلیل، این کتاب برای کسانی که به نثر تجربه‌گرا، روایت‌های چندلایه و گفت‌وگوی ادبیات معاصر با متون کلاسیک علاقه دارند، خواندنی است.

خرید کتاب حدیث مرده بر دار کردن آن سوار که خواهد آمد به روایت ابوالمجدمحمدبن‌علی‌بن‌ابوالقاسم وراق‌دبیر به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به داستان‌های ایرانی با فضای تاریخی‌نما، زبان متفاوت و مضمون‌های اجتماعی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. خوانندگانی که از روایت‌های مربوط به ستم، انتظار منجی، ترس صاحبان قدرت و امید مردم به رهایی لذت می‌برند، در این اثر با داستانی روبه‌رو می‌شوند که موضوع خود را از راه نماد، حکایت و تکرار آیین انتظار پیش می‌برد.

این کتاب را به علاقه‌مندان هوشنگ گلشیری، نثر بیهقی‌وار و داستان‌هایی پیشنهاد می‌کنیم که در آن‌ها شکل روایت به اندازه خود ماجرا اهمیت دارد. اگر ترجیح می‌دهید متنی را آهسته بخوانید و به لحن، ارجاع‌های ادبی و رابطه میان زبان و قدرت توجه کنید، از تجربه این اثر بهره بیشتری خواهید برد. در نهایت، حدیث مرده بر دار کردن آن سوار که خواهد آمد برای خواننده‌ای مناسب است که از داستان انتظار پاسخ‌های ساده ندارد و می‌خواهد درباره امید، سلطه و نقش روایت در ساختن تصویر هر دوره تأمل کند.