زنگ موسیقی اثر مصطفی اسلامیه

معرفی کتاب زنگ موسیقی

موسیقی فقط مجموعه‌ای از نغمه‌ها نیست؛ گاهی راهی برای بازخوانی خاطره، تاریخ و زندگی اجتماعی یک سرزمین است. کتاب زنگ موسیقی نوشته مصطفی اسلامیه، روایتی مستندگونه و خاطره‌محور از مسیر موسیقی ایران است؛ روایتی که از نگاه نویسنده شکل می‌گیرد و خواننده را میان گذشته‌های دور و نزدیک، خیابان‌های تهران قدیم و خاطرات تلخ و شیرین اهل موسیقی حرکت می‌دهد.

این کتاب برای کسانی جذاب است که می‌خواهند تاریخ موسیقی ایران را نه فقط در قالب گزارش‌های خشک، بلکه از خلال گفت‌وگو، مشاهده، خاطره و پژوهش دنبال کنند. زنگ موسیقی در کنار توجه به فراز و نشیب‌های موسیقی، تصویری انسانی از استادان و چهره‌هایی ارائه می‌دهد که بخشی از حافظه موسیقایی ایران را ساخته‌اند.

درباره کتاب زنگ موسیقی

زنگ موسیقی روایت بخشی از آن چیزی است که بر موسیقی ایران گذشته است؛ بخشی که با تجربه زیسته و نگاه شخصی نویسنده پیوند دارد. داستان از نقطه‌ای در این مسیر پرفرازونشیب آغاز می‌شود و سپس با یادآوری خاطرات و پرداختن به افت‌وخیزهای بی‌پایان موسیقی، در جاده سنگلاخ تاریخ معاصر پیش می‌رود. ساختار اثر میان زمان‌های مختلف در نوسان است و گذشته‌های دور و نزدیک را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.

یکی از ویژگی‌های مهم کتاب، همراه شدن پژوهش با روند تهیه فیلمی مستند درباره بزرگان موسیقی ایران است. خواننده در جریان این جست‌وجو، پا‌به‌پای نویسنده در کوچه‌ها و خیابان‌های تهران قدیم قدم می‌زند و از خلال دیدارها و گفت‌وگوهای دوستانه، با بخش‌هایی از تاریخ موسیقی آشنا می‌شود. این شیوه باعث می‌شود پژوهش از حالت صرفاً اطلاعاتی فاصله بگیرد و به تجربه‌ای روایی، زنده و ملموس تبدیل شود.

در این مسیر، خاطرات و سخنان استادانی مانند منوچهر همایون‌پور، بدیع‌زاده، نی‌داوود، اسماعیل مهرتاش و حسین قوامی به روایت راه پیدا می‌کند. حضور این صداها، تاریخ موسیقی را از زاویه‌های گوناگون پیش چشم خواننده می‌گذارد و نشان می‌دهد که شناخت یک دوره هنری تنها با دنبال کردن نام‌ها و تاریخ‌ها کامل نمی‌شود؛ بلکه شنیدن تجربه‌ها، نگرانی‌ها و نگاه‌های اهل آن دوره نیز اهمیت دارد.

کتاب همچنین به مسئله موسیقی و نگاه‌های دینی و اجتماعی به آن می‌پردازد. در بخشی از روایت، درباره نبودن واژه موسیقی در قرآن و شکل‌گیری برداشت‌هایی درباره ممنوعیت آن گفت‌وگو می‌شود. این بحث در متن کتاب، بهانه‌ای برای طرح یکی از موضوعات پیچیده پیرامون موسیقی است: اینکه داوری درباره این هنر چگونه در پیوند با شرایط تاریخی، مجالس عیش‌وطرب و نگرانی‌های اجتماعی شکل گرفته است. زنگ موسیقی از این راه، تنها تاریخ صداها و هنرمندان نیست؛ بلکه به کشمکش میان هنر، جامعه و برداشت‌های گوناگون از موسیقی نیز توجه می‌کند.

لحن اثر میان مستندنگاری، خاطره‌گویی و روایت ادبی حرکت می‌کند. بازیگوشی در رفت‌وآمد زمانی، حضور نویسنده در متن جست‌وجو و ترکیب گفت‌وگوهای دوستانه با پژوهش، به کتاب حال‌وهوایی متفاوت می‌دهد. بنابراین خواننده باید انتظار روایتی خطی و صرفاً دانشنامه‌ای را نداشته باشد؛ این کتاب بیشتر سفری روایی در حافظه موسیقی ایران است که اطلاعات تاریخی را با تجربه شخصی و فضای تهران قدیم درمی‌آمیزد.

نویسنده کتاب زنگ موسیقی

مصطفی اسلامیه، نویسنده، مترجم و نمایش‌نامه‌نویس معاصر ایران، در سال ۱۳۲۰ در تهران به دنیا آمد و در سال ۱۳۹۴ در تهران درگذشت. او دیپلم خود را از مدرسه دارالفنون گرفت و در نوزده‌سالگی، هم‌زمان با ریاست سعید نفیسی، به رادیو رفت. اسلامیه بیش از دوازده ماه در استودیوی شماره ۸ رادیوی ملی، در کنار بیژن مفید، به نقش‌خوانی رادیویی پرداخت.

او در سال ۱۳۳۹ مدتی در روزنامه اطلاعات و در کنار سیامک جلالی به روزنامه‌نگاری مشغول بود. همان سال به استخدام مؤسسه انتشارات فرانکلین درآمد و زیر نظر نجف دریابندری در نمونه‌خوانی و همکاری در امور ترجمه فعالیت کرد. در زنگ موسیقی، علاقه او به ثبت خاطره، دنبال کردن روایت‌های شفاهی و پیوند دادن پژوهش با زندگی فرهنگی، در شیوه روایت کتاب دیده می‌شود.

خرید کتاب زنگ موسیقی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ موسیقی ایران، خاطرات هنرمندان و روایت‌های مستندگونه علاقه دارید، زنگ موسیقی می‌تواند انتخابی متناسب با سلیقه شما باشد. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که دوست دارند از مسیر گفت‌وگو با چهره‌های موسیقی و پرسه زدن در تهران قدیم، با بخشی از گذشته فرهنگی ایران روبه‌رو شوند.

این اثر همچنین به دوستداران کتاب‌های خاطره‌محور، پژوهش‌های فرهنگی و روایت‌هایی با رفت‌وبرگشت زمانی پیشنهاد می‌شود. اگر ترجیح می‌دهید یک موضوع هنری را از زاویه‌ای انسانی و روایی دنبال کنید، نه فقط از راه فهرست نام‌ها و رخدادها، در این کتاب با ترکیبی از خاطره، تاریخ، گفت‌وگو و تأمل درباره جایگاه موسیقی روبه‌رو خواهید شد. در نهایت، زنگ موسیقی برای کسانی مناسب است که می‌خواهند درباره فراز و نشیب موسیقی ایران و نسبت آن با جامعه، نگاهی گسترده‌تر و ملموس‌تر به دست آورند.